Afati i 6 tetorit për presidentin e ri po mbyllet, politologu analizon hapësirën e dialogut LVV-PDK

Ka mbetur edhe pak kohë deri në përfundimin e afatit kushtetues për zgjedhjen e Presidentit të ri, ndërsa takimet që partitë politike paralajmëruan ditët e fundit ende nuk janë zhvilluar.

Sipas vendimit më të fundit të Gjykatës Kushtetuese, periudha 60-ditore për zgjedhjen e Presidentit ka nisur më 8 gusht 2026 dhe përfundon më 6 tetor 2026.

Kjo do të thotë se Kuvendi duhet ta përmbyllë procedurën për zgjedhjen e Presidentit deri më 6 tetor. Nëse kjo nuk ndodh brenda afatit kushtetues, Kuvendi shpërndahet dhe vendi shkon në zgjedhje të reja.

Në një skenar të tillë, 8 ose 15 nëntori janë datat që mund të shqyrtohen për mbajtjen e zgjedhjeve.

Të dielën u zhvillua një takim mes kreut të LVV-së, Albin Kurti, dhe kreut të PDK-së, Bedri Hamza, por sipas palëve çështja e presidentit nuk ishte pjesë e bisedës.

Megjithatë, gjatë ditës, kreu i PDK-së, Bedri Hamza, ka thënë se nëse miratohet projektligji për ndryshimin dhe plotësimin e ligjit për Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë, subjekti më i madh opozitar në vend është i hapur të diskutojë për tema të tjera me LVV-në.

Në një deklaratë për mediat para seancës së së hënës në Kuvendin e Kosovës, Hamza tha se për këtë projektligj ka biseduar edhe me kryeministrin Albin Kurti gjatë takimit të së dielës.

Sipas Hamzës, në takimin me kreun e LVV-së, Kurti, është diskutuar edhe çështja e zgjedhjes së presidentit, por pa u ndalur te emrat e mundshëm.

Ai theksoi se nuk kishin shkuar te emrat dhe nuk i kishin folur ata, ndërsa shtoi se nëse ligji miratohet, partia e tij është e hapur edhe për tema të tjera.

Politologu Ramadan Gjanaj vlerëson se koha e mbetur është shumë e shkurtër, por mendon se ende ka mundësi për një marrëveshje politike.

Sipas tij, PDK-ja tashmë ka ndryshuar qëndrimin për zgjedhjen e Presidentit të ri dhe ky, në vlerësimin e tij, është një zhvillim i rëndësishëm.

Gjanaj u shpreh për “Bota sot” se ka mbetur një afat shumë i shkurtër, por do të ishte e parakohshme të thuhej se një marrëveshje është e pamundur. Sipas tij, situata kërkon vullnet të qartë politik nga të gjitha partitë parlamentare, si nga shumica ashtu edhe nga opozita. Ditët në vijim do të jenë vendimtare, pasi korniza kushtetuese lë shumë pak hapësirë pas 6 tetorit. Pyetja thelbësore, sipas tij, nuk është vetëm nëse një marrëveshje mund të arrihet brenda trembëdhjetë ditësh, por nëse partitë janë të gatshme të bëjnë kompromiset e nevojshme për të shmangur një krizë të re institucionale. Në këtë drejtim, dënimi i katër ish-drejtuesve të UÇK-së nga Dhomat e Specializuara në Hagë, në njëfarë mënyre, i ka krijuar Albin Kurtit një dritare shtesë mundësie. Sipas Gjanajt, PDK-ja tashmë zyrtarisht e ka ndryshuar qëndrimin për zgjedhjen e Presidentit të ri. Në deklaratën e saj të fundit politike, ajo ka vënë në dukje çështjen e mbrojtjes së katër të dënuarve dhe rishikimin e kornizës ligjore që lidhet me Dhomat e Specializuara. Ky zhvillim, thotë ai, është i rëndësishëm sepse ndryshon deri diku konfigurimin aktual politik.

Gjanaj thotë se ekziston një hapësirë reale për dialog ndërmjet LVV-së dhe PDK-së dhe shprehet optimist për dialog e kompromis mes këtyre partive.

Sipas tij, deri tani LDK-ja dukej se ishte faktori kryesor vendimtar në procesin presidencial. Megjithatë, duke pasur parasysh qëndrimin dhe kërkesat e saj për formimin e një qeverie të qëndrueshme, një marrëveshje mes LVV-së dhe LDK-së për zgjedhjen e presidentit ishte bërë veçanërisht e vështirë, madje pothuajse e pamundur. LDK-ja me siguri nuk do të pranonte të shërbente thjesht si mbështetje formale në zgjedhjen presidenciale, duke i garantuar LVV-së, nëse jo votën, të paktën praninë e deputetëve në Kuvend ditën e votimit, pa një kundërshpërblim më të gjerë politik. Në këtë kontekst, qëndrimi i ri i PDK-së mund të hapë një mundësi tjetër. Sipas mendimit të tij, tashmë ekziston një hapësirë reale për dialog ndërmjet LVV-së dhe PDK-së, aq më tepër që kjo e fundit, deri në këtë moment, nuk e ka kushtëzuar publikisht mbështetjen e saj të mundshme me pjesëmarrjen në qeverinë e ardhshme. Kjo mund të krijojë mundësinë për të kërkuar një marrëveshje për zgjedhjen e Presidentit, duke ruajtur njëkohësisht stabilitetin e shumicës aktuale qeverisëse. Megjithatë, nuk duhet harruar se PDK-ja duket se dëshiron që mbrojtja e katër të dënuarve në Hagë dhe rishikimi i kornizës ligjore për Dhomat e Specializuara të jenë elemente të rëndësishme të çdo diskutimi politik. Pyetja, pra, do të jetë nëse LVV-ja është e gatshme të bëjë kompromiset e nevojshme për këto çështje për të arritur një marrëveshje. Prandaj, ai mendon se ende ekziston një mundësi reale për dialog dhe kompromis. Por, duke pasur parasysh afatin jashtëzakonisht të shkurtër dhe kërkesat politike të secilës palë, sot nuk ka asgjë që të lejojë të konsiderohet se një marrëveshje është e sigurt. Zgjedhja e Presidentit kërkon një shumicë të konsiderueshme parlamentare dhe, mbi të gjitha, pjesëmarrjen efektive të deputetëve në procesin zgjedhor. Kjo, për nga vetë natyra e procesit, imponon kërkimin e një kompromisi.

Sipas Gjanajt, afrimi i datës 6 tetor duhet t’i shtyjë partitë që t’i japin përparësi dialogut dhe jo logjikës së përballjes.

Ai thekson se ende ka hapësirë për kompromis politik, por kjo hapësirë po ngushtohet me shpejtësi me kalimin e kohës. Afërsia e afatit të 6 tetorit duhet pikërisht t’i shtyjë partitë që t’i japin përparësi dialogut dhe jo konfrontimit. Sipas tij, Kosova nuk mund ta konsiderojë bllokimin institucional si një situatë normale. Vitet e fundit kanë treguar tashmë se sa shumë mund të zgjasë mungesa e një marrëveshjeje politike dhe sa shumë mund të vonojë funksionimi normal i institucioneve. Megjithatë, ai kujton se një kompromis mund të funksionojë vetëm nëse bazohet në vullnet reciprok. Nëse partitë i mbajnë qëndrimet e tyre plotësisht të papajtueshme deri në çastin e fundit, rreziku i një ngërçi të ri bëhet shumë më konkret. Në këtë fazë, sipas tij, të dy skenarët mbeten të hapur: ka ende mundësi për kompromis, por koha në dispozicion për ta ndërtuar atë është tejet e kufizuar.

Politologu vlerëson se një kandidat jopartiak mund të përbëjë vërtet një mundësi për kompromis, pikërisht sepse mund të pranohet më lehtë nga subjektet që nuk dëshirojnë të krijojnë përshtypjen se po mbështesin drejtpërdrejt kandidatin e një partie tjetër.

Por ai nënvizon se karakteri jopartiak, në vetvete, nuk garanton konsensusin.

Në kontekstin aktual, shpjegon Gjanaj, një kandidat që do të ishte në gjendje të qetësonte ndjeshmëri të ndryshme politike do të kishte më shumë mundësi të lehtësonte një kompromis sesa një kandidat i identifikuar fort me një kamp të vetëm politik. Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se ai duhet të jetë tërësisht jashtë politikës, por profili, integriteti dhe aftësia për të përfaqësuar të gjithë qytetarët duhet të jenë në qendër të diskutimit. Një kandidat jopartiak mund të përbëjë vërtet një mundësi kompromisi, pikërisht sepse mund të pranohet më lehtë nga subjektet që nuk duan të duken sikur po mbështesin drejtpërdrejt kandidatin e një partie tjetër. Megjithatë, sipas tij, karakteri jopartiak në vetvete nuk sjell konsensus. Ajo që ka më shumë rëndësi është kredibiliteti i kandidatit, përvoja e tij, respekti ndaj institucioneve dhe aftësia për ta ushtruar funksionin e Presidentit si një funksion që tejkalon interesat e një partie. Ai paralajmëron se nuk duhet krijuar përshtypja se vetëm profili i një kandidati ose kandidateje do të ishte elementi më përcaktues në këtë situatë. Procesi i zgjedhjes së Presidentit, thotë ai, u nënshtrohet kërkesave shumë të qarta kushtetuese: në dy raundet e para kërkohet një shumicë prej dy të tretash e të gjithë deputetëve, ndërsa në raundin e tretë kandidati duhet të marrë shumicën e të gjithë deputetëve, pra të paktën 61 vota. Edhe çështja e pranisë dhe e kuorumit parlamentar është përcaktuese që procesi të mund të zhvillohet realisht. Sot, kushtet politike për të garantuar këtë pjesëmarrje nuk janë të siguruara dhe kjo, sipas tij, ka shkaktuar ngërçin institucional. Vetëm një kompromis politik i qëndrueshëm dhe i zbatueshëm është çelësi për të garantuar zgjedhjen e Presidentit të ardhshëm. Qëndrimi i ri politik i PDK-së, shton ai, është një mundësi që nuk duhet neglizhuar nëse synohet vërtet shmangia e zgjedhjeve të reja.

Në fund, Gjanaj flet për pasojat që do të sillte dështimi i zgjedhjes së Presidentit brenda afatit të parashikuar.

Sipas tij, pasojat e një dështimi në zgjedhjen presidenciale do të ishin të rëndësishme në planin institucional dhe politik. Kushtetuta parashikon se nëse Presidenti nuk zgjidhet brenda gjashtëdhjetë ditëve pas fillimit të procedurës, Kuvendi shpërndahet. Neni 82 është i qartë në këtë pikë: kur afati gjashtëdhjetëditor për zgjedhjen e Presidentit mbaron pa u zgjedhur ai, Kuvendi duhet të shpërndahet. Një skenar i tillë do të nënkuptonte që Kosova të hynte sërish në një cikël zgjedhor, me pasojat politike, institucionale dhe ekonomike që kjo sjell. Kjo do ta zgjaste edhe pasigurinë në një moment kur institucionet duhet të përqendrohen te prioritetet e vendit. Gjanaj thotë se duhet pasur kujdes edhe ndaj pasojave juridike që mund të rrjedhin nga tejkalimi i afateve kushtetuese dhe nga interpretimi që mund t’u bëhet atyre. Gjykata Kushtetuese e ka fiksuar 6 tetorin si kufirin e afatit gjashtëdhjetëditor për zgjedhjen e Presidentit. Përveç kësaj, Kushtetuta përcakton se funksioni i Presidentit me detyrë nuk mund të ushtrohet për më shumë se gjashtë muaj. Sipas tij, sot nuk mund të thuhet me siguri se tejkalimi i këtyre afateve do të sillte automatikisht thyerje të vazhdimësisë institucionale, por do të ishte e papjekur të mendohej se kjo situatë nuk do të krijonte vështirësi juridike. Rreziku kryesor do të ishte shfaqja e disa interpretimeve konkurruese për situatën kushtetuese të krijuar pas skadimit të afateve.

Ai shton se aktorë të ndryshëm politikë mund të provonin atëherë të kontestonin para Gjykatës Kushtetuese aktet e marra gjatë kësaj periudhe, qoftë shpërndarjen e Kuvendit, shpalljen e zgjedhjeve apo ushtrimin e kompetencave të tjera presidenciale. Vendi mund të hynte kështu në një fazë të re kontestimesh institucionale, ku çdo vendim mund të bëhej objekt i kundërshtimeve. Kjo, sipas tij, do të rrezikonte jo vetëm zgjatjen e pasigurisë juridike, por edhe vonimin e vetë procesit zgjedhor dhe, rrjedhimisht, shtyrjen edhe më tej të kërkimit të një zgjidhjeje politike për krizën aktuale. Pikërisht këtu qëndron rreziku kryesor: problemi nuk do të ishte më vetëm se si të interpretohen pasojat kushtetuese të dështimit, por si të shmanget që kjo pasiguri të kthehet në një përplasje të re politike dhe juridike para Gjykatës Kushtetuese. Prandaj, sipas Gjanajt, 6 tetori nuk duhet parë thjesht si një datë procedurale, por si një moment përgjegjësie institucionale. Aktorët politikë ende kanë hapësirë për të kërkuar një marrëveshje dhe duhet ta shfrytëzojnë kohën e mbetur për të parandaluar që mospajtimi të kthehet në një krizë të re institucionale. Sfida, përfundon ai, shkon përtej zgjedhjes së një Presidenti: bëhet fjalë edhe për ruajtjen e vazhdimësisë, stabilitetit dhe parashikueshmërisë së funksionimit institucional të Kosovës. Qëllimi duhet të jetë shmangia e shndërrimit të një krize politike pas 6 tetorit në një krizë juridike e kushtetuese që do ta vononte edhe më shumë kthimin në funksionimin normal të institucioneve.