Borxhi publik i Maqedonisë së Veriut është shtuar përgjatë dekadave, por ritmi i huamarrjes ka ndryshuar nga një qeveri në tjetrën. Instituti për Analiza dhe Politika Ekonomike “Finance Think” ka krahasuar periudhat e ndryshme qeverisëse për të përcaktuar se kur është shënuar rritja më e madhe e detyrimeve.
Të lidhura
None found
Kur u bë shtet i pavarur, Maqedonia kishte tashmë detyrime të konsiderueshme. Në atë kohë, vendi mbante rreth 850 milionë dollarë detyrime të drejtpërdrejta dhe të lidhura me borxhin e jashtëm, ndërsa mori përsipër edhe një pjesë të borxhit të pandarë të ish-RSFJ-së. Sipas vlerësimeve të Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN), në fund të vitit 1994 borxhi i jashtëm afatmesëm dhe afatgjatë ishte rreth 936 milionë dollarë.
Analiza e “Finance Think” nis me të dhënat e vitit 1999, kur detyrimet shtetërore kapnin pak më shumë se 1,2 miliardë euro. Kryeministër në atë periudhë ishte Ljubço Georgievski, i cili e drejtoi qeverinë deri në vitin 2002. Në mandatin e tij, borxhi u shtua me më shumë se 560 milionë euro.
Një ndikim të rëndësishëm në këtë rritje pati konflikti i armatosur i vitit 2001. Të dhënat e FMN-së nga ajo periudhë tregojnë se Produkti i Brendshëm Bruto real ra me 4,5 për qind, ndërsa shpenzimet shtesë për sigurinë arritën rreth 6,7 për qind të PBB-së. Këto shpenzime shtesë ushtruan presion mbi buxhetin publik dhe ndikuan në shtimin e borxhit.
Gjatë qeverisjes së Branko Cërvenkovskit, tendenca ndryshoi. Borxhi u pakësua me rreth 107 milionë euro, ndërsa pesha e tij në PBB ra me 5,5 pikë përqindjeje.
Në kohën e qeverisë së Vllado Buçkovskit, detyrimet nisën të rriteshin sërish, por në përmasa më të kufizuara. Borxhi total u shtua me rreth 96 milionë euro, ndërsa raporti i tij ndaj PBB-së u ul me 4,4 pikë përqindjeje.
Gjatë kësaj periudhe u ndërmor edhe emetimi i eurobonos së parë të Maqedonisë në tregjet financiare ndërkombëtare. Në dhjetor të vitit 2005 u emetua një eurobono me vlerë 150 milionë eurosh. Këto fonde nuk shërbyen për financimin e një borxhi të ri, por për shlyerjen dhe rifinancimin e detyrimeve ekzistuese ndaj Klubit të Londrës të kreditorëve. Raporti i atëhershëm i Bankës Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim theksonte se me këtë shumë u shlye një borxh prej rreth 221 milionë dollarësh.
Rritja më e madhe absolute e detyrimeve, sipas periudhave të shqyrtuara, u regjistrua gjatë qeverisjes së Nikolla Gruevskit.
Gruevski qëndroi në postin e kryeministrit nga viti 2006 deri në vitin 2017. Sipas përllogaritjeve të “Finance Think”, gjatë këtyre viteve u krijuan rreth 2,2 miliardë euro borxh të ri shtetëror.
Duke përfshirë edhe borxhin e garantuar, i cili arriti rreth 681 milionë euro, rritja totale e detyrimeve gjatë kësaj periudhe shkoi në afërsisht 2,9 miliardë euro.
Për këtë arsye, mandati i Gruevskit renditet i pari për nga rritja absolute e borxhit në analizën e “Finance Think”.
Huamarrja vijoi edhe në vitet pasuese. Gjatë qeverisë së Zoran Zaevit, borxhi shtetëror u rrit me pothuajse 2,2 miliardë euro, ndërsa borxhi i garantuar u shtua me 185 milionë euro. Në total, rritja ishte rreth 2,4 miliardë euro.
Në të njëjtën periudhë, raporti i borxhit ndaj PBB-së u rrit me 13 pikë përqindjeje. Një faktor që ndikoi në këtë zhvillim ishte pandemia e koronavirusit, e cila solli vështirësi të jashtëzakonshme ekonomike, goditi financat publike dhe rriti nevojën e shtetit për financim.
Edhe gjatë mandatit të Dimitar Kovaçevskit borxhi vijoi të shtohej. “Finance Think” vlerëson se në këtë periudhë rritja ishte rreth 1,7 miliardë euro. Prej tyre, rreth 1,5 miliardë euro përbënin borxh shtetëror dhe rreth 159 milionë euro borxh të garantuar.
Në përllogaritje është përfshirë edhe periudha e kryeministrit aktual, Hristijan Mickoski. Deri në përfundim të tremujorit të dytë të këtij viti, konkretisht deri në fund të qershorit, borxhi shtesë shtetëror kishte arritur pothuajse 1,8 miliardë euro.
Ndërkohë, borxhi i garantuar u rrit me rreth 75 milionë euro, duke e çuar shtimin e përgjithshëm të detyrimeve në afërsisht 1,9 miliardë euro.
Të dhënat më të fundit të përdorura në analizë tregojnë se në fund të qershorit të këtij viti borxhi i përgjithshëm i shtetit dhe sektorit publik ishte 10,726 miliardë euro, ose 58,8 për qind e PBB-së.
Krahasimi tregon se huamarrja ka qenë pjesë e pothuajse të gjitha periudhave qeverisëse, por niveli i saj ka ndryshuar ndjeshëm. Në shifra absolute, detyrimet shtetërore dhe të garantuara u rritën më shumë gjatë qeverisjes së Nikolla Gruevskit, me rreth 2,9 miliardë euro.
Rritje të konsiderueshme u evidentuan edhe gjatë qeverisë së Zoran Zaevit dhe asaj aktuale. Megjithatë, vlerësimi i këtyre shifrave duhet të marrë parasysh kohëzgjatjen e mandateve, rrethanat ekonomike, ndikimin e pandemisë, ndryshimet në PBB dhe mënyrën e financimit të nevojave të shtetit.
Për këtë arsye, shuma e borxhit të krijuar nuk mjafton për të vlerësuar e vetme qëndrueshmërinë e financave publike. Krahas vlerës absolute, duhet parë edhe raporti i borxhit me madhësinë e ekonomisë, ku treguesi kryesor është raporti borxh/PBB.
Megjithatë, nëse merret parasysh vetëm shuma e borxhit të ri shtetëror dhe të garantuar të akumuluar gjatë periudhave të analizuara nga “Finance Think”, mandati i Nikolla Gruevskit mbetet ai me rritjen më të madhe, rreth 2,9 miliardë euro.
