Pasojat shkatërruese të kancerit në aspektin fizik, emocional dhe ekonomik po përjetohen çdo ditë nga miliona individë në mbarë globin, teksa sëmundja u merr jetën mbi 26 mijë personave në 24 orë.
Të lidhura
None found
Këto të dhëna janë bërë publike në raportin më të fundit global të Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), i cili tërheq vëmendjen se pa ndërhyrje emergjente, numri i diagnozave të reja do të pësojë një rritje dramatike në vitet që vijnë.
Aktualisht, bota regjistron afërsisht 20.6 milionë raste të reja kanceri dhe rreth 10 milionë fatalitete çdo vit, duke e renditur këtë patologji si vrasësin e dytë më të madh në rang global, menjëherë pas sëmundjeve të zemrës.
Specialistët e OBSH-së llogarisin se, në mungesë të masave të fuqishme parandaluese, diagnostikuese dhe terapeutike, numri vjetor i rasteve të reja mund të shkojë deri në pothuajse 35 milionë brenda vitit 2050.
I konceptuar në bashkëpunim me Agjencinë Ndërkombëtare për Kërkimin e Kancerit (IARC), Raporti Global i Statusit të Kancerit 2026 shqyrton hapat e hedhur në betejën kundër sëmundjes, duke përfshirë strategjitë parandaluese, luftën kundër konsumit të duhanit, fushatat e imunizimit dhe financimet në kurim.
Megjithatë, materiali nënvizon pabarazi të thella në mundësinë e popullsisë për të përfituar shërbime mjekësore.
Drejtori i përgjithshëm i OBSH-së, Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, u shpreh se kanceri mbetet një sëmundje tejet personale që prek thuajse secilin prej nesh, por theksoi se mundësia për t’i mbijetuar atij nuk duhet të varet asnjëherë nga kombësia apo niveli ekonomik i pacientit.
Sipas tij, disnivelet e pasqyruara në raport nuk janë të pashmangshme; ato burojnë nga vendimmarrja politike dhe mund të korrigjohen përmes një bashkëpunimi më të mirëfilltë.
Raporti dëshmon diferenca të mëdha në mbijetesën e të prekurve. Teksa në vendet e pasura, rreth 87% e grave me tumor gjiri jetojnë minimalisht pesë vjet pas diagnozës, në vendet e varfra ky tregues bie në rreth 42%.
Për më tepër, më pak se një në tre shtete e kanë integruar përkujdesjen onkologjike në skemat e mbulimit shëndetësor universal.
Në një numër të madh vendesh, mungesa e ilaçeve, aparaturave dhe shërbimeve të mirëfillta përbën ende një pengesë të rëndë për të sëmurët.
OBSH nënvizon se shumica dërrmuese e njerëzve do të ndeshen me kancerin gjatë ekzistencës së tyre, qoftë drejtpërdrejt përmes një diagnoze personale, qoftë tërthorazi nëpërmjet një anëtari të familjes.
Përtej ndikimit në shëndet, sëmundja shkakton dëme të mëdha socio-ekonomike. Anketa e parë botërore e OBSH-së me pacientë onkologjikë dhe familjarët e tyre nxori në pah se 45% e tyre hasin sfida financiare, mbi gjysma vuajnë nga çrregullime të shëndetit mendor dhe gati të gjithë kujdestarët përballen me rraskapitje, punë të pashpërblyer dhe tjetërsim social.
Referuar statistikave të vitit 2024, Azia mbante peshën më të madhe të sëmundjes në botë, me 50.7% të rasteve globale dhe 56.5% të vdekjeve nga kanceri. Ndërkaq, Evropa, edhe pse përbën vetëm rreth 9% të popullsisë së planetit, llogariste përafërsisht 21% të rasteve të reja dhe 20% të fataliteteve.
Në anën tjetër, shumë kombe afrikane dhe disa rajone aziatike raportojnë më pak raste, por kanë një numër në mënyrë disproporcionale të lartë vdekjesh, si pasojë e mungesës së diagnostikimit dhe mjekimit në kohë.
Tumori i mushkërive vijon të jetë shkaktari kryesor i vdekjeve nga kanceri në shkallë globale. Tek burrat, format më të përhapura përfshijnë kancerin e mushkërive, të prostatës dhe atë kolorektal, ndërsa tek gratë barrën më të rëndë e mbajnë kanceri i gjirit, i mushkërive dhe ai kolorektal.
OBSH vlerëson se rreth 4 në 10 raste të sëmundjes janë të ndërlidhura me faktorë rreziku të shmangshëm, si konsumi i duhanit, infeksionet HPV, hepatiti B dhe C, alkooli, obeziteti, mungesa e aktivitetit fizik dhe regjimi ushqimor jo i shëndetshëm.
Të dhënat tregojnë përparime, por mangësitë vazhdojnë. Përdorimi i duhanit ka shënuar rënie me 27% që prej vitit 2010, çka ka ndihmuar në uljen e rasteve të kancerit pulmonar në disa vende. Po ashtu, tumoret e shkaktuar nga infeksionet janë në tkurrje falë shtrirjes së programeve të vaksinimit dhe përmirësimit të higjienës dhe kontrollit mbi infeksionet.
Aktualisht, 82% e shteteve kanë strategji kombëtare për kontrollin e kancerit, një rritje e konsiderueshme nga vetëm 50% që ishte në vitin 2010. Megjithatë, aksesi në terapira mbetet jo i barabartë. Disponueshmëria e 20 ilaçeve thelbësore antitumorale sillet nga 9% deri në 54% në shtetet me të ardhura modeste, krahasuar me 68% deri në 94% në vendet e industrializuara.
Raporti u drejton një thirrje urgjente qeverive dhe organizmave ndërkombëtarë që ta vendosin pacientin në epiqendër të politikave onkologjike. OBSH sugjeron tre boshte kryesore veprimi: forcimin e kapaciteteve duke përfshirë kontrollin e kancerit në mbulimin shëndetësor universal dhe investimin në personel; rritjen e mbrojtjes përmes përfshirjes së pacientëve dhe familjeve në procesin e hartimit të politikave; si dhe gjenerimin e më shumë vlere duke e orientuar kërkimin shkencor drejt nevojave reale të shëndetit publik dhe duke garantuar barazi në aksesin ndaj trajtimeve.
Sipas OBSH-së, zgjedhjet dhe investimet e kryera në ditët e sotme do të jenë përcaktuese për barrën që kanceri do t’iu lërë trashëgim brezave të ardhshëm. Ekspertët theksojnë se vetëm një qasje më humane dhe e drejtë mund të reduktojë në mënyrë të ndjeshme ndikimin e kësaj sëmundjeje në mbarë botën.
