Zgjatja e krizës institucionale po shton shqetësimet për ndikimin që mund të ketë si në zhvillimin ekonomik, ashtu edhe në funksionimin e rregullt të shtetit.
Të lidhura
None found
Ekspertët vlerësojnë se mungesa e institucioneve të kompletuara po e përkeqëson mjedisin për investime, po shton pasigurinë te bizneset dhe mund ta pengojë Kosovën të përfitojë nga fondet e rëndësishme të Bashkimit Evropian, të destinuara për reforma dhe zhvillim.
Ndonëse mosndryshimi i shpeshtë i rregullave mund t’i ofrojë sektorit privat një shkallë më të lartë stabiliteti juridik, vonesa të mëdha po shënohen në projektet publike, investimet në infrastrukturë dhe reformat me rëndësi strategjike.
Vazhdimi i bllokadës po krijon gjithashtu boshllëk në veprimtarinë e shtetit, çka dobëson kontrollin demokratik dhe shton rreziqet në fushën e sigurisë.
Sipas vlerësimeve të ekspertëve, vetëm institucione të qëndrueshme dhe plotësisht funksionale mund të garantojnë zhvillim ekonomik afatgjatë, tërheqje të kapitalit investues dhe forcim të shtetit.
Eksperti i ekonomisë, Jakup Bellaqa, ka deklaruar për “Bota sot” se mosfunksionimi i institucioneve të plota në Kosovë po sjell pasoja të rënda për ekonominë.
Bellaqa shpjegon se mungesa e institucioneve të kompletuara nuk prodhon vetëm pasoja politike, por edhe ekonomike. Sipas tij, paqëndrueshmëria në politikë bartet drejtpërdrejt në ekonomi, duke dëmtuar kushtet për të bërë biznes, treguesit makroekonomikë dhe makrofiskalë, si dhe duke i larguar investitorët e huaj nga sektorët strategjikë.
Ai thekson se kjo gjendje godet rritjen ekonomike, mirëqenien sociale dhe standardin e jetesës së qytetarëve.
Sipas Bellaqës, institucionet që nuk janë funksionale nuk mund ta arrijnë nivelin maksimal të efikasitetit, ndërsa pasojat e kësaj mangësie pasqyrohen drejtpërdrejt te zhvillimi i ekonomisë dhe mirëqenia e popullsisë.
Eksperti paralajmëron gjithashtu se Kosova rrezikon të humbasë një mundësi të rëndësishme financimi nga Bashkimi Evropian.
Ai thotë se vendi mund të mos arrijë t’i përdorë kreditë e Bashkimit Evropian, me vlerë mbi 800 milionë euro, të parashikuara për Planin e Rritjes. Këto mjete janë përcaktuar për reforma strukturore në ekonomi dhe në administratën publike.
Bellaqa nënvizon se integrimi ekonomik i Kosovës mbetet i vështirë për sa kohë vendi nuk ka institucione të plota dhe të qëndrueshme.
Sipas tij, pa stabilitet institucional ekonomia nuk mund të përfshihet siç duhet në tregun rajonal dhe në atë evropian. Investitorët ndërkombëtarë shmangin marrëveshjet afatmesme dhe afatgjata, pasi Kosovën e perceptojnë si një vend me pasiguri ligjore dhe paqëndrueshmëri ekonomike.
Pasojat e krizës, sipas Bellaqës, vërehen edhe në tregun e punës.
Ai vlerëson se situata ndikon drejtpërdrejt në rritjen e Bruto Produktit Vendor dhe e bën më të paqëndrueshëm tregun e punës. Në veçanti preken gjeneratat e reja, të cilat ende nuk kanë përgatitjen e nevojshme për t’iu përgjigjur kërkesave të këtij tregu.
Një këndvështrim tjetër paraqet deputeti shqiptar në Bernë të Zvicrës, Korab Rashiti, i cili thotë se pasojat e mungesës së institucioneve të plota duhen analizuar veçmas për sektorin privat dhe për funksionimin e shtetit.
Në një deklaratë për “Bota sot”, Rashiti shprehet se nuk është domosdoshmërisht i bindur që ekonomia private dëmtohet nga mungesa e institucioneve të kompletuara. Sipas tij, kur Parlamenti nuk miraton vazhdimisht ligje dhe rregullore të reja, krijohet më shumë qëndrueshmëri juridike. Bizneseve u duhet para së gjithash parashikueshmëri dhe, kur rregullat nuk ndryshojnë çdo muaj, sipërmarrësit e kanë më të lehtë të investojnë dhe të hartojnë plane.
Ai shton se përparimi ekonomik nuk përcaktohet nga sasia e ligjeve që miratohen.
Rashiti vëren se politika ndonjëherë vepron sikur zhvillimi i ekonomisë të varej nga numri i akteve ligjore të votuara, megjithëse, sipas tij, pasurinë e krijojnë qytetarët dhe bizneset, jo sallat e Parlamentit.
Megjithatë, ai thekson se tabloja ndryshon tërësisht kur analizohet funksionimi i vetë shtetit.
Rashiti thotë se realizimi i projekteve publike, investimeve infrastrukturore dhe reformave strategjike është i pamundur pa institucione funksionale. Pas më shumë se dy vitesh bllokadë politike, shumë projekte janë shtyrë dhe është e arsyeshme të pritet që disa prej tyre të pësojnë vonesa shumëvjeçare. Sipas tij, kohën që humbet politika e paguajnë më pas administrata dhe qytetarët.
Duke e përmbledhur dallimin, ai shpjegon se sektori privat mund të nxjerrë përfitime nga stabiliteti më i madh ligjor në periudhat kur politika nuk i ndryshon vazhdimisht rregullat. Ndërkohë, janë projektet shtetërore ato që bartin koston kryesore të ngërçit institucional.
Rashiti paralajmëron se rreziku nuk kufizohet vetëm te ekonomia, pasi prek edhe sigurinë dhe funksionimin demokratik të institucioneve.
Sipas tij, institucionet që veprojnë për një kohë të gjatë vetëm me gjysmën e kapaciteteve prodhojnë vakum institucional. Përvoja historike tregon se hapësira të tilla nuk mbeten bosh, sepse aktorë të ndryshëm, qoftë të brendshëm apo të jashtëm, mund ta rrisin ndikimin e tyre mbi shoqërinë dhe institucionet. Për këtë arsye, funksionimi normal i shtetit është thelbësor jo për të miratuar sa më shumë ligje, por për të siguruar rendin, sigurinë dhe zbatimin e ligjit.
Në vlerësimin e tij, sektori privat nuk është medoemos pala që pëson dëmin më të madh nga kriza institucionale. Çmimin më të lartë e paguajnë projektet e shtetit, siguria dhe funksionimi demokratik.
Rashiti drejton kritika edhe ndaj klasës politike për vazhdimin e tejzgjatur të krizës.
Ai thotë se ekonomia nuk ndalet edhe kur politikanët ngecin. Çdo mëngjes bizneset rifillojnë punën, punëtorët paraqiten në vendet e tyre të punës, sipërmarrësit marrin përsipër rreziqe dhe qytetarët prodhojnë vlerë, ndërsa përfaqësuesit politikë vazhdojnë diskutimet se kujt do t’i takojë secila karrige.
Sipas Rashitit, Kosovës nuk i mungon politika, por qeverisja.
Ai vlerëson se ndoshta vendi nuk ka pasur pak politikë gjatë këtyre viteve, por përkundrazi ka pasur tepër politikë dhe fare pak qeverisje. Shtetet, sipas tij, nuk përparojnë përmes numrit të deklaratave apo krizave të fabrikuara, por falë institucioneve funksionale dhe qytetarëve që lejohen të punojnë e ta ndërtojnë të ardhmen e tyre.
Duke iu referuar zhvillimeve të tanishme politike, Rashiti shtron edhe pyetjen nëse kjo gjendje mund t’i përshtatet Kryeministrit në detyrë.
Ai vëren se, nga aspekti politik, drejtimi i vendit pa një Parlament plotësisht funksional dhe pa kontrollin e vazhdueshëm të komisioneve parlamentare mund të jetë më i rehatshëm sesa dhënia e përditshme e llogarisë. Megjithatë, sipas tij, pikërisht këtu qëndron rreziku: në një demokraci serioze, pushteti nuk duhet të ndihet asnjëherë komod kur mungon kontrolli institucional. Kur qeveria mësohet të drejtojë pa mbikëqyrje, humbjen nuk e pëson opozita, por demokracia.
