Prej disa javësh, në sistemin e drejtësisë dhe në institucionet e tjera të Kosovës po zhvillohen diskutime për mundësinë e rikthimit të gjyqtarëve dhe prokurorëve nga komuniteti serb. Krahas debatit, janë shtuar edhe pretendimet se mbi institucionet përgjegjëse po ushtrohet presion lidhur me këtë çështje.
Të lidhura
None found
Rreth 130 gjyqtarë dhe prokurorë serbë paraqitën dorëheqjet në fund të nëntorit 2022, gjatë largimit të organizuar të serbëve nga institucionet e Kosovës në katër komunat veriore me shumicë serbe: Mitrovicë e Veriut, Leposaviq, Zveçan dhe Zubin Potok.
Largimi kolektiv u nxit nga Lista Serbe, subjekti më i madh politik i serbëve në Kosovë, i cili gëzon mbështetjen e Beogradit. Veprimi erdhi si kundërshtim ndaj vendimit të Qeverisë së Kosovës për nxjerrjen nga përdorimi të targave të automjeteve të lëshuara nga Serbia dhe zëvendësimin e tyre me targa të Kosovës.
Çështja e dorëheqjeve, e cila kishte mbetur pa zgjidhje, u kthye në qendër të vëmendjes në mesin e qershorit. Ushtruesja e detyrës së presidentit, Albulena Haxhiu, i kërkoi KGJK-së dhe KPK-së që, pa humbur kohë, të përmbushnin detyrimin ligjor dhe t’ia përcillnin emrat e personave të dorëhequr, në mënyrë që ajo t’i lironte nga detyra përmes dekreteve.
Më 21 korrik, Haxhiu dekretoi lirimin nga detyra të shtatë prokurorëve serbë, të cilët kishin dhënë dorëheqje në fund të vitit 2022. Ky vendim pasoi refuzimin nga KPK-ja të kërkesave të pesë prokurorëve dhe 15 punonjësve administrativë të Prokurorisë Themelore në Mitrovicë për të tërhequr dorëheqjet.
Ky veprim u kritikua nga Bashkimi Evropian. Ditë më parë, BE-ja u bëri thirrje partive politike që të mos ndërhyjnë me presion në vendimmarrjen e KGJK-së, pasi disa përfaqësues të Lëvizjes Vetëvendosje, partisë në pushtet, kishin kërkuar që këshilli të vendoste kundër kthimit në punë të gjyqtarëve serbë.
Nga ana tjetër, Haxhiu deklaroi se trysnia mbi Këshillin Gjyqësor dhe Këshillin Prokurorial po vinte nga partnerët ndërkombëtarë të Kosovës. Të premten, ajo i kërkoi KGJK-së që të mos ndikohej nga askush, qoftë nga faktorë vendorë apo ndërkombëtarë.
Për çështjen e kthimit të gjyqtarëve dhe prokurorëve serbë, kryeministri në detyrë, Albin Kurti, u takua së fundmi me të dërguarin e posaçëm të Bashkimit Evropian për dialogun dhe normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, Peter Sorensen.
Kurti i përcolli Sorensenit të njëjtin qëndrim që kishte paraqitur edhe në mbledhjen e Qeverisë: zgjidhja duhet të gjendet duke u mbështetur në Kushtetutën dhe legjislacionin e Kosovës.
Sipas Kurtit, autoritetet e Kosovës u kishin bërë thirrje serbëve që të mos largoheshin nga institucionet, të mos jepnin dorëheqje dhe të mos i braktisnin vendet e punës. Megjithatë, ai theksoi se nuk ishte thënë dhe as ekziston e drejta që tani t’u kërkohet të kthehen.
Kryeministri në detyrë e vijoi këtë qëndrim edhe sot, duke rikujtuar dorëheqjen kolektive të policëve serbë në veri. Ai tha se Policia e Kosovës pësoi një goditje të rëndë më 5 nëntor 2022, kur rreth 550 pjesëtarë serbë u larguan bashkërisht nga detyra në veri të Ibrit, sipas tij me urdhër të Beogradit.
Kurti deklaroi se synimi i këtij veprimi dështoi, pasi përbërja shumetnike e Policisë së Kosovës nuk u rrënua dhe nuk u cenuan sovraniteti shtetëror, integriteti territorial apo stabiliteti institucional. Ai shtoi se Republika e Kosovës është më e sigurt se asnjëherë më parë.
Qëndrimi i Qeverisë mori mbështetje edhe nga sekretari i përgjithshëm i Aleancës, Avni Arifi.
Ndërkaq, avokati Ardian Bajraktari deklaroi për KosovaPress se vendimi i Këshillit Prokurorial të Kosovës për të mos pranuar kërkesën për tërheqjen e dorëheqjeve mbështetet në legjislacionin në fuqi dhe në interpretimet e Gjykatës Kushtetuese.
Bajraktari kërkoi kujdes nga institucionet gjatë koordinimit me partnerët ndërkombëtarë, duke veçuar raportin me Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Lidhur me mundësinë që ish-prokurorët të rikthehen në postet e mëparshme, ai shpjegoi se ata mund të aplikojnë sërish nëse hapen konkurse dhe nëse përmbushin kushtet e përcaktuara me ligj.
Sipas tij, në sistemin prokurorial Këshilli tashmë ka marrë vendim dhe, në përputhje me nenin 26 të ligjit, i ka dërguar propozimin Presidentes, e cila i ka liruar ata nga detyra me dekrete, siç është bërë e ditur publikisht. Nëse ish-prokurorët vlerësojnë se u janë cenuar të drejtat, ata mund t’u drejtohen gjykatave të rregullta për të kërkuar mbrojtje gjyqësore.
Ai sqaroi gjithashtu se ish-prokurorëve nuk u mohohet e drejta për të rikandiduar në rast të shpalljes së një konkursi. Nëse i plotësojnë kriteret dhe e kalojnë me sukses procesin e rekrutimit, ata mund ta marrin përsëri detyrën e prokurorit.
Duke trajtuar ndikimin e mundshëm të rikthimit të tyre në drejtësi, Bajraktari tha se përfaqësimi i komuniteteve përbën një të drejtë të garantuar. Megjithatë, sipas tij, kthimi i këtyre individëve mund të ketë pasoja në besimin e publikut.
Në përfundim, ai nënvizoi se vetëm një marrëveshje politike nuk do të mjaftonte për rikthimin e tyre, pasi duhet të ndiqen dhe të respektohen procedurat ligjore.
