Subjektet politike shqiptare të Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës kanë rënë dakord të garojnë së bashku në zgjedhjet e parakohshme parlamentare në Serbi, përmes listës “Koalicioni Shqiptar”. Votimi për Kuvendin e Serbisë është caktuar për 25 tetor, datë e konfirmuar nga Komisioni Republikan i Zgjedhjeve.
Të lidhura
None found
Marrëveshjen e bëri të ditur të martën kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, pas takimit në Prishtinë me përfaqësuesit e subjekteve shqiptare. Ai përshëndeti bashkëpunimin e partive, pavarësisht dallimeve mes tyre, por theksoi se bashkimi politik duhet të shoqërohet me trajtim më të barabartë institucional për shqiptarët e Luginës.
Kurti solli si krahasim përfaqësimin e serbëve në Kosovë, të cilëve u garantohen 10 nga 120 ulëset e Kuvendit të Republikës së Kosovës. Sipas tij, mbi këtë bazë, shqiptarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës duhet të kenë së paku 5 vende të garantuara në Parlamentin e Serbisë.
Për analistin nga Presheva, Nehat Hyseni, zgjedhjet e 25 tetorit 2026 kanë rëndësi përtej renditjes së partive dhe numrit të votave. Në një prononcim për “Bota sot”, ai thotë se prova kryesore është nëse mbështetja e qytetarëve do të shndërrohet në përfaqësim institucional dhe në mbrojtje të qartë të interesave politike të shqiptarëve.
Sipas Hysenit, rezultati në kuti është vetëm hapi i parë. Ai vlerëson se rëndësia politike e votës do të përcaktohet nga mënyra se si do të përdoret mandati eventual shqiptar pas zgjedhjeve për të trajtuar problemet e komunitetit.
Analisti kujton përvojën e vitit 2022, kur përpjekja për të siguruar një mandat shqiptar u shoqërua me përsëritje të votimit në Tërnoc të Madh dhe me një proces të kontestuar. Për të, kjo përvojë tregon sa i rëndësishëm është koordinimi mes subjekteve politike shqiptare.
Hyseni sqaron se bashkëpunimi nuk kërkon heqjen dorë nga pluralizmi. Partitë, sipas tij, mund të kenë programe të ndryshme, të kritikojnë njëra-tjetrën dhe të konkurrojnë veçmas për pushtetin lokal. Megjithatë, në zgjedhjet parlamentare, ku synimi është përfaqësimi në institucionin qendror të shtetit, ato duhet të dallojnë garën partiake nga interesi strategjik i komunitetit.
Në këtë kuptim, bashkimi i votës shqiptare nuk nënkupton domosdoshmërisht shkrirjen e partive në një subjekt të vetëm. Hyseni thotë se ato mund të ruajnë qëndrimet e tyre dhe, njëkohësisht, të ndërtojnë një mekanizëm të përbashkët bashkëpunimi për zgjedhjet parlamentare.
Një deputet shqiptar në Kuvendin e Serbisë, sipas analistit, nuk mund t’i zgjidhë i vetëm vështirësitë e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës, por mandati i tij nuk duhet të mbetet simbolik. Ai mund t’i çojë çështjet e Luginës në debatin parlamentar, të kërkojë llogari nga ministritë dhe institucionet qendrore, si dhe të ngrejë problemin e përfaqësimit të shqiptarëve në administratën publike, polici, drejtësi dhe institucione të tjera.
Hyseni kërkon që veprimtaria parlamentare të mbështetet në një agjendë konkrete. Ndër çështjet që ai rendit janë arsimi në gjuhën shqipe, përdorimi zyrtar i gjuhës, zhvillimi ekonomik, investimet publike, shëndetësia, infrastruktura, siguria dhe problemet demografike.
Vëmendje, sipas tij, duhet t’i kushtohet edhe pasivizimit të adresave dhe ndikimit të mundshëm të tij në ushtrimin e së drejtës së votës. Për këtë arsye, Hyseni e konsideron të nevojshme që subjektet shqiptare të ndjekin transparencën e listave të votuesve dhe mundësinë reale të qytetarëve për të votuar.
Ai vëren se tri komunat nuk kanë të njëjtat rrethana. Presheva ka shumicë të theksuar shqiptare dhe traditë të konsoliduar të organizimit politik shqiptar; Bujanoci ka përbërje më të përzier dhe një histori më komplekse të bashkëqeverisjes politike; ndërsa Medvegja përballet me kushte shumë më të vështira demografike dhe institucionale. Pavarësisht këtyre dallimeve, të tria ndajnë interesin për ta pasur zërin shqiptar të përfaqësuar në nivelin qendror të Republikës së Serbisë.
Pas votimit, Hyseni pret që përfaqësuesi shqiptar të punojë me përparësi të qarta dhe rezultate të matshme. Ai ngre pyetjen se çfarë do të kërkojë deputeti, sa pyetje parlamentare do të paraqesë, sa shpesh do ta sjellë Luginën në Kuvend, cilat ligje do të mbështesë apo kundërshtojë dhe nga cilat ministri do të kërkojë përgjegjësi. Po ashtu, ai e sheh të rëndësishëm bashkëpunimin me komunat dhe raportin me Këshillin Kombëtar Shqiptar.
Sipas analistit, deputeti duhet të jetë jo vetëm zëri i Luginës në Beograd, por edhe përfaqësuesi i saj institucional përpara opinionit evropian dhe euroatlantik. Për Hysenin, zgjedhjet janë një provë e aftësisë së subjekteve shqiptare për të bashkëpunuar pa i mohuar dallimet politike: ato kanë kuptim nëse vota e 25 tetorit përdoret për një strategji të përbashkët dhe kthehet në politikë konkrete.
