Në qytetin ekuadorian Durán, të mbushur me narkotikë dhe banda kundërshtare, kapiteni i policisë Jean Carlos Bustamante e di me saktësi se çfarë e pret. Rreziku nuk vjen vetëm nga kriminelët që vrasin e ndonjëherë copëtojnë rivalët, por edhe nga tradhtia brenda sistemit.
“Brenda njësisë sonë, në aparatin shtetëror e në politikë ka shumë njerëz të këqij”, shprehet ai. “Janë të shumtë të korruptuarit, të paguarit nga bandat”.
Të lidhura
None found
Kapiteni, në moshën 34-vjeçare, është më i moshuari midis kolegëve të tij të përzgjedhur me kujdes, të cilët i konsideron të vetmit të besueshëm. Ai lëviz ende me reflekset e një ish-pjesëtari të forcave speciale.
Ndërsa nata afrohet, ai udhëheq skuadrën në një lagje të varfër. Aty grilat metalike mbulojnë dritaret dhe banorët nuk flasin nga tmerri. Kjo zonë është bastioni i një grupi kriminal të quajtur Los Aguilas – Shqiponjat.
I pyetur se çfarë ndodh nëse banorët guxojnë të flasin kundër bandës, kapiteni përgjigjet shkurt: “I vrasin. Ja pse nuk flasin kurrë”.
Operacioni i radhës synon një shtëpi të braktisur, ku dyshohet se fshihen armë. Personat e armatosur rrallë i mbajnë ato në banesat e tyre. Skuadra e tij, e blinduar rëndë, ngjitet pas murit dhe hyn me forcë duke përdorur një dash metalik.
Brenda u gjetën dy pistoleta – njëra e konsumuar nga ndryshku, kurse tjetra gati për përdorim – si dhe municione për pushkë sulmi.
Kapiteni është i kënaqur. “Së pari, jemi të sigurt. Së dyti, bandave u hoqën dy armë”, shpjegon ai.
Mirëpo kjo mbetet një fitore modeste në një konflikt të pafund. Ai e pranon hapur se grupet kriminale disponojnë “armë të shumta dhe para shumë më tepër sesa shteti”.
Rreziqet i njeh përmendsh, pasi ka humbur tashmë tre miq të ngushtë gjatë kësaj përplasjeje. Ai vetë ka hequr dorë nga frika shumë kohë më parë, por prindërit e tij jo.
“Mamaja më thotë të kem kujdes se mund të vdes atje. Babai më telefonon vazhdimisht dhe pyet nëse jam mirë, i kërkon të them se jam mirë”, rrëfen ai.
Nga rrugicat e maskuara të Duránit deri në pikat e nxehta të Londrës dhe kryeqyteteve të tjera, mund të vizatohet një vijë e qartë përmes dollarëve dhe jetëve të këputura.
Sipas presidentit Daniel Noboa, afërsisht 70% e kokainës që vërshon në Evropë dhe Shtetet e Bashkuara kalon tranzit nga Ekuadori.
Lënda narkotike vjen nga Kolumbia dhe Peruja fqinje, dy prodhuesit më të mëdhenj në botë. Bandat vendase, fuqimisht të lidhura me kartelet meksikane e grupe mafioze shqiptare, drejtojnë kontrabandën duke përfituar nga kontrollet e dobëta kufitare, forcat e sigurisë me fonde të pakta dhe vija bregdetare e gjerë e Paqësorit.
Kështu, ajo që dikur njihej si një parajsë e qetë turistike, në më pak se dhjetë vjet u kthye në një vend të përndjekur nga vrasjet.
Vitin e kaluar, shkalla e vrasjeve ishte ndër më të lartat në botë, me mbi 9200 persona të vrarë, sipas Ministrisë së Brendshme. Kjo pavarësisht goditjeve të ashpra të Presidentit Noboa në dy vitet e fundit.
Kritikët thonë se efektet e këtyre aksioneve ishin të kundërta: bosët kryesorë u arrestuan, çka çoi në përçarje por edhe shumëfishim të bandave.
Shumë banorë tani janë të bindur se beteja kundër këtyre grupeve nuk mund të fitohet kurrë.
Kapiten Bustamante refuzon të dorëzohet. Gjatë një operacioni tjetër, qëndron në pritë duke vëzhguar rrugicat nga lart me anë të një droni. Vë re tre figura që sillen buzë një këndi lojërash: “mikrotrafikantë” të kapur në flagrancë, siç deklaron ai. Ata gjenden në fund të zinxhirit kriminal, duke shitur sasi minimale, jo me kilogramë.
Shumë shpejt, kapiteni shkon me ekipin në banesën e të dyshuarve. Dera goditet përsëri dhe brenda pak çasteve, policia gjendet në kuzhinë. Një grua në moshë të mesme proteston, ndërsa një vajzë e re pëlcet në vaj.
Pa energji elektrike, oficerët lëvizin nëpër dhoma me elektrikë, hapin dollapë dhe ngrenë dyshekët. Në katin e sipërm, zbulojnë një fshehtësi pas një dritareje. Një i dyshuar del dhe ndalohet, dy prangosen në një tjetër dhomë. Të gjithë mohojnë akuzat.
Pak më tutje, kapiteni zbulon pako letre me shkronjën “H” të fshehura në një vazo. Ato përmbajnë një përzierje varësish, me gjurmë heroine, që shitet nga trafikantët e zonës për 1 dollar copa.
Njëri prej të arrestuarve akuzohet dhe nëse shpallet fajtor, rrezikon pesë vjet burgim. Dy të tjerët lirohen nga prokurorët. Zyrtarë të lartë thonë se kjo përsëritet shpesh dhe fajësojnë korrupsionin në sistemin gjyqësor dhe atë të prokurorisë.
Koloneli Santiago Gavilanes, zëvendëskomandanti i policisë së Durán, thotë: “Ne i burgosim dhe ata i lirojnë. Këtë e dimë sepse gjatë bastisjeve të tjera i kapim përsëri. Disa prej tyre, të liruar, vrasin dhe lënë jetimë”. Ai shton se bandat kanë shuma të mëdha parash për të “blerë ligje, gjyqtarë e politikanë”.
Një shembull i fuqisë blerëse të tyre vjen nga një tjetër oficer, në një vendndodhje që nuk mund ta zbulojmë për sigurinë e tij. Ai tregon se e kishin kontaktuar dy herë me ofertën e një ryshfeti aq të madh sa “do të dilte në pension menjëherë”, por ai e refuzoi.
Dikush, ndoshta një koleg, u kishte njoftuar bandës çdo hollësi rreth punës së tij. “S’e di asnjëherë kush është duke të vëzhguar”, tha ai, një frazë që e dëgjuam shpesh gjatë qëndrimit tonë në Durán.
Në sheshin e lojërave, pas një tjetër dite të gjatë me jelek antiplumb, kapiteni pranon se ndihet i stërmunduar, por “kjo është puna ime. Besoj se mund ta fitojmë këtë luftë. Duhet ta bëjmë”.
Teksa bisedojmë, raportohet se një nga udhëheqësit kryesorë të bandës së zonës është parë afër. “E dimë se ai kontrollon trafikantët, por pa gjurmë apo prova, s’kemi shkaqe për ta arrestuar”, sqaron ai.
Megjithatë, policia vendase këmbëngul se po bën ndryshime. Sipas tyre, numri i vrasjeve në Durán u përgjysmua në gjashtë muajt e parë të këtij viti.
Ato shtojnë se progresi duket edhe nga rrugët që nuk janë më të zbrazëta pas orës shtatë të mbrëmjes, si dhe nga fakti që nuk gjenden më kufoma me koka të prera apo gjymtyrë të copëtuara.
“Kemi arritur t’i mbajmë bandat të përmbajtura”, thotë kolonel Gavilanes. “Rimarrja e kontrollit të plotë do të jetë një punë afatmesme”.
Në një tjetër skenë, kriminelët duket se e mbajnë nën fre vetë policinë. Përmes një lidhjeje, u takuam me një bandë lokale në territorin e tyre, rreth një orë larg qytetit. Udhëheqësi i tyre, të cilin po e thërrasim Jonathan, na deklaroi se kishte katër oficerë në listën e pagave të tij.
“Sa herë do të ketë një operacion, më lajmërojnë me telefon”, tha ai. “Më thonë t’i fsheh gjërat dhe të largohem. Kështu kur arrijnë, nuk gjejnë asgjë”. Këto sinjalizime paraprake i kushtojnë rreth 1500 deri 2000 dollarë në muaj.
Jonathan është 37 vjeç, vetëm pak vjet më i madh se Bustamante, por rrethanat e kanë vendosur në anën tjetër të barrikadave. Ai rrëfen se iu bashkua një bande në moshën 18-vjeçare për të siguruar ushqim.
Së bashku me të tjerët, të gjithë fytyrat e mbuluara, shëtisnin hapur në mes të ditës me armë në duar, duke përfshirë një pushkë gjysmëautomatike dhe pistoleta. Anëtari më i ri aty ishte një 17-vjeçar i dobët, i pajisur me jelek antiplumb dhe shuall sheshash.
Biseda me Jonathanin u zhvillua në një dhomë të vogël të një shtëpie të thjeshtë, me ndihmësit e tij të grumbulluar brenda. Hapësira ishte pothuajse e zënë krejt nga një shtrat.
Ai pranoi pa hezitim se ishte edhe trafikant, edhe vrasës. Kur e pyeta sa jetë kishte marrë, përgjigjja ishte e saktë dhe e ftohtë: “Deri tani, po gjashtë, mbase tetë. Nuk e mbaj mend tamam”. E tha ndërsa mbante pistoletën në prehër, me tytën e drejtuar nga unë.
Jonathan pretendon se banda nuk prek civilët e pafajshëm, por vetëm rivalët që tentojnë t’i zhvendosin. “Ata duan të hyjnë me forcë, vijnë duke vrarë njerëz dhe ne u kundërpërgjigjemi. E rëndësishme tani është të eliminojmë bandën tjetër”, tha ai.
Ndërsa flisnim, banorë lokalë, përfshirë fëmijë, ishin mbledhur pranë derës, por ai nuk e shihte si problem. Sipas të dhënave nga aktivistët e të drejtave në Ekuador, djemtë rekrutohen në botën e krimit që në moshën 12-vjeçare dhe në moshën 15-vjeç mund të kthehen në vrasës me pagesë.
Jonathan nuk kërkoi ndjesë që u jep armë adoleshentëve apo që shet kokainë në lagjen që pretendon se mbron. Ai është i bindur se trafiku i drogës është i pathyeshëm.
“Mendoj se kjo punë s’ka për të marrë fund”, deklaroi ai. “Nëse na mbyllin ne, del një tjetër bandë, e nëse e mbyllin atë, prapë del një tjetër”.
Ai e pret vdekjen ashtu siç ka jetuar: me armë në dorë. “Vdekja paguhet me vdekje. Por nëse vijnë të më vrasin, s’do t’ua bëj të lehtë”, tha ai.
Dy net më pas, në Durán, u dëshmuam sesi bandat lajnë hesapet mes tyre. Trupi i një burri ishte i dukshëm në dritat vezulluese të policisë, i shtrirë ku kishte rënë afër një motorri. Gëzhojat ende mbulonin tokën. Fqinjët vështronin, shumica pa zë.
Një burrë dhe një grua përqafoheshin duke qarë – familjarë të viktimës.
Policia dyshonte për një sulm hakmarrës mes bandash rivale. Ekipi i mjekësisë ligjore ngriti kufomën mbi një barrelë dhe e vendosi në furgonin frigoriferik, ku ndodhej tashmë një trup tjetër – cikli i dhunshëm përsëritej sërish.
Një dëshmitar pranoi të fliste, por me kusht anonimiteti. “Ai e kishte një plumb në shpinë që më parë. Kur u rrëzua, e qëlluan në kokë. Gjashtë herë e goditën, dy persona mbi një motor”, rrëfeu ai.
“Tani jemi mësuar, sepse kështu ndodh përditë. Mund të dalësh dhe të gjesh një plumb të humbur. S’mund të dalësh as të flasësh me miqtë apo familjen, se dikush mund të të qëllojë”, shtoi ai.
Nuk pret që lufta e presidentit kundër bandave të sjellë ndonjë ndryshim. “Kriminelët janë si hije, shfaqen ku të duan”, pëshpëriti ai.
Më pas u zhduk, duke u tretur në ajrin e ngrohtë të natës.
