Javën e ardhshme, Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara do të udhëtojë drejt Qipros, në një përpjekje për të nxjerrë nga ngërçi procesin shumëvjeçar të paqes. Çfarë përmban nisma dhe përse po ndërmerret pikërisht tani?
Të lidhura
None found
Më 20.07.1974, 52 vjet më parë, filloi pushtimi i Qipros, i cili solli ndarjen e ishullit. Edhe pas pesë dekadash, çështja qipriote vazhdon të renditet mes konflikteve më jetëgjata dhe ende të pazgjidhura në botë. Kombet e Bashkuara njoftuan javën e kaluar se Antonio Guterres do të qëndrojë në Qipro nga 27 deri më 29 korrik. Kjo do të jetë vizita e parë në ishull e një Sekretari të Përgjithshëm të OKB-së pas 16 vjetësh dhe synon t’i japë një impuls të ri procesit të bllokuar të paqes.
Nisma e re e Kombeve të Bashkuara, e nisur pas takimit joformal të zgjeruar për Qipron që u zhvillua në Gjenevë në mars, pritet të arrijë pikën kulmore me vizitën e Guterres.
Që nga ai takim, Maria Angela Holguin, e dërguara personale e Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së, ka kryer konsultime të shumta në Qipro, Greqi, Turqi, Mbretërinë e Bashkuar dhe Bruksel. Qëllimi i tyre ka qenë të përcaktohet nëse ekziston terreni politik i nevojshëm për rinisjen e negociatave efikase. Gjatë vizitës së tij, Guterres do të takohet veçmas me Presidentin e Republikës së Qipros, Nikos Christodoulides, dhe me udhëheqësin turko-qipriot, Tufan Erhurman.
Më 29 korrik, dy liderët pritet të zhvillojnë një takim të përbashkët me kreun e OKB-së. Bisedimet do të mbahen në rezidencën e Përfaqësuesit Special të Kombeve të Bashkuara, brenda zonës tampon që kontrollohet nga OKB-ja.
Vizita e fundit në Qipro e një Sekretari të Përgjithshëm të OKB-së daton në vitin 2010. Në atë kohë, Ban Ki-moon u angazhua për t’u dhënë hov negociatave mes presidentit të atëhershëm të Republikës së Qipros, Demetris Christofias, dhe liderit turko-qipriot, Mehmet Ali Talat.
Christofias dhe Talat përfaqësonin parti të majta që përkrahnin krijimin e një federate dyzonale dhe dykomunale. Ata shiheshin gjerësisht si drejtues me vullnetin e nevojshëm politik për të arritur një marrëveshje gjithëpërfshirëse.
Megjithatë, vetëm pak muaj më vonë, vrulli i krijuar u shua. Talat u mund në zgjedhjet për udhëheqjen turko-qipriote nga Dervis Eroglu, ndërsa çështjet kryesore që ndanin palët mbetën pa zgjidhje në tryezën e bisedimeve.
Përpara angazhimit të Ban Ki-moon, Kofi Annan kishte udhëhequr një përpjekje intensive ndërmjet viteve 2002 dhe 2004. Gjatë asaj periudhe, OKB-ja ndërmori nismën më ambicioze deri atëherë për ndërmjetësimin e një zgjidhjeje të plotë të problemit qipriot.
Annan u angazhua drejtpërdrejt në negociata dhe paraqiti disa variante të rishikuara të propozimit që më pas u njoh si “Plani Annan”. Procesi përfundoi me referendumet e mbajtura njëkohësisht në prill 2004. Shumica e votuesve turko-qipriotë e mbështeti planin, ndërsa 75.8% e votuesve greko-qipriotë e hodhën poshtë atë.
Lajmi për udhëtimin e Guterres është bërë publik në një kohë kur raportimet sugjerojnë se Kombet e Bashkuara mund të jenë duke shqyrtuar një kornizë të re për zgjidhjen e çështjes së Qipros. Debati u intensifikua pasi gazeta britanike “The Independent” shkroi më 12 korrik se Holguin po përgatiste një propozim të rishikuar.
Sipas gazetës, modeli i parashikuar në rezolutat përkatëse të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, ai i federatës dyzonale dhe dykomunale, do të mbetej në fuqi. Megjithatë, dy shteteve përbërëse do t’u jepej një shkallë ndjeshëm më e lartë autonomie, ndërsa kompetencat e qeverisë federale do të reduktoheshin.
Raportimi pretendon se, si shkëmbim për autonominë e zgjeruar, pala turko-qipriote do të pranonte ndryshime territoriale. Mes tyre do të përfshiheshin kthimi i qytetit të mbyllur të Varoshës dhe ai i qytetit të Morphou. Gjithashtu thuhet se po analizohen rregullime të reja në fushën e sigurisë, të cilat do të mundësonin që trupat greke dhe turke të vijonin praninë në ishull, por nën komandën e NATO-s.
“The Independent” shkruan se propozimi kërkon të zvogëlojë distancën ndërmjet qëndrimit greko-qipriot në favor të një marrëveshjeje federale dhe mbështetjes së vazhdueshme të Turqisë për modelin me dy shtete. Kombet e Bashkuara nuk e kanë mohuar, por as konfirmuar raportimin. Presidenti Christodoulides, i pyetur mbi këtë çështje, tha se “jo gjithçka e raportuar nga gazeta është e saktë” dhe shtoi se pret zhvillime të tjera gjatë periudhës së ardhshme.
Megjithëse vizita e Guterres shoqërohet me pritshmëri, burime diplomatike bëjnë të ditur se synimi i tij i menjëhershëm nuk është shqyrtimi i një plani të hollësishëm për zgjidhjen.
Diplomatët që folën për DW vlerësojnë se përfundimi më i mundshëm i takimeve të javës së ardhshme do të jetë shpallja e një takimi tjetër joformal të zgjeruar. Në të pritet të marrin pjesë udhëheqësit e të dy komuniteteve në Qipro, përfaqësuesit e Greqisë, Turqisë dhe Mbretërisë së Bashkuar, si dhe OKB-ja.
Sipas të njëjtave burime, takimi mund të organizohet në fund të gushtit ose në ditët e para të shtatorit. Këtë herë, ndryshe nga formatet e mëparshme joformale, Kombet e Bashkuara duket se synojnë një proces të organizuar më qartë, me hapa konkretë dhe afate të përcaktuara.
Rikthimi i vëmendjes së Guterres ndaj Qipros lidhet në mënyrë të pashmangshme edhe me muajt e fundit të mandatit të tij të dytë, i cili mbyllet në dhjetor. Megjithatë, burime diplomatike vlerësojnë se nisma nuk shpjegohet vetëm me kohën e kufizuar që i mbetet në detyrë, por mbështetet edhe në arsye më të thella.
Sipas tyre, për herë të parë pas shumë vitesh po shfaqen rrethana që mund të mundësojnë një dialog të ri politik. Zgjedhja e Tufan Erhurman si lider turko-qipriot në tetorin e kaluar konsiderohet një faktor vendimtar. Paraardhësi i tij, Ersin Tatar, përkrahte një zgjidhje me dy shtete, ndërsa Erhurman është shprehur i gatshëm për rikthimin në negociata mbi bazën e federatës dyzonale dhe dykomunale.
Ky zhvillim nuk nënkupton ndryshim të qëndrimit zyrtar të Turqisë dhe nuk u jep zgjidhje mosmarrëveshjeve të kahershme për sigurinë, garancitë, barazinë politike dhe vazhdimin e pranisë së trupave turke në ishull. Gjithsesi, ai i ka dhënë OKB-së mundësinë të verifikojë nëse tani mund të ketë një rikthim serioz në bisedime.
Konstantinos Letymbiotis, zëdhënës i qeverisë qipriote, thotë se udhëtimi i Guterres duhet vlerësuar edhe në kuadër të intensifikimit të veprimtarisë diplomatike ndërkombëtare për Qipron. “Nisma e Sekretarit të Përgjithshëm, angazhimi më i fortë i Bashkimit Evropian dhe emërimi i Zëvendëspresidentit Ekzekutiv Raffaele Fitto si i dërguar i BE-së për Qipron po krijojnë një momentum të ri,” deklaroi ai për DW.
Më 8 korrik, Presidenti i Këshillit Evropian, Antonio Costa, dhe Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, biseduan me Presidentin turk Recep Tayyip Erdoğan rreth nismës së Kombeve të Bashkuara. Ata i kërkuan Ankarasë ta përdorë momentumin e ri diplomatik të krijuar për çështjen e Qipros.
Pak ditë më pas, Komisioni Evropian caktoi Raffaele Fitto si përfaqësues të posaçëm për problemin qipriot. Emërimi u pa gjerësisht si tregues i synimit të Brukselit për të pasur një peshë më të madhe në proces. Në të njëjtën kohë, ai nënvizon që çdo marrëveshje e ardhshme duhet të jetë tërësisht në përputhje me të drejtën e Bashkimit Evropian.
Angazhimi më i madh i BE-së ndërthuret ngushtë me raportet e përgjithshme ndërmjet Bashkimit Evropian dhe Turqisë. Sipas këndvështrimit të Brukselit, një avancim në çështjen qipriote mund të ndihmojë bashkëpunimin me Ankaranë në disa sektorë të rëndësishëm. Në kahun e kundërt, mungesa e rezultateve mbetet një prej pengesave kryesore për një përmirësim domethënës të marrëdhënieve mes Bashkimit Evropian dhe Turqisë. /DW
