Shtypja disa herë e butonit të ashensorit nuk buron vetëm nga padurimi. Ky veprim na jep përshtypjen se po ndikojmë mbi situatën dhe mund të bëjë që koha e pritjes të na duket më e shkurtër.
Të lidhura
None found
Shumë njerëz e prekin sërish butonin për thirrjen e ashensorit ose për mbylljen e dyerve, pavarësisht se drita e tij tregon se komanda është regjistruar. Psikologët thonë se pas këtij zakoni qëndron nevoja e natyrshme për të pasur kontroll.
Këtë mund ta kemi bërë shpesh, si përpara ashensorit, ashtu edhe pasi kemi hyrë në të, ndonëse e dimë se shtypjet e tjera nuk do ta përshpejtojnë mekanizmin. Sjellja mund të duket si shenjë e pamundësisë për të përballuar edhe pak sekonda vonesë, por fenomeni ka një emërtim dhe studiohet prej dekadash.
Psikologia Ellen Langer e përkufizoi në vitin 1975 këtë dukuri si “iluzioni i kontrollit”. Ajo nënkupton prirjen për të menduar se mund të ndryshojmë rrjedhën e ngjarjeve që, në realitet, nuk varen nga ne.
Një eksperiment me bileta lotarie e ilustroi këtë prirje. Pjesëmarrësit që e përzgjidhnin vetë biletën mendonin se ajo kishte më shumë vlerë sesa bileta që u jepej në mënyrë të rastësishme, megjithëse mundësitë për të fituar ishin të barabarta për të gjithë.
Sipas Langerit, kryerja e një veprimi, edhe kur ai është fare i vogël, na bën të besojmë se situata është në duart tona. Siç transmeton Telegrafi, kjo ndjesi shton sigurinë dhe pakëson pafuqinë që mund të përjetojmë.
Në fakt, shtypjet e njëpasnjëshme të butonit zakonisht nuk sjellin asnjë ndryshim. Megjithatë, ato mund të ndikojnë në mënyrën si e perceptojmë kohën, duke na krijuar përshtypjen se kemi pritur më pak.
Eksperti i menaxhimit të pritjes, David Maister, ka shpjeguar se koha duket sikur kalon më shpejt kur merremi me një veprim, krahasuar me çastet kur nuk bëjmë asgjë tjetër përveçse presim.
Ai ka sjellë rastin e një hoteli që përballej me shumë ankesa për ngadalësinë e ashensorëve. Hoteli nuk i zëvendësoi ata, por vendosi pasqyra në holl. Vizitorët nisën t’i kushtonin vëmendje pamjes së tyre në vend që të numëronin sekondat, ndërsa ankesat pothuajse u zhdukën.
Një efekt i ngjashëm u konstatua edhe në një ambulancë. Vendosja e një infermiereje që i priste pacientët menjëherë nuk e reduktoi pritjen deri te takimi me mjekun. Sidoqoftë, pacientëve u dukej se kishin pritur më pak, pasi procesi kishte filluar.
E njëjta logjikë shfaqet kur shtypim vazhdimisht një buton në telekomandë, kontrollojmë pa pushim vendndodhjen e një porosie që presim ose rifreskojmë në mënyrë të përsëritur një faqe interneti. Edhe pse jemi të vetëdijshëm se këto veprime nuk e afrojnë rezultatin, ato na bëjnë të ndihemi sikur po ndërhyjmë në proces.
Ka raste kur butoni për mbylljen e dyerve të ashensorit nuk është funksional për përdoruesit e një ndërtese. Rregullat për sigurinë dhe qasshmërinë kërkojnë që dyert të mbeten të hapura për një periudhë të caktuar, në mënyrë që personat me aftësi të kufizuara ose ata që lëvizin me paterica të mund të futen pa rrezik.
E njëjta situatë mund të haset te disa butona të vendkalimeve për këmbësorë dhe te termostatet në ndërtesat e punës. Edhe nëse efekti i tyre është i kufizuar, prania e këtyre pajisjeve u krijon njerëzve bindjen se po ndërmarrin diçka për të ndikuar në rrethana.
Sipas Ellen Langerit, këto sjellje zakonisht nuk duhet të shkaktojnë shqetësim. Veprime kaq të vogla nuk dëmtojnë askënd dhe mund ta zbusin ndjenjën e pafuqisë, duke e bërë më të lehtë përballimin e pritjes.
Dyert e ashensorit do të hapen ose do të mbyllen në kohën e përcaktuar, pavarësisht sa herë e shtypim butonin. Ndryshimi qëndron vetëm te perceptimi ynë: disa prekje të tjera mund të na bëjnë t’i përjetojmë më lehtë ato pak sekonda.
