Shqipëria e re shkëlqen nën diell, mes kullave moderne, hoteleve luksoze dhe projekteve të mëdha të ndërtimit. Por, në krah të kësaj pamjeje, Shqipëria e vjetër duket se po zhduket dalëngadalë.
Pikërisht në këtë kontrast zhvillohet një prej protestave më të veçanta të muajve të fundit: ajo kundër projektit të Jared Kushnerit në Sazan dhe Zvërnec.
Të lidhura
None found
Në Bulevardin e Ri të Tiranës, pranë territorit të ish-stacionit të trenit, një autoblindë e periudhës komuniste, e lyer me ngjyra të ndezura, qëndron përballë një kompleksi të ri apartamentesh. Pamja është simbolike: e vjetra dhe e reja përballë njëra-tjetrës.
Pranë autoblindës mblidhen protestues nga Shqipëria dhe diaspora. Në duar mbajnë pankarta dhe flamingo prej kartoni. Simboli është bërë tashmë identifikues për lëvizjen që mediat e kanë pagëzuar si “Revolucioni i Flamingove”.
Në qendër të protestës është projekti i Jared Kushnerit, dhëndrit të presidentit amerikan Donald Trump. Në vitin 2024, ai prezantoi planet për ndërtimin e një resorti luksoz në ishullin e Sazanit dhe në zonën e Nartës, pranë Zvërnecit. Investimi parashikohet të kapë vlerën e më shumë se një miliard eurove.
Por projekti ka shkaktuar kundërshtime të forta për shkak të statusit mjedisor të zonës. Laguna e Nartës është habitat i rëndësishëm për shpendët, përfshirë flamingot, dhe pjesë e një zone të mbrojtur.
Në fillim të vitit 2025, Kuvendi miratoi ndryshime ligjore që hapën rrugën për projekte të mëdha investimi edhe në zona të mbrojtura, duke shkaktuar reagime nga organizatat mjedisore dhe aktivistët.
Protesta përtej mjedisit
Megjithatë, kundërshtimi nuk lidhet vetëm me mbrojtjen e natyrës. Protestuesit ngrenë edhe çështje që lidhen me pronësinë e tokës, transparencën, korrupsionin dhe mënyrën se si merren vendimet për projektet e mëdha, shkruan media gjermane “Berliner Zeitung”.
SPAK po heton biznesmenin shqiptar Artur Shehu lidhur me dyshime për falsifikim dokumentesh pronësie në zonën e Zvërnecit. Ai dyshohet gjithashtu për transaksione të pasurive të paluajtshme që, sipas hetimeve, mund të kenë shërbyer për pastrimin e parave.
Këto janë akuza që mbeten objekt hetimi dhe nuk përbëjnë një vendim përfundimtar gjyqësor.
Në këtë klimë, në fokus është vendosur edhe marrëdhënia mes projektit dhe familjes Trump. Raportime mediatike kanë ngritur pyetje nëse investitorët ishin informuar më herët për konfliktet mbi pronësinë e tokave në Zvërnec.
Kjo, megjithatë, nuk përbën provë se Jared Kushner kishte dijeni për paligjshmëri apo se ishte i përfshirë në ndonjë shkelje.
Sidorela Vatnikaj: “Nuk jemi kundër investimeve”
Në mesin e protestuesve është aktivistja Sidorela Vatnikaj, e cila prej kohësh është angazhuar kundër gentrifikimit dhe mënyrës së zhvillimit urban në Tiranë.
Ajo thotë se protestuesit nuk janë kundër investimeve të huaja dhe as personalisht kundër Kushnerit apo familjes Trump. Kundërshtimi, sipas saj, lidhet me mënyrën se si miratohen dhe zbatohen projektet.
“Askush nuk është kundër investimeve. Por të gjithë duhet t’u përmbahen rregullave”, është mesazhi që përsëritet gjatë protestave.
Për aktivistët, problemi është se zhvillimi ekonomik nuk duhet të vijë në kurriz të banorëve, mjedisit dhe zbatimit të ligjit.
Autoblinda e vjetër komuniste që shoqëron protestën ka gjithashtu një kuptim simbolik. Ajo kujton përdorimin e forcës nga regjimi në periudhën e fundit të komunizmit, ndërsa sot përdoret si simbol i një lufte civile dhe politike kundër asaj që protestuesit e konsiderojnë përqendrim të tepruar të pushtetit.
Kritikat ndaj Edi Ramës
Një pjesë e rëndësishme e protestës është drejtuar kundër kryeministrit Edi Rama.
Rama, i cili drejtoi Bashkinë e Tiranës nga viti 2000 deri në vitin 2011, u bë i njohur për transformimin vizual të kryeqytetit dhe përdorimin e ngjyrave në fasadat e ndërtesave. Që nga viti 2013, ai drejton qeverinë shqiptare.
Mbështetësit e tij e paraqesin periudhën e qeverisjes së socialistëve si një fazë të modernizimit të vendit, me rritje të investimeve, zhvillim të turizmit dhe përparim në procesin e integrimit europian.
Kritikët, ndërkohë, argumentojnë se ky zhvillim ka krijuar një Shqipëri me dy realitete: një vend modern dhe tërheqës për investitorët e huaj, por me pabarazi të forta sociale dhe me një kosto të lartë jetese për shumë qytetarë.
Diaspora kthehet në protestë
Në protestat e Tiranës morën pjesë edhe shqiptarë që jetojnë në vende të ndryshme të Europës.
Ledjamo Cela, një inxhinier shqiptar që jeton në Berlin, e sheh transformimin e Tiranës me një përzierje admirimi dhe kritike.
Kullat prej xhami, hotelet dhe markat ndërkombëtare, sipas tij, tregojnë një vend që ka ndryshuar rrënjësisht. Por ai ngre pyetjen se kush përfiton nga ky zhvillim.
“Gjithçka është bukur. Por jo për të gjithë”, është mesazhi i tij.
Sipas protestuesve nga diaspora, shumë të rinj shqiptarë të arsimuar vazhdojnë të largohen jashtë vendit për shkak të mungesës së mundësive profesionale dhe standardeve të jetesës që ata kërkojnë.
Shqipëria mes zhvillimit dhe pabarazisë
Shqipëria e sotme është shumë larg imazhit të viteve ’90. Ekonomia është rritur, turizmi është zhvilluar dhe Tirana ka ndryshuar në mënyrë të dukshme.
Por ndryshimi ka sjellë edhe konflikte të reja.
Për shumë qytetarë, pyetja nuk është më nëse Shqipëria duhet të zhvillohet, por si duhet të zhvillohet dhe kush duhet të përfitojë nga ky zhvillim.
Politologu Afrim Krasniqi e sheh këtë pakënaqësi si pjesë të një procesi më të gjerë. Sipas tij, një pjesë e shoqërisë shqiptare po kërkon një standard të ri qeverisjeje, më të afërt me atë të vendeve europiane.
Kritikët e Ramës e akuzojnë kryeministrin për përqendrim të pushtetit dhe patronazh politik. Këto janë akuza politike që Rama dhe mazhoranca socialiste i kundërshtojnë.
Në fund të protestës, një flamingo i madh plastik kalon mbi kokat e demonstruesve. Për disa është thjesht simbol i një proteste kundër një resorti. Për të tjerë është shenjë e një konflikti shumë më të madh: Shqipëria e re që kërkon investime dhe zhvillim, përballë një shoqërie që kërkon transparencë, barazi dhe respektim të ligjit.
“Revolucioni i Flamingove” është kështu më shumë se një protestë për Sazanin dhe Nartën. Ai është shndërruar në një debat mbi modelin e Shqipërisë që po ndërtohet dhe mbi pyetjen se për kë po ndërtohet ajo.
