Prokuroria e hapi procesin me pretendimin se Meta i ka ndërtuar me vetëdije Facebook-un dhe Instagram-in për të tërhequr fëmijët dhe për t’i mbajtur sa më gjatë në këto platforma, ndërsa ka fshehur rreziqet që njihte. Kundër kompanisë dëshmoi edhe një ish-punonjës.
Të lidhura
None found
Pas përzgjedhjes së jurisë javën e kaluar, gjyqi ndaj Meta-s nisi seancat kryesore më 19.08.2026 në Gjykatën Federale në Oakland, Kaliforni. Paditësit paraqitën akuzat e tyre ndaj kompanisë mëmë të Facebook-ut dhe nisën dëgjimin e dëshmitarëve.
Një grup prej 29 shtetesh amerikane pretendon se platformat Instagram dhe Facebook janë projektuar qëllimisht për t’i mbajtur fëmijët dhe të rinjtë online për periudha sa më të gjata, ndërkohë që prindërit dhe publiku nuk janë informuar për rreziqet e njohura.
Procedura po drejtohet si proces pilot nga Kalifornia, Kolorado, Kentaki dhe Nju Xhersi. Nëse humbet çështjen, Meta mund të përballet me gjoba të konsiderueshme dhe me detyrimin për të ndryshuar funksione të rëndësishme të aplikacioneve të saj.
Ankthi, depresioni dhe vetëvrasjet janë ndër pasojat që përmenden në akuzat e ngritura ndaj kompanisë.
Megan O’Neill, zëvendësprokurorja e përgjithshme e Kalifornisë, deklaroi se Meta ka shfrytëzuar me vetëdije mënyrën se si funksionon truri i të rinjve.
“Modeli i biznesit të Meta-s mund të përmblidhet në katër pika të thjeshta: të tërheqë përdoruesit, t’i mbajë sa më gjatë të jetë e mundur, të përfitojë nga të dhënat e tyre dhe më pas të fshehë të vërtetën nga publiku”, u shpreh O’Neill.
Ajo tha se gjatë gjyqit do të paraqiten edhe materiale të brendshme të kompanisë. Sipas saj, një prej këtyre dokumenteve pohon se Meta “shfrytëzon dobësitë e psikologjisë njerëzore”. Paditësit e konsiderojnë këtë dëshmi se kompania ka krijuar mekanizma për të zgjatur qëndrimin e përdoruesve të rinj në platformat e saj.
Mes funksioneve të vëna në fokus janë lëvizja pa fund nëpër përmbajtje, shfaqja automatike e videove, njoftimet e shpeshta dhe numëruesit e pëlqimeve. Sipas paditësve, këto mjete kanë ndikuar në shfaqjen e ankthit, depresionit dhe madje edhe të vetëvrasjeve. Përveç gjobave, gjykata mund t’i kërkojë Meta-s të ndryshojë disa prej këtyre funksioneve ose të vendosë kufizime kohore për përdoruesit e rinj.
Shkalla e akuzave pasqyrohet në padinë prej 233 faqesh, ku pretendohet se platformat kanë “ndryshuar thellësisht realitetin psikologjik dhe social të një brezi të tërë të rinjsh amerikanë”.
Meta i kundërshton akuzat se ka synuar të krijojë varësi te fëmijët. Paul Schmidt, avokati i kompanisë, pranoi se disa përdorues mund të jenë dëmtuar, por tha se Meta “ka punuar gjithmonë për të zhvilluar mjete që t’i ndihmojnë ata”.
Kompania u referohet masave mbrojtëse të vendosura prej saj dhe mohon se ekzistojnë prova të qarta shkencore që e lidhin drejtpërdrejt përdorimin e rrjeteve sociale me problemet psikike te të rinjtë.
Schmidt kundërshtoi gjithashtu akuzat për përdoruesit nën moshën 13 vjeç. Ai deklaroi se vetëm në tre muajt e fundit janë mbyllur 600.000 llogari të kësaj grupmoshe. Sipas tij, çdo ndërhyrje duhet të marrë parasysh edhe lirinë e shprehjes.
Dëshmitari i parë i procesit ishte Arturo Béjar, ish-punonjës i Facebook-ut dhe tashmë sinjalizues kritik ndaj kompanisë.
Béjar tregoi se shqetësimi i tij u bë më i madh pasi vajza e tij 14-vjeçare u përball me situata problematike në Instagram. Ajo kishte marrë oferta seksuale dhe fotografi të organeve gjenitale.
Ai u largua nga Facebook në vitin 2015, por u rikthye në vitin 2019 në rolin e këshilltarit. Sipas dëshmisë së tij, Béjar u kishte thënë drejtuesve të Meta-s se përdoruesve të rinj u shfaqej një sasi përmbajtjesh të dëmshme 100 deri në 400 herë më e lartë se ajo që pasqyronin statistikat e kompanisë. Ai shtoi se siguria nuk ishte vlerësuar sa duhet gjatë krijimit të funksioneve të reja, përfshirë Reels.
Një bazë e rëndësishme e procesit janë dokumentet e publikuara me emrin “Facebook Files”. Në fund të vitit 2021, ish-punonjësja Frances Haugen bëri publike mijëra faqe me materiale të brendshme. Dokumentet shtuan dyshimet se Meta i njihte rreziqet që u kanoseshin të miturve, por i minimizonte ato në deklaratat publike.
Pas publikimit të këtyre materialeve, disa shtete amerikane nisën hetime. Dy vjet më pas, 29 shtete ngritën padi ndaj kompanisë. Në rast se Meta e humbet gjyqin, pritet që të arrihet një marrëveshje me të gjitha shtetet pjesëmarrëse.
Gjatë procesit pritet të dëshmojnë edhe drejtori ekzekutiv i Meta-s, Mark Zuckerberg, si dhe drejtuesi i Instagram-it, Adam Mosseri. Vendimi pritet në fillim të tetorit.
Aktivistë dhe prindër protestuan jashtë gjykatës në Oakland. Lori Schott, një prej nënave që mori pjesë në protestë, tha: “Asnjë kompani, pavarësisht sa e pasur, me ndikim apo e paprekshme mund të ndihet, nuk duhet të qëndrojë mbi të vërtetën, ligjin dhe fëmijët tanë.”
Paditësit kanë deklaruar së fundmi se gjoba mund të shkojë në rreth 200 miliardë dollarë. Meta, ndërkohë, kishte shkruar disa muaj më parë në një dokument gjyqësor se kërkesat teorike mund të arrinin deri në 1.4 trilionë dollarë, një shumë që, sipas kompanisë, do të rrezikonte ekzistencën e saj.
Prokurori i Përgjithshëm i Kalifornisë, Rob Bonta, e hodhi poshtë këtë shifër. “Ne nuk kërkojmë 1.4 trilionë dollarë”, deklaroi ai.
Bonta paralajmëroi se përballja mund të zgjerohet edhe ndaj funksioneve që mund të krijojnë varësi, si autoplay, pra luajtja automatike e videove. Ai tha se edhe aplikacioni kinez TikTok do të përballet me procese gjyqësore.
Meta po përballet me presion edhe në çështje të tjera gjyqësore. Në fillim të muajit gusht, kompania u dënua në Nju Meksiko me 567 milionë dollarë pagesë. Gjykatësi e lidhi vendimin me “krizën e shëndetit mendor” te të rinjtë. Meta ka bërë të ditur se do ta apelojë vendimin. /DW/
