Eksperti i sigurisë, Gurakuç Kuçi, vlerëson se Ballkani Perëndimor po hyn në një periudhë me rrezik të shtuar për përshkallëzime, sidomos përpara proceseve zgjedhore.
Të lidhura
None found
Sipas Kuçit, fuqizimi i kapaciteteve ushtarake të Serbisë, zhvillimet në Hagë, zgjedhjet në Bosnjë e Hercegovinë dhe Serbi, si edhe ndikimi i Rusisë, mund të krijojnë terren për tensione dhe veprime të “zonës gri”.
Ai thekson se sfida kryesore për NATO-n nuk lidhet me shpërthimin e një lufte të hapur, por me mundësinë që reagimi dhe koordinimi ndaj incidenteve të kufizuara të vonohen. Në këtë situatë, një përshkallëzim në veri të Kosovës ose në Bosnjë e Hercegovinë mund të dëmtojë hap pas hapi arkitekturën e sigurisë në rajon.
Kuçi kërkon përcaktimin e qartë të mënyrës së reagimit, mbikëqyrje të veprimtarive të paligjshme dhe ndëshkimin e aktorëve që mund të mbështesin financiarisht destabilizimin.
Ballkani Perëndimor nuk po përballet domosdoshmërisht me kërcënimin e një konflikti konvencional, por me një rrezik në rritje të përshkallëzimit asimetrik. Parandalimi i një lufte të hapur nga NATO mund t’u japë, në mënyrë paradoksale, hapësirë aktorëve për të vepruar në “zonën gri”.
Demonstrimi i fuqisë ushtarake nga Serbia, që përfshin dislokimin e sistemeve të avancuara të mbrojtjes ajrore, stërvitjet “Pobednik 2026” dhe paketat e reja të prokurimit në fushën e mbrojtjes, nuk lidhet domosdoshmërisht me synimin për një përballje të drejtpërdrejtë me NATO-n. Më tepër, këto zhvillime mund të shërbejnë për krijimin e një “ombrelle strategjike”.
Një situatë e tillë mund t’u krijojë strukturave lokale të linjës së ashpër bindjen se kanë më shumë mundësi të veprojnë nën pragun e reagimit ndërkombëtar. Ashtu si në dinamikën e Banjskës, shfaqja e kapaciteteve ushtarake mund të lexohet nga struktura të lidhura me shtetin si një sinjal mbështetjeje për përplasje të kufizuara, pa kaluar në një luftë konvencionale.
Këtyre faktorëve u shtohen edhe zhvillime të tjera që mund të ndikojnë në stabilitet. Proceset gjyqësore në Hagë ndaj ish-pjesëtarëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës mund të ushqejnë narrativa radikale dhe përpjekje për rishikim të historisë.
Ndërkohë, zgjedhjet në Bosnjë dhe Hercegovinë, të ndjekura më pas nga ato në Serbi, mund të krijojnë nxitje për mobilizim nacionalist, përdorim politik të çështjeve të sigurisë dhe manipulim të mundshëm të proceseve zgjedhore.
Në të njëjtën kohë, operacionet ruse të ndikimit, të mbështetura te varësia energjetike, rrjetet mediatike e politike dhe format e financimit të drejtpërdrejtë ose të tërthortë, mund të thellojnë pakënaqësitë lokale dhe të forcojnë narrativat kundër Perëndimit.
Në këtë mjedis, dobësia e mundshme e NATO-s nuk qëndron te kapaciteti i saj ushtarak, por te rreziku i vonesave në koordinim dhe në marrjen e vendimeve. Veprimet e “zonës gri”, që nga spiunazhi kibernetik kundër infrastrukturës kritike deri te inkursionet e kufizuara paraushtarake, mund të zhvillohen brenda pak orësh, ndërsa përcaktimi i përgjegjësisë dhe koordinimi politik kërkojnë më shumë kohë.
Për KFOR-in, sipas kësaj analize, është e nevojshme të ndahet vendimmarrja strategjike e NATO-s nga kompetencat operative të misionit. Megjithatë, çdo paqartësi në vlerësimin e situatës apo në përcaktimin e pragut të reagimit mund t’u krijojë hapësirë provokimeve graduale.
Një përshkallëzim në veri të Kosovës ose në Bosnjë dhe Hercegovinë ka më shumë gjasa të dobësojë gradualisht arkitekturën e sigurisë në rajon sesa të çojë menjëherë në një luftë të hapur.
Për ta parandaluar këtë skenar, nevojiten vija të kuqe të përcaktuara qartë, procedura konkrete për reagimin e KFOR-it, kontroll i transfertave të paligjshme dhe sanksione ndaj subjekteve që financojnë destabilizimin. Koha deri në zhvillimin e zgjedhjeve mbetet vendimtare për të përcaktuar qartë kostot dhe pasojat, përpara se të ndërmerren hapa të gabuar.
