A e keni vënë re veten duke goditur sërish butonin e thirrjes së ashensorit, edhe pse drita e tij tashmë është ndezur? Specialistët e psikologjisë shpjegojnë se kjo sjellje nuk buron thjesht nga padurimi, por nga një nevojë e thellë e njeriut për të pasur ndjesinë e zotërimit të rrethanave.
Të lidhura
None found
Megjithëse goditjet e njëpasnjëshme rrallëherë sjellin ndonjë ndryshim real, ato na japin përshtypjen se koha e pritjes po zvogëlohet.
Me gjasë ju ka ndodhur shpesh, qoftë në korridor apo brenda kabinës, pavarësisht se logjikisht e dini se ashensori nuk do të vijë më shpejt. Në sipërfaqe, ky gjest duket si tipar i atyre që s’durojnë dot as edhe një vonesë të shkurtër. Por studimet disavjeçare kanë zbuluar se fenomeni ka një emër specifik dhe një shpjegim të mirëfilltë.
Iluzioni i kontrollit: Kur mendja na luan lojëra
Që në vitin 1975, psikologia Ellen Langer dokumentoi atë që njihet si “iluzioni i kontrollit” – tendenca jonë për të besuar se mund të ndërhyjmë në ngjarje krejtësisht të rastësishme ose jashtë ndikimit tonë.
Në një nga testet e saj, subjektet blinin bileta llotarie. Ata që i zgjidhnin vetë numrat e tyre e vlerësonin biletën më shtrenjtë se ata që e pranonin një të tillë të dhënë rastësisht, edhe pse probabiliteti i fitores ishte absolutisht i njëjtë.
Sipas Langer, çdo veprim që kryejmë, sado simbolik, na krijon bindjen se po e drejtojmë situatën. Ky mekanizëm na ofron siguri dhe zbut ndjesinë e pambrojtjes.
Përse disa butona janë thjesht dekorativë?
Në disa komplekse banimi apo zyrash, butoni i mbylljes së dyerve mund të mos jetë fare funksional për qytetarët e thjeshtë. Rregulloret e sigurisë dhe të aksesueshmërisë diktojnë që dyert të qëndrojnë hapur për një interval të caktuar, në mënyrë që individët me aftësi të kufizuara ose ata që mbështeten në paterica të futen pa rrezik.
E njëjta logjikë vlen edhe për disa çelësa në vendkalimet e këmbësorëve apo për termostatet në ambientet e punës. Edhe pse ndikimi i tyre praktik është minimal, ato u japin qytetarëve ndjenjën se po marrin masa aktive për të ndryshuar diçka.
Si shkurtohet perceptimi i pritjes?
Eksperti i menaxhimit të kohës së pritjes, David Maister, ka vërtetuar se koha e mbushur me një aktivitet duket më e shkurtër se ajo e shpenzuar në pasivitet.
Si ilustrim, ai solli rastin e një hoteli që merrte vazhdimisht ankesa për ashensorët e plogësht. Administrata, në vend që të investonte në pajisje të reja, mbuloi muret e hollit me pasqyra. Vizitorët filluan të merreshin me reflektimin e tyre dhe ankesat u tkurrën në mënyrë drastike.
Një efekt i krahasueshëm u pa edhe në një repart urgjence. Kur një infermiere i mirëpriste pacientët menjëherë në hyrje, koha objektive e pritjes për mjekun mbetej e pandryshuar, por pacientët e perceptonin atë si më të shkurtër, sepse procedura dukej se kishte filluar.
Të njëjtin model sjelljeje shfaqim edhe kur godasim pa pushim tastin e telekomandës, kur gjurmojmë në mënyrë obsesive vendndodhjen e porosisë sonë ose kur rifreskojmë me ngulm një faqe interneti. Jemi të vetëdijshëm se këto veprime nuk e shpejtojnë realisht ngjarjen, por ato na japin iluzionin se po kontribuojmë në proces.
A ka vend për merak?
Sipas Ellen Langer, në shumicën e rasteve nuk ka përse të alarmohemi. Këto gjeste të vogla nuk i lëndojnë të tjerët dhe mund të pakësojnë stresin e pafuqisë, duke e bërë pritjen më të lehtë për t’u përballuar.
Dyert e ashensorit do të çelen ose do të mbyllen në momentin e tyre të paracaktuar. E vetmja diferencë është se ato pak sekonda, të shoqëruara nga prekja e butonit, na duken më të lehta për t’u përshkuar.
