Pse e prekim vazhdimisht butonin e ashensorit edhe pasi është aktivizuar? Shpjegimi që jep psikologjia

Shtypja e përsëritur e butonit të ashensorit nuk buron domosdoshmërisht vetëm nga padurimi. Ky veprim i zakonshëm na jep përshtypjen se po ndikojmë në situatë dhe mund të bëjë që koha e pritjes të na duket më e shkurtër.

Shumë njerëz e shtypin sërish butonin për të thirrur ashensorin ose për të mbyllur dyert, ndonëse drita tregon se komanda është regjistruar tashmë. Psikologët e lidhin këtë sjellje me nevojën e natyrshme të njeriut për të ndier se e ka situatën nën kontroll dhe jo vetëm me mungesën e durimit.

Në shumicën e rasteve, përsëritja e komandës nuk ndikon te funksionimi i ashensorit. Megjithatë, ajo mund të krijojë perceptimin se procesi po ecën dhe se pritja po zgjat më pak.

Me shumë gjasë, këtë e keni bërë shpesh si përpara ashensorit, ashtu edhe pasi keni hyrë në të, pavarësisht se e dini se shtypja e butonit nuk do ta përshpejtojë lëvizjen. Edhe pse mund të duket thjesht si reagim i një personi që nuk dëshiron të presë as disa sekonda, fenomeni ka një emërtim dhe studiohet prej dekadash.

Si shpjegohet iluzioni i kontrollit?

Në vitin 1975, psikologia Ellen Langer përshkroi dukurinë e quajtur “iluzioni i kontrollit”. Ajo i referohet prirjes sonë për të menduar se mund të ndikojmë në zhvillime që realisht nuk varen nga veprimet tona.

Kjo u dëshmua edhe përmes një eksperimenti me pjesëmarrës që blinin bileta lotarie. Personat që e përzgjidhnin vetë biletën mendonin se ajo kishte më shumë vlerë sesa bileta e marrë rastësisht nga të tjerët, ndonëse mundësitë për të fituar ishin të njëjta për të gjithë.

Sipas Langerit, edhe një ndërhyrje shumë e vogël mund të na bëjë të besojmë se po e drejtojmë situatën. Kjo ndjesi rrit sigurinë dhe pakëson pafuqinë që mund të përjetojmë, transmeton Telegrafi.

Përse butoni mund të mos reagojë?

Në ndërtesa të caktuara, komanda që shërben për mbylljen e dyerve të ashensorit mund të jetë e çaktivizuar për përdoruesit. Rregullat e sigurisë dhe të qasshmërisë kërkojnë që dyert të mbeten të hapura për një periudhë të përcaktuar, duke u mundësuar personave me aftësi të kufizuara ose atyre që lëvizin me paterica të hyjnë pa rrezik.

I njëjti parim mund të vlejë për disa butona pranë vendkalimeve të këmbësorëve, si dhe për termostatet në ndërtesat ku punohet. Megjithëse efekti i tyre mund të jetë i kufizuar, prania e këtyre pajisjeve u krijon njerëzve përshtypjen se po ndërhyjnë për ta ndryshuar gjendjen.

Si arrin veprimi ta shkurtojë pritjen në perceptimin tonë?

David Maister, ekspert i menaxhimit të pritjes, ka shpjeguar se një interval i shoqëruar me ndonjë aktivitet perceptohet sikur kalon më shpejt se koha kur njeriu nuk bën asgjë dhe vetëm pret.

Ai ka sjellë rastin e një hoteli që përballej me ankesa të shumta për ngadalësinë e ashensorëve. Hoteli nuk i ndërroi pajisjet, por vendosi pasqyra në holl. Vëmendja e njerëzve u zhvendos te pamja e tyre dhe jo më te numërimi i sekondave, ndërsa ankesat thuajse u zhdukën.

Një efekt i ngjashëm u konstatua edhe në një ambulancë. Megjithëse prania e një infermiereje që i priste pacientët menjëherë nuk e reduktoi kohën reale deri te takimi me mjekun, pacientëve u dukej sikur prisnin më pak, pasi procesi kishte filluar.

Kjo sjellje përsëritet edhe kur shtypim disa herë butonin e telekomandës, verifikojmë vazhdimisht vendndodhjen e një porosie ose rifreskojmë pa ndërprerje një faqe interneti. Ndonëse jemi të vetëdijshëm se veprime të tilla nuk e afrojnë rezultatin, ato na japin ndjesinë se nuk po qëndrojmë pasivë.

A përbën kjo arsye për shqetësim?

Ellen Langer vlerëson se, në përgjithësi, nuk duhet të shqetësohemi. Këto veprime të vogla nuk dëmtojnë askënd, ndërsa mund të ulin ndjesinë e pafuqisë dhe ta bëjnë më të përballueshme kohën e pritjes.

Ashensori do t’i hapë ose do t’i mbyllë dyert kur të vijë koha e parashikuar. Shtypja disa herë e butonit nuk e ndryshon këtë, por mund të na ndihmojë që ato pak sekonda t’i përjetojmë më lehtë.