Teleskopi Hapësinor Nancy Grace Roman i NASA-s ka nisur misionin e tij drejt kozmosit, me synimin për të zbuluar fenomene dhe objekte që deri tani kanë qenë tepër të zbehta ose të pamundura për t’u vëzhguar. Për shkencëtarët, observatori përfaqëson një “makinë zbulimi” dhe mund të hapë një dritare të re mbi universin.
Të lidhura
None found
Lëshimi u krye të dielën në mëngjes nga Qendra Hapësinore Kennedy, në Florida, me një raketë Falcon Heavy të kompanisë SpaceX. Raketa u nis në orën 07:26 sipas orës lindore të SHBA-së dhe, rreth dhjetë minuta më pas, teleskopi arriti në orbitë.
Gjatë misionit pesëvjeçar, Roman do të hetojë disa prej enigmave më të mëdha kozmike, përfshirë energjinë e errët dhe materien e errët. E para lidhet me zgjerimin gjithnjë e më të shpejtë të universit, ndërsa e dyta mendohet se përbën pjesën më të madhe të materies në kozmos, edhe pse nuk mund të shihet drejtpërdrejt.
Observatori pritet të kërkojë edhe galaktika të panjohura, mijëra ekzoplanete dhe planetë “endacakë”, të cilët nuk janë të lidhur në orbitë me asnjë yll.
Një prej veçorive kryesore të Roman është shpejtësia e tij e vëzhgimit. Ai pritet të jetë më shumë se 1,000 herë më i shpejtë se Teleskopi Hapësinor Hubble dhe, ndryshe nga Hubble dhe Teleskopi Hapësinor James Webb, do të mund të mbulojë zona shumë më të mëdha të qiellit brenda një kohe të shkurtër.
Nga NASA, ky mision është përshkruar si përpjekja për të ndërtuar një “atlas të ri të universit”. Për të mbërritur në pozicionin përfundimtar orbital, Roman do të udhëtojë për rreth tre muaj. Destinacioni i tij do të jetë pika Lagrange 2, rreth 1.6 milionë kilometra larg Tokës, ku ndodhet edhe teleskopi James Webb.
Gjatë udhëtimit do të kontrollohen instrumentet e observatorit dhe do të vendoset antena që do të dërgojë në Tokë të dhënat dhe imazhet e mbledhura. Sipas NASA-s, Roman pritet të transmetojë rreth një terabajt të dhëna çdo ditë.
Kërkimi për planetë jashtë sistemit tonë diellor është një nga objektivat më premtues të misionit. Teleskopi do të vëzhgojë pa ndërprerje zona të caktuara të qiellit, me qëllim identifikimin e objekteve të reja dhe të pazakonta. Shkencëtarët parashikojnë se mund të zbulohen dhjetëra mijëra botë që aktualisht nuk njihen.
Mes këtyre zbulimeve mund të përfshihen planetë të zbehtë pa një yll rreth të cilit të sillen, si dhe vrima të zeza të vogla që lëvizin në hapësirë. Astronomët shpresojnë gjithashtu që të sigurojnë provat e para definitive për ekzohënat, të cilat janë hëna që orbitojnë planetë jashtë sistemit tonë diellor.
Roman do t’i kushtojë vëmendje të veçantë edhe energjisë së errët. Universi është zgjeruar që nga Big Bang-u, rreth 13.8 miliardë vjet më parë, por vëzhgimet tregojnë se ky zgjerim u përshpejtua rreth 6 miliardë vjet më parë. Shkencëtarët ende nuk kanë përcaktuar shkakun e këtij përshpejtimi.
Për të studiuar këtë dukuri, teleskopi do të përdorë edhe shpërthimet yjore të njohura si supernova. Matja e distancave kozmike përmes tyre do të ndihmojë në kuptimin e mënyrës se si universi është zgjeruar me kalimin e kohës.
Një tjetër rezultat i pritshëm është krijimi i një harte tredimensionale të materies së errët. Për këtë qëllim, shkencëtarët do të matin mënyrën se si graviteti e përkul dritën gjatë udhëtimit të saj në distanca të mëdha.
Edhe pse materia e errët nuk është parë drejtpërdrejt, besohet se ajo përbën rreth 85 për qind të gjithë materies në univers dhe ndihmon në ruajtjen e strukturës së yjeve dhe galaktikave.
Teleskopi është pajisur edhe me një instrument eksperimental, koronografin, i cili mund të përdoret për të vëzhguar planetë pranë yjeve shumë të ndritshëm. Drita e fortë e yllit zakonisht e bën të vështirë dallimin e ndriçimit shumë më të dobët të një planeti aty pranë.
Koronografi do të shërbejë si një lloj mburoje që bllokon dritën e yllit, duke u dhënë astronomëve mundësinë të identifikojnë botë që më parë ishin tepër të vështira për t’u parë. Instrumenti është projektuar të jetë 100 deri në 1,000 herë më i fuqishëm se koronografët e përdorur më herët në teleskopët hapësinorë.
Nëse teknologjia funksionon sipas pritshmërive, ajo mund të përbëjë një hap të rëndësishëm drejt Observatorit të Botëve të Banueshme. Ky projekt është ende në fazën e konceptit dhe synon të fotografojë planetë të ngjashëm me Tokën, si dhe të kërkojë në atmosferat e tyre gjurmë kimike që mund të lidhen me jetën.
NASA vlerëson se një prej kontributeve më të rëndësishme të Roman do të jetë aftësia për të gjetur objekte që sot nuk kërkohen, pikërisht sepse shkencëtarët nuk e dinë ende se ato ekzistojnë.
Pas përpunimit në Tokë, të dhënat e teleskopit do të publikohen, në mënyrë që astronomët në mbarë botën t’i përdorin për studime të reja.
Për NASA-n, Roman është më shumë se një teleskop tjetër hapësinor. Observatori mund të ndryshojë mënyrën se si njerëzimi e vëzhgon kozmosin dhe të hapë pyetje të reja mbi origjinën, strukturën dhe të ardhmen e universit.
