Më 17 korrik 1954, afro një muaj pasi ishte zbuluar kanali nëntokësor i planifikuar për arratisjen e disa të burgosurve nga Kampi nr. 4 në Tiranë, të arrestuarit dolën përpara Gjykatës së Lartë Ushtarake për t’u njohur me vendimin. Ish-i burgosuri politik Kolë Verri ka dëshmuar për dënimet që u shqiptuan atë ditë.
Kolë Pepa, i njohur edhe si Kolë Verri, ishte mes personave të ndaluar në qershor 1954 për hapjen e tunelit të arratisjes në Kampin nr. 4 të Tiranës.
Të lidhura
None found
Arrestimi i tij i parë kishte ndodhur më 31 korrik 1953. Gjykata Ushtarake e Tiranës e kishte dënuar me 25 vjet burg për agjitacion e propagandë. Pa u mbushur një vit, ai u gjykua sërish së bashku me grupin e të burgosurve të akuzuar se kishin hapur një tunel për t’u larguar nga Kampi nr. 4, i cili ndodhej pranë “bllokut të udhëheqësve” në Tiranë.
Rrëfimi i Kolë Verrit është përfshirë nga Fatbardha Saraçi Mulleti në librin “Dhimbje 5”. Sipas dëshmisë së tij, për tentativën e arratisjes ai u dënua me 20 vjet burg si pjesëtar i një grupi prej 20 personash.
Gjykata e Lartë Ushtarake vendosi dënimin me vdekje për shtatë pjesëtarë të grupit, ndërsa të tjerëve u dha masa nga 20 deri në 25 vjet burg.
Nga shtatë të dënuarit me vdekje, Nasuf Gjilajt, Niko Malit dhe Besim Latifit iu fal jeta. Isuf Agolli, Zyhdi Mancaku, Mark Zefi dhe Abdullah Bajrami u pushkatuan.
Ali Çollaku, Xhemal Suta, Qani Mulita, Haki Kasa dhe Kolë Pepa (Verri) u dënuan secili me nga 20 vjet burg, si dhe me 5 vjet heqje të të drejtave civile.
Emin Bakalli, Xhemal Limani, Hazis Xhika dhe Abdyl Kërluku morën dënime me nga 25 vjet burg.
Haki Zeqiri dhe Feim Ymeri u dënuan me nga 5 vjet burg për kalim të paligjshëm të shtetit shqiptar. Këto masa iu shtuan dënimeve që kishin marrë më parë.
Të gjithë këta ishin pjesë e grupit që kishte tentuar të çante rrethimin e Kampit nr. 4 në Tiranë nëpërmjet një tuneli të hapur nën tokë.
Këshilli Gjyqësor i Kolegjit Ushtarak të Gjykatës së Lartë drejtohej nga major Mustaf Qilimi. Në përbërje të tij ishin gjithashtu major Leni Dimoshi dhe major Faik Minarolli, ndërsa si kryesekretar asistonte toger Murat Qazimi. Nexhip Labinoti dhe Petrit Starova ishin avokatë shtetërorë.
Sipas Kolë Verrit, të akuzuarve nuk iu lejua të kërkonin avokat mbrojtës, pasi synohej që procedura ndaj grupit të përfundonte sa më shpejt. Ai e lidh këtë pretendim me faktin se të gjitha formalitetet u kryen brenda një dite. Në përfundim, shtatë persona u dënuan me vdekje dhe dymbëdhjetë të tjerë morën masa me pesë, pesëmbëdhjetë, njëzet dhe njëzet e pesë vjet burg. Vuajtja e dënimit nisi nga data e gjyqit të vitit 1954.
Në dëshminë e tij, Verri i cilëson gjyqet komuniste si procedura formale, duke thënë se masat ndëshkuese caktoheshin që në përfundim të hetuesisë nga oficerët e Ministrisë së Brendshme.
Pas vrasjes së katër të dënuarve, të cilën ai e përshkruan si barbare dhe çnjerëzore, pjesëtarët e tjerë të grupit u dërguan në birucat e burgut të Burrelit. Sipas rregullit të atëhershëm, përpara mbërritjes së të burgosurve nga rrethe të ndryshme të vendit, birucat boshatiseshin dhe në to vendoseshin të sapoardhurit. Ata qëndronin aty deri në mbërritjen e të burgosurve të tjerë nga burgjet e vendit.
Edhe me grupin e Verrit u ndoq e njëjta praktikë, duke vendosur nga dy persona në secilën birucë. Ai kujton se mënyra e trajtimit në burgun e Burrelit ndryshonte nga ajo në burgjet e tjera.
Hapësirat e brendshme ndriçoheshin me bishtukë vajguri, të cilët mbaheshin të ndezur gjatë gjithë natës si në dhoma, ashtu edhe në korridore. Uji për të burgosurit nxirrej nga një pus pa mure anësore, i hapur posaçërisht në mes të oborrit. I njëjti ujë përdorej për t’u pirë, për larjen e rrobave dhe për kuzhinën, e cila ndodhej në një qoshe të brendshme të oborrit.
Kolë Verri qëndroi dy vjet në Burrel. Më pas, të burgosurit në moshë të re nisën të shpërndaheshin në kampet e shumta të punës në të gjithë vendin, ku angazhoheshin në miniera, bonifikime dhe ndërtime.
Dëshmia është marrë nga libri “Dhimbje 5-Kalvari i fëmijëve në kampet e përqendrimit komunist”, me autore Fatbardha Saraçi Mulleti, botuar nga Fiorentia në Shkodër më 2023.
Fotografia kryesore paraqet hyrjen e tunelit dhe është publikuar nga studiuesi Kastriot Dervishi.
