Brenda ditëve të ardhshme, izraelitët dhe amerikanët do të votojnë në dy procese zgjedhore që mund të kenë ndikim të drejtpërdrejtë te lufta me Iranin, siguria e Lindjes së Mesme dhe ekonomia globale.
Fillimisht, qytetarët e Izraelit do të zgjedhin parlamentin e ri, ndërsa një javë më pas votuesit në Shtetet e Bashkuara do të përcaktojnë përbërjen e ardhshme të Kongresit. Edhe pse zgjedhjet zhvillohen në dy kontinente dhe në sisteme të ndryshme, pasojat e tyre mund të lidhen ngushtë me njëra-tjetrën.
Të lidhura
None found
Rezultati në Izrael mund të ndikojë në zhvillimet e konflikteve të Lindjes së Mesme, ndërsa përbërja e re e Kongresit amerikan mund të përcaktojë nivelin e ndihmës ushtarake për Izraelin dhe orientimin e politikës së jashtme të Uashingtonit.
Një tjetër lidhje mes dy votimeve është prania e rreth gjysmë milioni izraelitëve me pasaporta amerikane, të cilët kanë të drejtë të marrin pjesë në të dyja proceset. Marc Zell, kryetar i Republicans Overseas Israel, thotë se votat e tyre mund të jenë vendimtare në gara të ngushta në SHBA, përfshirë atë për Senatin në Michigan.
Irani, tema kryesore e përplasjes politike
Konflikti me Iranin qëndron në qendër të debatit politik në të dyja vendet.
Gjatë fushatës, kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu ka lënë të hapur mundësinë e goditjeve të reja ndaj Iranit. Ai ka rikthyer në vëmendje pretendimet për rrezikun që paraqet programi bërthamor iranian dhe ka bërë thirrje për rrëzimin e regjimit islamik, duke synuar të konsolidojë profilin e tij si mbrojtës i sigurisë kombëtare.
Pozita politike e Netanyahut ishte goditur rëndë pas sulmeve të 7 tetorit 2023 ndaj Izraelit, të udhëhequra nga Hamasi.
Edhe presidenti amerikan Donald Trump ka ushqyer zërat për një ofensivë të mundshme. Ai ka mbështetur rizgjedhjen e Netanyahut dhe ka deklaruar se të dy liderët duhet ta “përfundojnë së shpejti punën” në Iran.
Megjithatë, sinjalet nga Uashingtoni nuk kanë qenë të njëjta. Disa burime pretendojnë se Trump i ka kërkuar Izraelit të mos kryejë sulme të reja përpara zgjedhjeve amerikane, pasi një tjetër rritje e çmimeve të energjisë mund të dëmtonte republikanët.
Ndërkohë, në Izrael është ngritur hipoteza se Netanyahu mund të përpiqet të ruajë kontrollin politik edhe nëse nuk merr rezultatin e dëshiruar, duke propozuar krijimin e një qeverie të unitetit kombëtar.
Një humbje do ta ekspozonte atë ndaj hetimeve zyrtare për veprimet e qeverisë përpara sulmeve të 7 tetorit, si dhe ndaj proceseve gjyqësore që lidhen me akuzat për korrupsion.
Gadi Eisenkot, ish-shef i ushtrisë dhe rival politik i Netanyahut, e ka përjashtuar pjesëmarrjen në një qeveri të tillë. Ai e përshkruan Iranin si një kërcënim ekzistencial për Izraelin, por paralajmëron se lufta nuk duhet të zgjerohet për interesa politike.
Mundësia e një sulmi të Trumpit pas votimeve
Disa analistë mendojnë se Trump mund të ketë më pak pengesa për të urdhëruar sulme të reja pas zgjedhjeve të mesmandatit, kur presioni elektoral të jetë zbutur.
Sipas këtij vlerësimi, presidenti amerikan mund të synojë një fitore ushtarake të përcaktuar përpara se të largohet nga konflikti. Një pjesë e ekspertëve beson se dëmtimi ekonomik i Iranit nga lufta dhe sanksionet mund të çojë në rrëzimin e regjimit, ndërsa të tjerë e konsiderojnë këtë një pritshmëri të pasigurt, e cila nuk është përmbushur as në të kaluarën.
Një diplomat perëndimor, i cituar në analizë, vlerëson se pas zgjedhjeve Trump mund t’i kushtojë më shumë rëndësi trashëgimisë së tij politike dhe të kërkojë rezultate konkrete në politikën e jashtme.
Por një ndryshim qeverie në Izrael mund të mos ketë të njëjtin interes për një tjetër ofensivë. Trump ka paralajmëruar se nëse Netanyahu nuk qëndron në pushtet, Shtetet e Bashkuara mund të detyrohen ta menaxhojnë vetë përballjen me Iranin.
Autoritetet iraniane po i ndjekin me vëmendje sondazhet në SHBA. Teherani ka paralajmëruar se sulmet e reja mund të pasohen nga goditje ndaj bazave ushtarake amerikane, anijeve luftarake, aeroporteve, tubacioneve, infrastrukturës energjetike dhe impianteve të shkripëzimit të ujit.
Ministri i Jashtëm iranian Abbas Araghchi ka deklaruar se një ofensivë e re do të rrezikonte jetën e civilëve, mirëqenien e vendeve të rajonit dhe ekonominë globale.
Energjia dhe ndikimi mbi ekonominë botërore
Rritja e kostos së jetesës është shndërruar në një nga temat kryesore të zgjedhjeve amerikane. Përplasja me Iranin ka ndikuar në shtrenjtimin e energjisë, veçanërisht pasi Teherani ndërhyri në trafikun detar përmes Ngushticës së Hormuzit, një korridor kyç për transportin botëror të naftës.
Edhe votuesit izraelitë po përballen me çmime të larta dhe paga të ulëta, ndërsa rritja e shpenzimeve të mbrojtjes po rëndon financat publike.
Përpara zgjedhjeve, Trump ka ndërmarrë disa masa për të zbutur presionin ekonomik. Ndër to ishte heqja e disa sanksioneve ndaj Rusisë, me shpresën se furnizimet shtesë me naftë do të ndihmonin në uljen e çmimeve. Ai ka ushtruar gjithashtu trysni ndaj Ukrainës për të pranuar lëshime, duke kërkuar një marrëveshje diplomatike që mund ta paraqesë si sukses të politikës së tij të jashtme.
Kjo qasje ka ngjallur pakënaqësi edhe brenda radhëve republikane.
Senatori republikan Thom Tillis ka thënë se rruga më efikase për uljen e çmimeve të energjisë është përfundimi i konfliktit me Iranin, jo mbështetja ndaj presidentit rus Vladimir Putin.
Mbështetja e SHBA-së për Izraelin përballet me presion
Lufta me Iranin, si edhe operacionet izraelite në Gaza dhe në Bregun Perëndimor të pushtuar, kanë dobësuar konsensusin tradicional dypartiak në Shtetet e Bashkuara për mbështetjen ndaj Izraelit.
Disa kandidatë demokratë po kërkojnë që ndihma ushtarake amerikane për Izraelin të kufizohet ose të ndërpritet. Abdul El-Sayed, kandidati demokrat për Senatin në Michigan, ka deklaruar se një vend që e shtyn SHBA-në drejt luftërave ku nuk duhet të përfshihet, nuk mund të quhet aleat i besueshëm.
Brad Lander, kandidat demokrat për Kongresin në Nju Jork, vizitoi Bregun Perëndimor pak ditë përpara zgjedhjeve. Gjatë qëndrimit atje, ai mori pjesë në mbledhjen e ullinjve me palestinezët dhe u ndal për një kohë të shkurtër nga forcat izraelite.
Një forcim i demokratëve në Kongres do t’u jepte atyre mundësinë të përdornin kompetencat institucionale për të kufizuar shpenzimet ushtarake dhe ndihmën për Izraelin. Sidoqoftë, Trump do të ruante kompetenca të rëndësishme ekzekutive, përfshirë të drejtën e vetos presidenciale, ndaj një pjesë e madhe e vendimeve për konfliktin do të mbetej në duart e tij.
Votime me ndikim përtej kufijve
Një humbje e Netanyahut mund ta çojë Izraelin drejt një etape të re politike, duke ndikuar te marrëdhëniet me Uashingtonin dhe te qasja ndaj Iranit. Nëse demokratët do të shtojnë numrin e vendeve në Kongres, operacionet ushtarake izraelite mund të përballen me një kontroll më të madh politik dhe mbështetja e pakushtëzuar mund të vihet në diskutim.
Në skenarin tjetër, një ofensivë e re e përbashkët amerikano-izraelite ndaj Iranit mund të sjellë kundërpërgjigje dhe një zgjerim të konfliktit në rajon. Pasojat do të mund të shtriheshin te furnizimi me energji, tregtia ndërkombëtare dhe siguria globale.
Prandaj, zgjedhjet në Izrael dhe Shtetet e Bashkuara mund të vendosin jo vetëm fatin politik të liderëve, por edhe drejtimin e luftës në Lindjen e Mesme dhe ndikimin e saj mbi ekonominë botërore.
