Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD) kërkon që vendimet e Gjykatës Kushtetuese të mos mbeten pa u zbatuar. Hulumtuesi i lartë i institutit, Naim Jakaj, ua paraqiti deputetëve analizën “Moszbatimi i vendimeve të Gjykatës Kushtetuese”, e cila shqyrton rastet kur institucionet nuk kanë vepruar sipas vendimeve, kanë vepruar me vonesë ose nuk kanë ndërmarrë hapat e nevojshëm.
Jakaj kujtoi se neni 116 i Kushtetutës i përcakton vendimet e Gjykatës Kushtetuese si përfundimtare dhe të detyrueshme. Megjithatë, tha ai, kjo nuk e ka penguar moszbatimin e tyre në praktikë. Si shembuj përmendi çështjen e 572 punëtorëve të Fabrikës së Çelikut në Ferizaj, atë të Fadil Hoxhës dhe 59 qytetarëve të Prizrenit, si dhe rastet që kanë të bëjnë me Kuvendin e Kosovës.
Të lidhura
None found
Për punëtorët e fabrikës në Ferizaj, Gjykata Kushtetuese kishte vendosur në vitin 2010, por vendimi nuk u zbatua. Sipas Jakajt, Gjykata më pas nxori vendim për mospërmbarim dhe njoftoi Prokurorinë e Shtetit.
Pasojat, sipas tij, shkojnë përtej cenimit të autoritetit të Gjykatës: ato prekin të drejtat e qytetarëve dhe u dobësojnë besimin te institucionet shtetërore. Jakaj vuri në pikëpyetje vlerën e një vendimi në favor të qytetarit nëse atij i duhet të presë edhe dhjetë vjet për ta gëzuar të drejtën.
Analiza ngre gjithashtu mungesën e një dispozite të shprehur në Kodin Penal për përgjegjësinë penale lidhur me moszbatimin e vendimeve të Gjykatës Kushtetuese. Jakaj shpjegoi se neni 394 parashikon përgjegjësi për mosekzekutimin e vendimeve gjyqësore, por nuk i përmend posaçërisht vendimet e Kushtetueses. Ai solli si shembuj Maqedoninë e Veriut dhe Bosnjë e Hercegovinën, ku kjo përgjegjësi është përcaktuar shprehimisht.
Sipas Jakajt, kur personi përgjegjës e lë qëllimisht pa zbatuar një vendim, pa pasur arsye të justifikueshme, përgjegjësia ligjore duhet të jetë e qartë. Kjo është një nga synimet kryesore të Nismës Legjislative Qytetare për ndryshimin dhe plotësimin e Kodit Penal.
Nisma nisi më 23 korrik dhe përfundoi më 23 tetor, duke mbledhur 12 mijë e 120 nënshkrime qytetarësh. Më 26 tetor, ajo iu dorëzua Kuvendit të Kosovës. Dy propozimet e saj janë përcaktimi i përgjegjësisë penale për moszbatimin e vendimeve të Gjykatës Kushtetuese dhe për përdorimin e parasë publike për përfitim elektoral.
Shqyrtimi i nismës tani i takon Kuvendit, tha Jakaj. Ai theksoi se synimi nuk është të rritet numri i personave të dënuar, por të pakësohen vendimet e Kushtetueses që mbeten pa efekt, pasi të gjithë, pa përjashtim, duhet t’i zbatojnë ato.
Në një tryezë të mbështetur nga Ambasada Gjermane, nënkryetarja e Partisë Demokratike të Kosovës, Vlora Çitaku, tha se vendimet e Gjykatës Kushtetuese i detyrojnë të gjitha institucionet dhe zyrtarët publikë, pavarësisht qëndrimit të tyre politik. Sipas saj, arsyetimi dhe pasojat e një vendimi mund të debatohen publikisht, por zbatimi mbetet detyrim kushtetues. Ajo iu referua nenit 116, i cili, siç tha, e bën këtë detyrim të vlefshëm për gjyqësorin dhe të gjitha institucionet e Republikës së Kosovës.
Çitaku kujtoi se PDK-ja e ka përdorur të drejtën kushtetuese për të kundërshtuar ligje në Gjykatën Kushtetuese. Sipas saj, në shumë prej këtyre rasteve Gjykata ka konstatuar shkelje kushtetuese dhe ka shpallur të pavlefshme ligje të miratuara nga shumica; ajo i cilësoi këto si fitore politike jo vetëm për PDK-në, por edhe për institucionet e Republikës. Mes shembujve që përmendi ishin ligji për konfiskimin e pasurisë së pajustifikueshme dhe ai për Komisionin e Pavarur të Mediave, në dispozita të të cilëve Gjykata ka identifikuar shkelje.
Duke folur për pavarësinë e këtij institucioni, Çitaku tha se mënyra e emërimit të anëtarëve dhe kushtet e shkarkimit të tyre ndikojnë në lirinë e vendimmarrjes. Sipas saj, ligji duhet të sigurojë që vendimet e tyre të mos kufizohen nga vullneti i shumicës. Ajo shtoi se i njëjti standard respektimi vlen edhe për PDK-në kur një vendim i Kushtetueses nuk përputhet me qëndrimin politik të partisë.
Deputeti i Lidhjes Demokratike të Kosovës, Armend Zemaj, tha se respektimi i akteve që burojnë nga Kuvendi dhe i vendimeve të Gjykatës Kushtetuese ka pasur gjithmonë rëndësi për LDK-në. Ai përmendi Deklaratën e 2 Korrikut të vitit 1990 dhe Kushtetutën e 7 Shtatorit si akte themeltare për krijimin e shtetit të Kosovës.
Zemaj vlerësoi se kohët e fundit ka pasur përpjekje për të anashkaluar Kushtetutën dhe vendimet e Gjykatës, duke u dhënë përparësi veprimeve e vendimeve politike. Në një shtet demokratik, tha ai, vendimet e Kushtetueses nuk janë rekomandime politike, por detyrime juridike si për organet publike, ashtu edhe për ato shtetërore.
Ai ngriti edhe çështjen e përgjegjësisë për moszbatim. Sipas Zemajt, Gjykata Kushtetuese ia referon Prokurorisë së Shtetit rastet kur vendimet e saj nuk zbatohen, por ka problem si me formulimin e Kodit Penal për mosekzekutimin e vendimeve gjyqësore, ashtu edhe me mënyrën si Prokuroria i ka trajtuar rastet që lidhen posaçërisht me vendimet e Kushtetueses.
Deputeti i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Burim Ramadani, tha se mosndëshkueshmëria është normalizuar në Kosovë, përfshirë rastet e moszbatimit të qëllimshëm të aktgjykimeve të Gjykatës Kushtetuese. Ai e përshkroi kulturën politike si tërësinë e veprimeve politike dhe institucionale që, me kalimin e kohës, nisin të konsiderohen të pranueshme.
Ramadani përmendi cenimin e të drejtave civile dhe qytetare, nga konfiskimi i patentë shoferëve pa vendim gjykate deri te moszbatimi i vendimeve të Kushtetueses. Sipas tij, moszbatimi i qëllimshëm i aktgjykimeve përbën kulmin e cenimit të kushtetutshmërisë. Ai tha se kjo dukuri nuk është e re, por ka arritur në pikën ku interpretimet, diskutimet dhe vlerësimet politike mbi një aktgjykim po marrin më shumë peshë sesa vetë aktgjykimi.
Në përfundim, Ramadani përshëndeti nismën e organizatorëve, të cilën e vlerësoi si kontribut për demokratizimin e shoqërisë dhe ruajtjen e parimeve demokratike të përcaktuara në Kushtetutën e Kosovës. Për pjesëmarrje në tryezë ishte ftuar edhe Lëvizja Vetëvendosje, por asnjë përfaqësues i saj nuk ishte i pranishëm.
