Pretendimet territoriale të zyrtarëve serbë ndaj Kosovës, mungesa e drejtësisë për sulmin e armatosur në Banjskë dhe mundësia e përkeqësimit të gjendjes së sigurisë në rajon vijojnë të nxisin shqetësime për integritetin e shtetit dhe qëndrueshmërinë e Ballkanit Perëndimor.
Të lidhura
None found
Në një intervistë për gazetën “Bota sot”, analisti Nehat Hyseni thekson se Kosova ndodhet përballë një kërcënimi konkret dhe të zgjatur, i cili kërkon një qasje të mirëkoordinuar që përfshin fuqizimin e organeve të sigurisë, diplomacinë proaktive, sistemin e drejtësisë dhe partneritetin me aleatët euroatlantikë.
Duke iu referuar deklaratave të fundit të zëvendëskryeministrit dhe ministrit të Jashtëm të Kosovës, Glauk Konjufca, lidhur me synimet territoriale të Serbisë dhe mungesën e ndjekjes penale për ngjarjet në Banjskë, Hyseni thekson se këto zhvillime nuk duhen parë thjesht si deklarata politike të veçuara, por as të lexohen si tregues se një konflikt i ri është i pashmangshëm.
Sipas tij, kërcënimet duhet të shqyrtohen në dritën e retorikës politike, mundësive ushtarake dhe veprimeve faktike të institucioneve shtetërore, ndërsa komuniteti ndërkombëtar duhet të kalojë nga shqetësimet verbale në veprime konkrete për të garantuar llogaridhënie dhe për të parandaluar destabilizimin.
Duke u ndalur te deklaratat e zyrtarëve të lartë serbë, veçanërisht te pohimi i Ivica Daçiqit se flamuri serb do të valojë herët a vonë mbi Prizren, Hyseni vlerëson se mesazhe të tilla bien ndesh me frymën e fqinjësisë së mirë dhe përpjekjet për normalizimin e raporteve ndërmjet dy vendeve.
Ai vlerëson se kur retorika nacionaliste përcillet paralelisht me tolerimin politik të personave të përfshirë në dhunë të armatosur, shqetësimet për sigurinë marrin një peshë edhe më të madhe.
Sipas analistit, kërcënimi duhet të vlerësohet në tri shtylla kryesore: retorika politike, kapacitetet reale ushtarake dhe sjellja faktike e institucioneve shtetërore.
“Retorika nacionaliste krijon një klimë armiqësore dhe mund të legjitimojë pretendime territoriale. Kapacitetet ushtarake përcaktojnë mundësitë për përdorimin e forcës, ndërsa veprimet konkrete tregojnë nëse deklaratat po kthehen në përgatitje për destabilizim”, thekson Hyseni për “Bota sot”.
Ai kujton se sulmi i armatosur në Banjskë, më 24 shtator 2023, ku humbi jetën polici i Kosovës, Afrim Bunjaku, dëshmoi se rreziqet e sigurisë nuk mund të kufizohen vetëm në nivel retorike politike.
Sipas tij, kjo ngjarje tregoi se destabilizimi mund të shfaqet në formën e operacioneve të armatosura nga grupe të organizuara, me pasoja të rënda për sigurinë dhe rendin kushtetues të Kosovës.
Megjithatë, Hyseni nënvizon se është thelbësore të bëhet dallimi ndërmjet mundësisë së një përshkallëzimi të ri dhe probabilitetit konkret të tij.
Ai sqaron se një incident në veri, veprimet e grupeve të armatosura apo provokimet e koordinuara janë skenarë të ndryshëm nga një ndërhyrje e hapur ushtarake e Serbisë, e cila do të sillte pasoja shumë më të mëdha politike dhe strategjike, përfshirë reagimin e mundshëm të NATO-s.
“Rreziku nuk duhet as të minimizohet, por as të dramatizohet. Detyra e institucioneve të Kosovës është të përgatiten për skenarët më të rrezikshëm, pa krijuar panik dhe pa e shndërruar çdo deklaratë politike në parashikim të një lufte të re”, shprehet Hyseni.
Një prej çështjeve kryesore që Hyseni trajton është mungesa e llogaridhënies për sulmin në Banjskë dhe fakti që Milan Radoiçiqi vazhdon të jetë i lirë në Serbi, megjithëse i atribuohet një rol në organizimin e sulmit dhe ka deklaruar vetë përfshirjen në organizimin e grupit të armatosur.
Analisti e sheh këtë si një problem të rëndë për drejtësinë dhe besueshmërinë ndërkombëtare, duke theksuar se kontrasti ndërmjet procedurave në Kosovë dhe mungesës së një aktakuze përkatëse në Serbi ngre pikëpyetje për zbatimin e barabartë të ligjit.
Sipas tij, mosveprimi i autoriteteve serbe ushqen perceptimin se lidhjet politike mund t’i mbrojnë personat e dyshuar nga përgjegjësia penale.
“Mesazhi që përcillet është i rrezikshëm: nëse personat e përfshirë në një sulm të rëndë ndaj institucioneve të sigurisë mund të vazhdojnë jetën publike pa u përballur me drejtësinë, atëherë rritet mundësia që të tjerët ta konsiderojnë dhunën si mjet të përdorshëm për realizimin e objektivave politike”, vlerëson Hyseni.
Ai përmend edhe paraqitjen publike të Radoiçiqit në një tubim të Partisë Progresive Serbe të presidentit serb, Aleksandar Vuçiq, në Kragujevc, në tetor 2026, duke e cilësuar këtë si një sinjal politik se çështja e llogaridhënies mbetet e pazgjidhur.
Megjithatë, Hyseni nënvizon se paraqitja publike e një personi nuk përbën në vetvete provë juridike për përgjegjësinë e shtetit serb për sulmin.
Ai thekson se përgjegjësia penale individuale duhet të përcaktohet përmes provave dhe vendimeve gjyqësore, ndërsa përgjegjësia eventuale shtetërore kërkon shqyrtimin e provave për përfshirjen, drejtimin apo mbështetjen nga institucionet shtetërore, në përputhje me normat e së drejtës ndërkombëtare.
“Pikërisht për këtë arsye, Kosova duhet të mbështetet në prova të dokumentuara, bashkëpunim juridik ndërkombëtar dhe procedura të besueshme, duke mos lejuar që pesha politike e çështjes ta zëvendësojë standardin e provës gjyqësore”, thekson ai.
Hyseni konsideron se presioni diplomatik ndaj Serbisë duhet të jetë më konkret dhe të shoqërohet me kërkesa të qarta, kritere të matshme dhe pasoja në rast të mosbashkëpunimit.
Sipas tij, nuk mjafton që Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara të shprehin shqetësim pas çdo incidenti, nëse këto deklarata nuk shoqërohen me hapa të verifikueshëm për hetimin dhe ndëshkimin e personave përgjegjës.
Ai propozon që BE-ja ta lidhë përparimin në procesin e normalizimit të marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë me bashkëpunimin real të Beogradit në çështjen e Banjskës.
Kjo, sipas tij, duhet të përfshijë hetime efektive, ngritjen e aktakuzave kur ekzistojnë prova të mjaftueshme, bashkëpunimin me mekanizmat ndërkombëtarë të drejtësisë dhe zbatimin e detyrimeve të marra.
Në të njëjtën kohë, Hyseni vlerëson se SHBA-ja dhe BE-ja duhet të shfrytëzojnë mekanizmat diplomatikë, juridikë dhe financiarë për të rritur koston politike të mosveprimit të autoriteteve serbe.
Masat e mundshme, sipas tij, duhet të bazohen në fakte dhe të jenë në përputhje me ligjin, duke përfshirë kufizime individuale ndaj personave përgjegjës, rishikimin e përfitimeve nga bashkëpunimi dypalësh dhe kushtëzimin më të rreptë të mbështetjes institucionale.
Një tjetër aspekt i rëndësishëm është forcimi i bashkëpunimit ndërmjet organeve të drejtësisë së Kosovës dhe partnerëve ndërkombëtarë për shkëmbimin e provave, gjurmimin e financimit të grupeve të armatosura dhe dokumentimin e zinxhirit të mundshëm të komandimit.
Hyseni thekson se kërkesa për dorëzimin e të dyshuarve duhet të trajtohet përmes instrumenteve juridike dhe marrëveshjeve përkatëse, duke respektuar procedurat ndërkombëtare.
Ai insiston gjithashtu që çështja e Banjskës të mbetet pjesë e pandashme e dialogut Kosovë–Serbi.
“Normalizimi nuk mund të ndërtohet mbi harresën e një sulmi të armatosur, por as mbi bllokimin e pafund të komunikimit diplomatik. Dialogu duhet të prodhojë siguri, përgjegjësi dhe zbatim të marrëveshjeve, jo vetëm fotografi dhe deklarata protokollare”, shprehet analisti.
Sipas tij, presioni ndërkombëtar deri më tani nuk ka dhënë rezultatet e kërkuara sa i përket përgjegjësisë penale në Serbi. Megjithatë, kjo nuk nënkupton se diplomacia ndërkombëtare ka dështuar në tërësi, por se instrumentet e përdorura nuk kanë qenë të mjaftueshme për të ndryshuar sjelljen e Beogradit.
Për këtë arsye, ai kërkon një politikë më konsekuente, me kritere të qarta, afate të arsyeshme dhe pasoja të parashikueshme.
Duke folur për sigurinë afatgjatë të Kosovës, Hyseni vlerëson se prania e KFOR-it mbetet një element thelbësor i arkitekturës së sigurisë së vendit.
Rëndësia e këtij misioni, sipas tij, nuk lidhet vetëm me numrin e trupave, por edhe me aftësinë për të parandaluar përshkallëzimin, për të mbikëqyrur situatën, për t’iu përgjigjur krizave dhe për ta bërë përdorimin e forcës më të kushtueshëm për çdo palë.
Analisti thekson se koordinimi ndërmjet institucioneve të Kosovës, KFOR-it, NATO-s, SHBA-së dhe partnerëve evropianë është i domosdoshëm për shkëmbimin e informacionit, vlerësimin e rreziqeve dhe reagimin e përbashkët ndaj incidenteve.
Në këtë kuptim, ai e konsideron diplomacinë dhe sigurinë si dy shtylla plotësuese të mbrojtjes së sovranitetit të Kosovës, të cilat duhet të zhvillohen paralelisht.
Hyseni nënvizon se masat aktuale të sigurisë duhet të vlerësohen vazhdimisht, pasi rreziqet ndryshojnë dhe kërkojnë gatishmëri institucionale, koordinim dhe kapacitete të mjaftueshme reagimi.
Ai kërkon vazhdimin e forcimit profesional të Policisë së Kosovës, kapaciteteve mbrojtëse, inteligjencës dhe sigurisë kibernetike, si dhe investime në mbrojtjen e infrastrukturës kritike.
Megjithatë, sipas tij, zhvillimi i këtyre kapaciteteve duhet të bëhet në bashkëpunim të ngushtë me aleatët, me transparencë institucionale dhe duke respektuar të drejtat e të gjithë qytetarëve.
“Siguria e qëndrueshme nuk ndërtohet vetëm me armatim. Ajo kërkon institucione demokratike, sundim të ligjit, kohezion shoqëror dhe besim të qytetarëve”, thekson Hyseni.
Ai e sheh edhe integrimin e qytetarëve serbë të Kosovës në institucionet legjitime, pa presion dhe pa ndërhyrje nga strukturat ilegale, si kusht të rëndësishëm për stabilitetin afatgjatë.
Në të njëjtën kohë, analisti vlerëson se Prishtina duhet të ruajë diplomacinë aktive me Uashingtonin dhe kryeqytetet evropiane, ndërsa çdo veprim në fushën e sigurisë duhet të jetë proporcional, i argumentuar juridikisht dhe i koordinuar me partnerët ndërkombëtarë.
Sipas tij, një qasje e tillë e forcon pozitën e Kosovës dhe e vështirëson përpjekjen e kujtdo për ta paraqitur atë si faktor destabilizues në rajon.
Në përfundim të analizës së tij, Hyseni vlerëson se deklaratat e Konjufcës pasqyrojnë shqetësime reale për sigurinë dhe sovranitetin e Kosovës.
Ai thekson se pretendimet territoriale të shprehura nga zyrtarët serbë, mungesa e përgjegjësisë penale për sulmin në Banjskë dhe tolerimi politik i personave të lidhur me të përbëjnë një kombinim që nuk duhet nënvlerësuar.
Megjithatë, analisti konsideron se përgjigjja më efektive nuk duhet të mbështetet te frika, retorika e tepruar apo izolimi diplomatik, por te një strategji e integruar që ndërthur parandalimin ushtarak, drejtësinë, diplomacinë dhe forcimin e institucioneve demokratike.
Ai vlerëson se Kosova ka nevojë për unitet politik rreth interesave jetike, koordinim strategjik me SHBA-në dhe Bashkimin Evropian, si dhe një KFOR funksional dhe të aftë për të përmbushur mandatin e tij.
Njëkohësisht, Hyseni kërkon që bashkësia ndërkombëtare ta kuptojë se paqja e qëndrueshme nuk mund të garantohet nëse sulmet e armatosura mbeten pa përgjegjësi.
“Mesazhi që duhet të përcillet nga Prishtina është i qartë: Kosova është e përkushtuar ndaj paqes, bashkëpunimit rajonal dhe integrimit euroatlantik, por nuk mund të pranojë cenimin e sovranitetit, kërcënimet territoriale dhe pandëshkueshmërinë”, deklaron ai për “Bota sot”.
Hyseni përfundon se siguria afatgjatë e Kosovës varet nga aftësia për të kombinuar parandalimin me diplomacinë, forcimin e institucioneve me bashkëpunimin ndërkombëtar dhe kërkesën për drejtësi me respektimin e së drejtës ndërkombëtare.
Sipas tij, vetëm përmes kësaj qasjeje mund të ndërtohet një paqe e qëndrueshme, në të cilën dialogu shoqërohet me përgjegjësi dhe e drejta ndërkombëtare zbatohet pa standarde të dyfishta.
