Vendimet e fundit të autoriteteve kosovare kanë ndezur një debat të ashpër me Bashkimin Evropian, duke vënë në qendër mënyrën sesi Brukseli i qaset ushtrimit të sovranitetit institucional nga ana e Prishtinës. Rasti i shkarkimit të shtatë prokurorëve të komunitetit serb dhe operacioni për shembjen e objekteve të paligjshme në zonën e Liqenit të Ujmanit janë kthyer në pika të nxehta përplasjeje mes palëve.
Të lidhura
None found
Prokurorët në fjalë kishin braktisur detyrat e tyre në kuadër të një lëvizjeje të organizuar politike nga Beogradi, çka e shtyu Prishtinën të vepronte për ruajtjen e funksionalitetit të sistemit të drejtësisë. Ndërkohë, shembja e banesave buzë liqenit, e kryer nën vëzhgimin e forcave paqeruajtëse të KFOR-it, u pasua me kritika nga bashkësia ndërkombëtare, e cila shprehu rezerva dhe bëri thirrje për ndërprerje të menjëhershme të aksionit.
Këto episode kanë rindezur dilemat mbi ekuilibrin delikat midis presionit ndërkombëtar për standarde procedurale dhe të drejtës së institucioneve vendase për të garantuar rendin kushtetues dhe integritetin territorial. Në një intervistë për “Bota sot”, analisti Enver Bytyçi ofroi një perspektivë të prerë mbi këtë situatë.
Sipas tij, refuzimi për të riintegruar në sistem prokurorët që dhanë dorëheqjen në vitin 2022 si shenjë proteste ndaj shtetësisë së Kosovës, si dhe goditja e ndërtimeve pa leje në pronësi të Ujësjellësit të Ibrit, janë dëshmi konkrete të pjekurisë shtetërore dhe përkushtimit ndaj sundimit të ligjit.
Bytyçi argumenton se qëndrimet e BE-së dhe disa prej ambasadave kryesore perëndimore në Prishtinë janë kontradiktore. “Ndërsa predikojnë respektimin e shtetit ligjor, ato kritikojnë hapur momentin kur institucionet e Kosovës marrin masa për ta zbatuar këtë parim në praktikë,” vuri në dukje profesori.
Duke hulumtuar më thellë, Bytyçi saktësoi se vendimi i ushtrueses së detyrës së presidentit, znj. Albulena Haxhiu, erdhi si rrjedhojë e refuzimit paraprak nga Këshilli Prokurorial për të pranuar kthimin e tyre. “Lidhur me aksionin te Liqeni i Ujmanit,” shtoi ai, “operacioni u zhvillua pa probleme dhe me praninë mbikëqyrëse të KFOR-it, çka tregon profesionalizëm dhe koordinim.”
Zëdhënësi i BE-së i etiketoi këto veprime si shkaktare destabiliteti, ndjekur nga reagime të ambasadave britanike, italiane dhe gjermane, ku kjo e fundit theksoi se disa objekte kishin çështje të pazgjidhura gjyqësore. Megjithatë, për Bytyçin, këto qëndrime përbëjnë një rast klasik të standardeve të dyfishta, pasi, sipas tij, zbatimi selektiv i ligjit është rruga më e shkurtër drejt anarkisë dhe humbjes së besimit të qytetarëve.
“Ligji në Kosovë vlen për këdo që është shtetas i saj, pa dallim etnik. Nëse për disa komunitete kërkohet zbatim rigoroz, ndërsa për të tjerët tolerohet shkelja, vetë shteti humbet rolin e arbitrit. Ky diskriminim pozitiv i inkurajon shkelësit serbë të vazhdojnë me veprime që minojnë strukturat shtetërore,” paralajmëroi ai.
Më tej, profesori nënvizoi se autoritetet vendimmarrëse të Kosovës janë të vetmet që kanë të drejtë të vendosin mbi karrierën e prokurorëve dhe policëve që braktisën detyrën, jo diplomatët e huaj. “Kushtetuta, të cilën e hartuan vetë partnerët ndërkombëtarë dhe Parlamenti e votoi pa ndryshime, nuk lë shteg për ndërhyrje të jashtme në këto çështje. Por kur Prishtina e zbaton atë, përballet me kërkesa për tolerancë dhe lëshime të pafundme, të cilat për pak sa nuk çuan në copëtimin e vendit,” deklaroi Bytyçi.
Ai e vlerësoi pavarësinë e treguar nga qeveria e Albin Kurtit si një domosdoshmëri që, edhe pse fillimisht e habitshme për aleatët, u provua e drejtë nga ngjarjet e mëvonshme. “Kurti nuk veproi sipas tekave personale, por në përputhje me Kornizën Ligjore,” insistoi ai.
Duke e ilustruar me shembullin e konstituimit të komunave në veri, i cili parapriu sulmit terrorist në Banjskë, Bytyçi pyeti retorikisht se çfarë katastrofe do të kishte ndodhur nëse ajo zonë do të mbetej një hapësirë jashtë kontrollit të shtetit. “Historia i dha të drejtë Kurtit, jo kritikëve të tij,” përmblodhi ai.
Në përfundim të analizës së tij për median, Bytyçi i bëri thirrje faktorit evropian që të braktisë qasjen me dy shpejtësi. “Stabiliteti nuk forcohet duke llastuar dhunuesit, por duke treguar vendosmëri. Nëse BE-ja ka modele më të mira se si funkcionon shteti i së drejtës për të gjithë qytetarët, të na i prezantojë. Përndryshe, respektimi i pakushtëzuar i sovranitetit të institucioneve tona mbetet e vetmja rrugë për demokraci dhe liri të mirëfilltë në shoqërinë kosovare,” përmbylli ai bisedën.
