Një paralajmërim i ashpër vjen nga Natasha Kandiq, e cila thekson se forcat policore serbe ishin në dijeni të masakrës që në çastin kur ajo ndodhi, por në vend të nisjes së hetimeve dhe prangosjes së fajtorëve, dhanë urdhrin për varrosjen e trupave. Ky veprim, sipas saj, i shndërroi viktimat shqiptare në mbetje për t’u fshehur, duke mbuluar kështu gjurmët e një krimi të rëndë.
Të lidhura
None found
Fshati Kalludër e Vogël, që ndodhet në Komunën e Zubin Potokut, mendohet se strehon një varr masiv me eshtrat e civilëve shqiptarë të pagjetur prej konfliktit të armatosur në Kosovë. Bëhet fjalë për një episod ndër më makabrit e asaj kohe, ku 23 persona humbën jetën më 19 prill të vitit 1999 dhe opinioni publik disponon fakte për këtë ngjarje që nga viti 2013. Megjithatë, autoritetet nuk kanë ndërmarrë asnjë hap thelbësor hetimor deri më tani.
Informacioni mbi vendndodhjen e mundshme të varrit kolektiv doli në dritë më 7 janar të vitit 2013, atëherë kur e përditshmja shqiptare “Zëri” publikoi një shkrim të shoqëruar me dëshminë e serbit Ranko Tepavac. Ai rrëfeu për ekzekutimin e 23 civilëve shqiptarë dhe groposjen e tyre në fshehtësi në përroin e fshatit Kalludër e Vogël. Ky rrëfim, siç thuhet në shkrimin autorial të Natasha Kandiq, drejtuese e Fondit për të Drejtën Humanitare me seli në Beograd, të botuar në portalin Peshçanik, ishte depozituar nga Tepavac para hetuesve të UNMIK-ut dhe Policisë së Kosovës qysh në 7 shkurt të vitit 2003.
Sipas rrëfimit të Kandiq, Tepavac e përshkroi ngjarjen me detaje të plota: gjatë luftës, ai ndodhej në Kalludër të Madhe dhe pa se si një kolonë shqiptarësh të paarmatosur u bllokua nga grupi i Jovica Utviqit, me origjinë nga Kalludra e Vogël. Utviqi, pasi u grabiti të hollat dhe sendet me vlerë dhe u dha garanci se do t’i lejonte të shkonin drejt Ulqinit, i urdhëroi papritur të ktheheshin mbrapsht dhe në atë moment qëlloi mbi ta pa mëshirë. Një fshatar e lajmëroi menjëherë policinë për atë që ndodhi. Forcat e rendit arritën në vendngjarje dhe, siç dëshmoi Tepavac, urdhri ishte i tmerrshëm: “Varrosini ata që vratë.”
Si Fondi për të Drejtën Humanitare në Beograd, ashtu edhe dega e tij në Kosovë, nuk posedojnë asnjë provë që UNMIK-u dhe Policia e Kosovës, pas vitit 2003, të kenë lëvizur sadopak për të kontrolluar vendin e dyshuar apo për të nisur ndonjë procedim penal.
Rindërtimi i hollësishëm i udhëtimit fatal të viktimave u bë i njohur në vitin 2024, në vëllimin e dytë të Librit të Kujtesës së Kosovës, që mban titullin “Dinjitet për të Zhdukurit”, botim i Fondit për të Drejtën Humanitare në Beograd.
Në fillim të muajit prill 1999, aktivistët e Lidhjes Demokratike të Kosovës në Mitrovicë u alarmuan nga lajmet se Policia Serbe kishte filluar një valë arrestimesh të anëtarëve të njohur të kësaj force politike. Të frikësuar, një numër prej tyre, përfshirë Faruk Spahiun (i cili më vonë do të shërbente si kryetar i Mitrovicës së Jugut nga 2000 deri në 2005), Adem Beqirin, Adem Ademin, Sahit Beranin, Hasan Dërvarin dhe Demir Ahmetin, gjetën strehë në fshatin Kotorr. Aty u takuan me Xhafer Behramin, një udhërrëfyes me njohuri të thella të zonës, i cili ra dakord t’i çonte përmes malit drejt kufirit me Malin e Zi. Së shpejti, grupit iu shtuan shumë persona të tjerë, duke e çuar numrin e përgjithshëm në rreth njëzet veta, mes të cilëve anëtarë të familjeve Mëziu e Ujkani, si dhe Idriz Rrecaj.
Më 19 prill 1999, rreth orës tre pasdite, karavani u vu në lëvizje nga Kotorri në drejtim të Malit të Zi. Xhafer Behrami i kishte lajmëruar se rrugëtimi ishte skajshmërisht i pasigurt, por askush nuk u zmbraps. Së bashku me ta u nis edhe Shaban Abazi, pjesëtar i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, i pajisur me mjete shpërthyese.
Grupi marshoi tërë natën nëpër pyjet pranë Prevllakës. Në një moment, duke vërejtur drita në distancë dhe të tmerruar se mund të ishin forca armike, njerëzit u shpërndanë dhe humbën kontaktin me njëri-tjetrin. Edhe pse bërtisnin, zërat i mbulonte era dhe u ribashkuan vetëm pas rreth njëzet minutash. Në atë pikë, zbuluan se tre prej tyre — Xhevat Llausha, Faruk Spahiu dhe Ismet Ferizi — nuk ishin më në radhët e tyre.
Faruk Spahiu, në një dëshmi të dhënë në vitin 2001 për Fondin për të Drejtën Humanitare në Beograd, tregoi se sapo diktoi dritat, u hodh në tokë dhe qëndroi pa lëvizur. Të njëjtin veprim bënë edhe shokët e tij, Ismet Ferizi dhe Xhevat Llausha. Më pas, ata vazhduan ecjen drejt lindjes, fjetën në një banesë të pabanuar dhe ditën tjetër në Zubin Potok u kapën nga një serb i armatosur, i cili i dorëzoi në stacionin policor. Pas intervistimit, të tre u lanë të lirë dhe arritën të kthehen në Mitrovicë.
Ndërsa pjesa tjetër e kolonës marshoi për në Kalludër të Vogël. Nga një pikë e lartë, ata vunë re forca serbe në kodrën përballë dhe dikush thirri që të iknin sa më shpejt. Një e shtënë armësh e ndoqi thirrjen dhe më pas erdhi komanda për të ndaluar. Vetëm Demir Ahmeti dhe Shaban Abazi, sipas asaj që Xhafer Behrami rrëfeu në vitin 2021, mundën të largoheshin me vrap, ndërsa Behrami i ndoqi nga pas. Të tjerët u kthyen prapa drejt rrjedhës së përroit.
Pranë fshatit Dren, Demir Ahmeti mori vendimin për t’u dorëzuar dhe iu afrua shtëpisë së një roje pylli serb që njihej si Lane. Behrami kujton se e dëgjoi Demirin që thërriste emrin e pylltarit, por asnjë e shtënë nuk u dëgjua. Një ditë më vonë, Behrami e Abazi ishin kthyer në Kotorr. Pasi lufta përfundoi, Behrami mori vesh se Xhevati, Faruku dhe Ismeti, të cilët kishin humbur kontaktin me grupin atë natë fatale, ia kishin dalë t’i mbijetonin tmerrit.
Në shkrimin e saj të botuar në Peshçanik, Natasha Kandiq akuzon se UNMIK-u dhe Policia e Kosovës zotëronin që prej shkurtit të vitit 2003 informacione kyçe për krimin dhe vendndodhjen e varrimit, por nuk ka gjurmë se është zhvilluar ndonjëherë një hetim serioz apo një inspektim i vendit të ngjarjes. Një sjellje e tillë, thekson ajo, si dhe heshtja e gjatë institucionale, përbën një vazhdimësi të zhveshjes së viktimave nga dinjiteti njerëzor: atyre iu është hequr e drejta për të patur një emër dhe një ceremoni mortore të ndershme, ndërkohë që familjeve u është grabitur mundësia për të njohur të vërtetën, për të patur një varr ku të pikëllojnë dhe një vend për të kujtuar.
Sipas të dhënave paraprake, në atë datë tragjike, 19 prill të vitit 1999, në sektorin e Drenicës dhe Kalludrës, brenda territorit të Zubin Potokut, u zhdukën 23 shqiptarë — i ashtuquajturi “grupi i intelektualëve”, ku shumica ishin me banim në rajonin e Mitrovicës. Edhe pas më tepër se 27 vitesh, misteri rreth fatit të tyre nuk ka gjetur ende një përgjigje përfundimtare.
Institucionet kosovare kanë bërë të ditur në mënyrë të përsëritur se aktet zyrtare konfirmojnë pjesëmarrjen e Ushtrisë Jugosllave në këtë krim, dhe kanë apeluar vazhdimisht për bashkëpunim rajonal dhe çeljen e arkivave sekrete për të hedhur dritë mbi rastin. Shpresat janë që gërmimet e ardhshme në këtë lokacion të shërbejnë si çelës për të zbardhur njërin prej krimeve më të errëta dhe më mizore të luftës që forcat serbe kryen në Kosovë.
Ndërkohë, të afërmit e personave të zhdukur nuk reshtin së kërkuari të vërtetën dhe vendosjen e drejtësisë edhe pas gjithë këtyre dekadave.
Tamara Nikçeviq, bashkëpunëtore e RTK-së, ndjek zhvillimet nga rajoni.
