Pse e shtypim vazhdimisht butonin e ashensorit edhe pse është aktiv? Shpjegimi që jep psikologjia

Përsëritja e këtij veprimi të përditshëm nuk buron vetëm nga padurimi. Ajo na jep përshtypjen se po e kontrollojmë situatën dhe mund të bëjë që koha e pritjes të na duket më e shkurtër.

Shumë njerëz e shtypin sërish butonin e thirrjes së ashensorit ose atë që mbyll dyert, ndonëse drita e tij është tashmë e ndezur. Psikologët thonë se kjo sjellje lidhet jo vetëm me mungesën e durimit, por edhe me nevojën e natyrshme për të ndier kontroll mbi atë që po ndodh.

Në shumicën e rasteve, shtypjet e tjera nuk ndikojnë në funksionimin e ashensorit. Megjithatë, ky veprim mund të na krijojë ndjesinë sikur pritja po përfundon më shpejt.

Me gjasë, këtë e keni bërë shpesh si përpara ashensorit, ashtu edhe pasi keni hyrë në të, megjithëse e dini se procesi nuk përshpejtohet. Në shikim të parë mund të duket si reagimi i një personi që nuk toleron dot as pak sekonda vonesë, por fenomeni ka një emërtim të posaçëm dhe studiohet prej dekadash.

Si shpjegohet iluzioni i kontrollit?

Në vitin 1975, psikologia Ellen Langer përshkroi dukurinë e quajtur “iluzioni i kontrollit”. Ajo i referohet prirjes sonë për të menduar se mund të ndikojmë mbi ngjarje që realisht nuk varen nga ne.

Në një eksperiment, pjesëmarrësit blenë bileta lotarie. Personat që e përzgjodhën vetë biletën i dhanë asaj më shumë vlerë sesa ata që e morën në mënyrë të rastësishme, edhe pse mundësitë për të fituar ishin të barabarta për të gjithë.

Sipas Langerit, edhe ndërmarrja e një veprimi fare të vogël mund të na bëjë të besojmë se situata është nën kontrollin tonë. Kështu ndihemi më të sigurt dhe përjetojmë më pak pafuqinë, transmeton Telegrafi.

Përse disa butona nuk japin efekt?

Në disa godina, përdoruesit mund të mos kenë mundësi ta aktivizojnë butonin që shërben për mbylljen e dyerve të ashensorit. Rregullat e sigurisë dhe të qasshmërisë kërkojnë që dyert të mbeten të hapura për një interval të përcaktuar, në mënyrë që personat me aftësi të kufizuara apo ata që lëvizin me paterica të hyjnë pa rrezik.

E njëjta gjë mund të vlejë për disa butona të vendosur në vendkalimet e këmbësorëve, si edhe për termostatet në ndërtesat ku punohet. Edhe nëse efekti i tyre është i kufizuar, prania e tyre u krijon njerëzve përshtypjen se po ndërhyjnë për ta ndryshuar gjendjen.

Si bëhet pritja më e durueshme?

David Maister, ekspert i menaxhimit të pritjes, ka shpjeguar se koha duket sikur kalon më shpejt kur merremi me një veprim, krahasuar me rastin kur nuk bëjmë asgjë tjetër veçse presim.

Ai solli rastin e një hoteli që përballej me ankesa të shumta për shkak të ashensorëve të ngadalshëm. Hoteli nuk i ndërroi ata, por vendosi pasqyra në holl. Vizitorët nisën t’i kushtonin vëmendje pamjes së tyre në vend që të numëronin sekondat, ndërsa ankesat pothuajse u zhdukën.

Një efekt i ngjashëm u konstatua edhe në një ambulancë. Një infermiere i priste pacientët sapo mbërrinin dhe, ndonëse kjo nuk e reduktonte pritjen deri te vizita e mjekut, ata mendonin se po prisnin më pak, pasi procesi kishte filluar.

Këtë model sjelljeje e përsërisim edhe kur shtypim disa herë butonin e telekomandës, verifikojmë vazhdimisht vendndodhjen e një porosie ose rifreskojmë pandërprerë një faqe interneti. Edhe pse e dimë se ngjarja nuk do të përshpejtohet, veprimet na japin ndjesinë se nuk po qëndrojmë pasivë.

A përbën kjo arsye për shqetësim?

Ellen Langer thotë se, në përgjithësi, nuk duhet të shqetësohemi. Këto veprime të vogla nuk dëmtojnë askënd dhe mund të na zbusin ndjesinë e pafuqisë, duke e bërë kohën e pritjes më të përballueshme.

Dyert e ashensorit do të hapen ose do të mbyllen në momentin e paracaktuar. E vetmja diferencë është se, kur e shtypim butonin disa herë, ato pak sekonda na duken sikur kalojnë më lehtë.