Zgjedhja e Presidentit para afatit të 6 tetorit: A mund të gjejnë marrëveshje LVV-ja dhe PDK-ja? Flet Ramadan Gjanaj

Afati kushtetues për zgjedhjen e Presidentit të ri po afrohet, ndërsa takimet ndërmjet partive politike, për të cilat është folur ditët e fundit, ende nuk janë zhvilluar. Sipas aktgjykimit më të fundit të Gjykatës Kushtetuese, periudha 60-ditore ka filluar më 8 gusht 2026 dhe mbyllet më 6 tetor 2026.

Kuvendi duhet ta përfundojë zgjedhjen e Presidentit deri në këtë datë. Në të kundërt, ai shpërndahet dhe vendi shkon në zgjedhje të reja, për mbajtjen e të cilave mund të shqyrtohen datat 8 ose 15 nëntor.

Të dielën u takuan kryetari i LVV-së, Albin Kurti, dhe ai i PDK-së, Bedri Hamza. Fillimisht, sipas palëve, çështja e presidentit nuk ishte diskutuar në takim. Megjithatë, Hamza tha më pas se me Kurtin ishte folur edhe për zgjedhjen e Presidentit, por jo për emra të mundshëm.

Para seancës së të hënës në Kuvendin e Kosovës, Hamza u tha mediave se në takimin e së dielës me kryeministrin Kurti kishte diskutuar edhe projektligjin për ndryshimin dhe plotësimin e ligjit për Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë. Ai deklaroi se, nëse projektligji miratohet, PDK-ja, si subjekti më i madh opozitar në Kosovë, është e gatshme të bisedojë me LVV-në edhe për çështje të tjera. Për emrat e kandidatëve për President, tha ai, nuk është hyrë në diskutim.

Politologu Ramadan Gjanaj vlerëson se, ndonëse koha është shumë e kufizuar, një marrëveshje politike mbetet e mundshme. Në një prononcim për “Bota sot”, ai thotë se ditët në vijim do të jenë vendimtare dhe se shumica e opozita duhet të tregojnë vullnet për kompromis, nëse synojnë të shmangin një krizë tjetër institucionale.

Sipas Gjanajt, qëndrimi i ri i PDK-së për zgjedhjen e Presidentit është një ndryshim me rëndësi për raportet politike. Ai e lidh këtë zhvillim me dënimin e katër ish-drejtuesve të UÇK-së nga Dhomat e Specializuara në Hagë, që, sipas tij, i ka krijuar Albin Kurtit një mundësi shtesë. Në deklaratën e fundit politike, PDK-ja ka ngritur, ndër të tjera, çështjen e mbrojtjes së katër të dënuarve dhe atë të rishikimit të kornizës ligjore për Dhomat e Specializuara.

Gjanaj kujton se deri tani LDK-ja dukej se kishte rolin përcaktues në procesin presidencial. Por, sipas tij, kërkesat e saj për formimin e një qeverie të qëndrueshme e kishin bërë një marrëveshje me LVV-në për Presidentin shumë të vështirë, pothuajse të pamundur. Ai nuk beson se LDK-ja do të pranonte t’i siguronte LVV-së votat ose vetëm praninë e deputetëve në ditën e votimit, pa një marrëveshje më të gjerë politike.

Për këtë arsye, politologu sheh hapësirë për bisedime ndërmjet LVV-së dhe PDK-së. Ai vëren se PDK-ja nuk e ka kushtëzuar publikisht mbështetjen e mundshme për Presidentin me përfshirjen në qeverinë e ardhshme. Kjo, sipas tij, mund të ndihmojë në arritjen e një marrëveshjeje pa cenuar stabilitetin e shumicës aktuale qeverisëse. Megjithatë, mbrojtja e katër të dënuarve në Hagë dhe rishikimi i legjislacionit për Dhomat e Specializuara duken çështje të rëndësishme për PDK-në; mbetet të shihet nëse LVV-ja është e gatshme të bëjë kompromis për to.

Një marrëveshje nuk mund të quhet e sigurt, thekson Gjanaj, duke pasur parasysh kohën e pakët dhe kërkesat e secilës palë. Zgjedhja e Presidentit kërkon një mbështetje të gjerë parlamentare, si dhe pjesëmarrjen e deputetëve në proces, ndaj kompromisi politik është i domosdoshëm. Sipas tij, afrimi i 6 tetorit duhet t’i nxisë partitë drejt dialogut, jo përballjes. Ai paralajmëron se një bllokim i ri do të bëhej më i mundshëm nëse palët do të mbanin qëndrime të papajtueshme deri në fund. Për momentin, si marrëveshja, ashtu edhe ngërçi mbeten skenarë të hapur.

Sa i përket profilit të Presidentit, Gjanaj thotë se një kandidat jopartiak mund të pranohet më lehtë nga subjektet që nuk duan të duken sikur po mbështesin kandidatin e një partie tjetër. Megjithatë, vetëm përkatësia jopartiake nuk sjell domosdoshmërisht konsensus. Sipas tij, rëndësi kanë besueshmëria, përvoja, integriteti, respekti për institucionet dhe aftësia e kandidatit për t’i përfaqësuar të gjithë qytetarët, përtej interesave partiake. Ai shton se kandidati nuk duhet të jetë patjetër krejtësisht jashtë politikës dhe se profili i tij, i vetëm, nuk e zgjidh ngërçin.

Politologu kujton se Kushtetuta kërkon votat e dy të tretave të të gjithë deputetëve në dy raundet e para, ndërsa në raundin e tretë duhen të paktën 61 vota, pra shumica e të gjithë deputetëve. Prania e tyre dhe kuorumi janë po ashtu vendimtare. Sipas Gjanajt, kushtet politike për këtë pjesëmarrje ende nuk janë siguruar. Prandaj, ai e sheh një kompromis të qëndrueshëm dhe të zbatueshëm si rrugën për zgjedhjen e Presidentit dhe mendon se qëndrimi i ri i PDK-së nuk duhet shpërfillur nëse synohet shmangia e zgjedhjeve të reja.

Në rast se Presidenti nuk zgjidhet brenda 60 ditëve nga nisja e procedurës, Kuvendi shpërndahet, thotë Gjanaj, duke iu referuar nenit 82 të Kushtetutës. Një zhvillim i tillë do ta kthente Kosovën në një cikël zgjedhor, me pasoja politike, institucionale dhe ekonomike, si dhe do ta zgjaste pasigurinë në kohën kur institucionet duhet të merren me prioritetet e vendit.

Ai tërheq vëmendjen edhe te vështirësitë juridike që mund të lindin nga tejkalimi i afateve dhe interpretimi i tyre. Gjykata Kushtetuese ka përcaktuar 6 tetorin si fundin e periudhës 60-ditore, ndërsa Kushtetuta parashikon që funksioni i Presidentit me detyrë nuk mund të ushtrohet për më shumë se gjashtë muaj. Gjanaj thotë se nuk mund të pohohet me siguri që tejkalimi i këtyre afateve do të ndërpriste automatikisht vazhdimësinë institucionale, por as nuk mund të përjashtohen vështirësitë ligjore dhe interpretimet e ndryshme të situatës kushtetuese.

Sipas tij, aktorë politikë mund të kontestonin në Gjykatën Kushtetuese vendime të marra në atë periudhë, përfshirë shpërndarjen e Kuvendit, shpalljen e zgjedhjeve ose ushtrimin e kompetencave të tjera presidenciale. Kontestime të tilla mund të zgjasnin pasigurinë juridike, të vononin procesin zgjedhor dhe ta shtynin edhe më tej zgjidhjen politike të krizës.

Për Gjanajn, 6 tetori nuk është thjesht një datë procedurale, por një provë e përgjegjësisë institucionale. Ai u bën thirrje partive ta shfrytëzojnë kohën e mbetur për marrëveshje, në mënyrë që mospajtimi për Presidentin të mos kthehet, pas këtij afati, në një krizë të re politike, juridike e kushtetuese që do të pengonte funksionimin normal, stabilitetin dhe vazhdimësinë e institucioneve të Kosovës.