NASA ka ndërmarrë një prej operacioneve më të guximshme të viteve të fundit, duke nisur përpjekjen për të shpëtuar teleskopin hapësinor Swift, i cili përballet me rrezikun që të bjerë drejt Tokës si pasojë e uljes së orbitës së tij.
I hedhur në hapësirë në vitin 2004, observatori Swift vlerësohet si një nga pajisjet më të rëndësishme të NASA-s për vëzhgimin e universit. Roli i tij është të regjistrojë dukuri kozmike të shpejta dhe tepër energjike, mes tyre shpërthime të rrezeve gama, supernova dhe fenomene të tjera me kohëzgjatje shumë të shkurtër.
Të lidhura
None found
Në vitet e fundit, aktiviteti i shtuar diellor ka ndikuar në shtresat e sipërme të atmosferës së Tokës, duke rritur rezistencën për satelitët që ndodhen në orbitë të ulët. Për shkak të kësaj, Swift ka filluar të humbasë lartësi me ritëm më të shpejtë nga sa ishte parashikuar.
Pa një ndërhyrje në kohë, teleskopi rrezikonte të futej në atmosferën tokësore dhe të digjej gjatë rënies. Pikërisht për këtë, NASA angazhoi kompaninë private Katalyst Space Technologies në një mision shpëtimi me kosto rreth 30 milionë dollarë.
Mjeti robotik LINK, me madhësi afërsisht sa një frigorifer, është ndërtuar për t’iu afruar Swift-it, për ta kapur me krahët e tij robotikë dhe për ta çuar gradualisht në një orbitë më të sigurt. Nisja e misionit u bë më 3 korrik 2026 me raketën Pegasus XL të Northrop Grumman nga Kwajalein Atoll në Ishujt Marshall. Pas lëshimit, ekipet bënë të ditur se kontakti me anijen LINK ishte vendosur me sukses.
LINK ka tre krahë robotikë, secili me gjatësi rreth një metër, që përfundojnë me kapëse të ngjashme me gishta mekanikë. Sapo të arrijë te Swift, pritet që anija ta mbërthejë me kujdes dhe të nisë ngritjen graduale të tij nga rreth 360 kilometra mbi Tokë në afërsisht 600 kilometra, një lartësi shumë më e qëndrueshme për vijimin e misionit.
Ky operacion nuk parashikohet të realizohet menjëherë. Takimi i anijes robotike me teleskopin pritet të kërkojë rreth një muaj, ndërsa procesi i ngritjes së orbitës do të zgjasë edhe disa muaj të tjerë. Nëse çdo gjë ecën sipas planifikimit, Swift mund të rikthehet në funksionim të plotë më vonë gjatë vitit dhe periudha e tij operative mund të zgjatet për disa vite.
NASA e ka përshkruar këtë si një mision me rrezik të lartë, por me përfitim të madh. Shpenzimi për shpëtimin e Swift është dukshëm më i ulët sesa ndërtimi i një teleskopi të ri me kapacitete të ngjashme, ndërsa observatori mbetet ende një mjet i rëndësishëm për astronomët anembanë botës.
Vlera e Swift lidhet me aftësinë e tij për të reaguar menjëherë ndaj shpërthimeve kozmike. Edhe emri i tij e pasqyron këtë veçori: teleskopi mund të orientohet shpejt drejt një burimi të ri drite në hapësirë dhe të mbledhë të dhëna për ngjarje që shpesh zhduken brenda minutash ose orësh.
Ky operacion konsiderohet gjithashtu një provë e rëndësishme për të ardhmen e shërbimeve robotike në orbitë. Swift nuk ishte projektuar në fillim që të riparohej apo të kapej në hapësirë, ndaj një sukses i LINK do të dëshmonte se edhe satelitët e vjetër, pa sisteme të posaçme për servis, mund të shpëtohen.
Përvoja që mund të fitohet nga ky mision mund të ketë peshë edhe për teleskopin hapësinor Hubble, i cili po ashtu po humb gradualisht lartësi për shkak të rezistencës atmosferike. Hubble është servisuar disa herë gjatë epokës së anijeve kozmike, por sot një ndërhyrje e tillë kërkon mënyra të reja, më të sigurta dhe më ekonomike.
Nëse LINK arrin ta ngrejë me sukses Swift-in në një orbitë më të lartë, NASA dhe kompanitë private të hapësirës mund të kenë në dispozicion një model të ri për shpëtimin e satelitëve dhe teleskopëve të vjetër, duke u zgjatur jetën teknologjive të kushtueshme pa qenë e nevojshme të ndërtohen menjëherë zëvendësues të rinj.
Për tani, misioni mbetet teknikisht i vështirë dhe rezultati pozitiv nuk është i sigurt. Megjithatë, nëse operacioni funksionon, shpëtimi i Swift mund të shënojë një pikë kthese në mënyrën se si njerëzimi mirëmban pajisjet e tij në orbitë. /GazetaExpress/
