Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë i dha një tjetër zhvillim në favor të kryebashkiakut të Tiranës, Erion Veliaj, duke konstatuar se Gjykata e Lartë nuk përmbushi standardet themelore kushtetuese që udhëheqin shqyrtimin gjyqësor të mbajtjes së tij të pandërprerë në paraburgim.
Me këtë vendim, Kushtetuesja rrëzoi edhe vendimin e Gjykatës së Lartë dhe e riktheu dosjen për rishqyrtim. Ky hap pason një vendim të mëparshëm të së njëjtës gjykatë, që mbronte mandatin kushtetues të Veliajt, të marrë nga votuesit si kryebashkiak i Tiranës i zgjedhur në mënyrë demokratike.
Të lidhura
None found
Në vendimin më të fundit, Gjykata Kushtetuese theksoi se Gjykata e Lartë nuk kreu një verifikim të plotë, ashtu siç kërkon Kushtetuta e Shqipërisë, përfshirë vlerësimin nëse vazhdimi i paraburgimit të kryebashkiakut Veliaj ishte i domosdoshëm dhe proporcional; shqyrtimin e masave më pak kufizuese; trajtimin e pasojave kushtetuese që sjell pengimi i kryebashkiakut të zgjedhur demokratikisht të Tiranës për të ushtruar mandatin e besuar nga qytetarët; si dhe analizimin e pretendimeve të rëndësishme kushtetuese që lidhen me mënyrën si është trajtuar Veliaj gjatë proceseve gjyqësore.
Edhe pse shumica vendosi që çështja të kthehej për rishqyrtim kushtetues, një prej gjyqtarëve të Gjykatës Kushtetuese paraqiti një mendim paralel, i cili shkoi më tej. Ai arriti në përfundimin se provat mbi të cilat u mbështetën gjykatat më të ulëta nuk mjaftonin për të provuar dyshimin e arsyeshëm që Kushtetuta kërkon për të justifikuar paraburgimin e Veliajt.
Sipas atij mendimi, prokuroria u bazua në elemente që thjesht pasqyronin kryerjen e zakonshme të detyrave zyrtare të kryebashkiakut Veliaj dhe që nuk do ta bindnin “as edhe një vëzhgues objektiv” se ai kishte kryer veprat penale të pretenduara. Në këtë mënyrë, gjyqtari që dha mendimin paralel arriti në përfundimin se vendimi për ta mbajtur në paraburgim Veliajn nuk kishte bazën kushtetuese të kërkuar, as sipas së drejtës shqiptare, as sipas Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut.
Edhe anëtarë të tjerë të Gjykatës Kushtetuese ngritën shqetësime serioze për trajtimin e kryebashkiakut Veliaj. Mendimet e veçanta kritikuan përdorimin e kafazit prej xhami në seancat gjyqësore si të papajtueshëm me dinjitetin njerëzor, arritën në përfundimin se kufizimet gjatë paraburgimit e pengonin Veliajn të komunikonte në mënyrë efektive me avokatin, vunë në dukje se Gjykata e Lartë nuk mbrojti siç duhet prezumimin kushtetues të pafajësisë dhe të drejtën për mbrojtje efektive, si edhe kritikuan gjykatat më të ulëta për mosmarrjen parasysh të pasojave kushtetuese që vijnë nga heqja e mundësisë për të ushtruar detyrën që i është besuar nga zgjedhësit një kryebashkiaku të zgjedhur në mënyrë demokratike në Tiranë.
Të marra së bashku, opinioni i shumicës i Gjykatës Kushtetuese dhe mendimi paralel evidentojnë disa mangësi të mëdha kushtetuese, të pavarura nga njëra-tjetra, mes tyre: mungesën e provave të mjaftueshme për të vërtetuar dyshimin e arsyeshëm; mosvlerësimin real të faktit nëse paraburgimi i mëtejshëm mbetej i nevojshëm dhe proporcional; dështimin për të mbrojtur në mënyrë të përshtatshme prezumimin kushtetues të pafajësisë dhe të drejtën për mbrojtje efektive; mosgarantimin e një procesi që respektonte dinjitetin e Veliajt dhe komunikimet e tij konfidenciale me mbrojtësin; si dhe mosshqyrtimin e plotë të pasojave kushtetuese që rrjedhin nga pengimi i një kryebashkiaku të zgjedhur demokratikisht për të ushtruar detyrën e marrë nga votuesit.
Ky vendim vendos parime kushtetuese që shkojnë përtej kësaj çështjeje, duke riafirmuar se kufizimet e lirisë personale duhet t’i nënshtrohen një shqyrtimi domethënës kushtetues; se gjykatat janë të detyruara të përcaktojnë në mënyrë të pavarur nëse paraburgimi vijon të jetë i nevojshëm dhe proporcional; se duhet të shqyrtohen seriozisht alternativat më pak kufizuese; dhe se mbrojtjet kushtetuese vlejnë plotësisht edhe në procese që përfshijnë zyrtarë të zgjedhur dhe çështje me rëndësi të lartë publike.
Daniel J. Fetterman, këshilltar kryesor ndërkombëtar për kryebashkiakun Veliaj dhe partner në Kasoëitz, deklaroi:
“Gjykata Kushtetuese meriton vlerësim për zbatimin e kujdesshëm, të pavarur dhe parimor të Kushtetutës së Shqipërisë. Ky është vendimi i dytë ku Gjykata Kushtetuese pranon mangësi të rëndësishme kushtetuese në trajtimin që Shteti i ka bërë Kryebashkiakut Veliaj.
Gjykata Kushtetuese ka bërë pikërisht funksionin që i cakton Kushtetuta e Shqipërisë: të sigurojë që, edhe në rastet që përfshijnë zyrtarë publikë dhe pretendime për vepra penale, garancitë kushtetuese të mbeten plotësisht të zbatueshme. Të drejtat kushtetuese ekzistojnë pikërisht për të garantuar që çështjet e vështira të zgjidhen sipas ligjit, jo sipas oportunitetit.
Ky vendim forcon një parim që ndahet nga demokracitë kushtetuese në gjithë Evropën dhe në Shtetet e Bashkuara: liria personale nuk mund të kufizohet pa një shqyrtim të rreptë gjyqësor dhe pa respektim të plotë të garancive kushtetuese. Tani Gjykata Kushtetuese ka kërkuar pikërisht atë rishikim të thelluar, dhe një anëtar i saj doli në përfundimin se provat nuk e plotësuan kurrë standardin kushtetues të nevojshëm për të justifikuar që në fillim paraburgimin e Kryebashkiakut Veliaj. Pasi Gjykata e Lartë e Shqipërisë të kryejë me besnikëri rishikimin e kërkuar nga vendimi i sotëm, të peshojë me kujdes secilën prej mangësive të identifikuara nga Gjykata Kushtetuese dhe të zbatojë standardet përkatëse, ne presim plotësisht që ajo të arrijë në përfundimin se vazhdimi i paraburgimit të Kryebashkiakut Veliaj nuk mund të mbështetet kushtetueshëm dhe të urdhërojë lirimin e tij të menjëhershëm.
Kur këto mangësi kushtetuese të merren në konsideratë, së bashku me përdorimin e identifikuar publikisht të dy paditësve fiktivë të pretenduar, ekzistenca e të cilëve nuk është vërtetuar kurrë, dhe me pjesëmarrjen e një prokurori që pranoi se nuk kishte kualifikimet ligjore të kërkuara për të qëndruar në detyrë, gjyqësori shqiptar duhet përfundimisht të vlerësojë nëse efekti i përgjithshëm i këtyre mangësive e ka cenuar aq rëndë integritetin e këtyre proceseve, saqë ndjekja penale mund të vazhdojë në përputhje me garancitë e procesit të rregullt ligjor, Kushtetutën e Shqipërisë dhe Konventën Evropiane të të Drejtave të Njeriut.
Në fund, sundimi i ligjit nuk matet nga të drejtat kushtetuese që shkruhen në letër, por nga gatishmëria e gjykatave të pavarura për t’i zbatuar ato kur zbatimi bëhet më i vështirë. Gjykatat e pavarura që i respektojnë me besnikëri parimet kushtetuese, pa frikë dhe pa favorizime, janë të domosdoshme për qeverisjen demokratike, besimin e publikut te drejtësia dhe mbrojtjen e lirive themelore të çdo qytetari. Ne mbetemi me shpresë se institucionet gjyqësore të Shqipërisë do t’i mbështesin këto parime të qëndrueshme kushtetuese.”
