Përse e prekim vazhdimisht butonin e ashensorit megjithëse është aktiv? Psikologjia e shpjegon këtë zakon

Shtypja e përsëritur e butonit të ashensorit nuk buron domosdoshmërisht vetëm nga padurimi. Ky veprim na krijon përshtypjen se po e kontrollojmë situatën, ndërsa koha e pritjes na duket më e shkurtër.

Shumë njerëz e shtypin sërish butonin për thirrjen e ashensorit ose për mbylljen e dyerve, pavarësisht se drita tregon se komanda është regjistruar. Psikologët thonë se pas kësaj sjelljeje qëndron nevoja e natyrshme për të ndier se mund të ndikojmë në atë që po ndodh.

Ndonëse prekja e butonit disa herë zakonisht nuk e ndryshon procesin, ajo mund të na bëjë të besojmë se koha po kalon më shpejt. Këtë veprim mund ta kemi përsëritur shpesh, si përpara ashensorit, ashtu edhe brenda tij, edhe kur e dimë se nuk do ta përshpejtojë mbërritjen apo mbylljen e dyerve.

Në pamje të parë, një reagim i tillë mund të interpretohet si mungesë durimi edhe për pak sekonda. Megjithatë, fenomeni ka një emërtim të posaçëm dhe prej dekadash është objekt studimi.

Iluzioni i kontrollit

Në vitin 1975, psikologia Ellen Langer përshkroi dukurinë e quajtur “iluzioni i kontrollit”. Ajo lidhet me prirjen për të menduar se kemi ndikim mbi ngjarje që në të vërtetë nuk varen nga veprimet tona.

Një eksperiment me bileta lotarie e ilustroi këtë fenomen. Pjesëmarrësit që e përzgjidhnin vetë biletën mendonin se ajo kishte më shumë vlerë sesa biletat që u jepeshin rastësisht, ndonëse mundësitë për të fituar ishin të njëjta për të gjithë.

Sipas Langerit, edhe një veprim shumë i vogël mund të prodhojë ndjesinë se situata është në duart tona. Kjo na bën të ndihemi më të sigurt dhe e zbut ndjenjën e pafuqisë, transmeton Telegrafi.

Arsyet pse butoni mund të mos reagojë

Në ndërtesa të caktuara, përdoruesit mund të mos kenë mundësi ta aktivizojnë realisht butonin për mbylljen e dyerve të ashensorit. Rregullat që lidhen me sigurinë dhe qasshmërinë kërkojnë që dyert të mbeten të hapura për një interval të përcaktuar, duke u mundësuar personave me aftësi të kufizuara ose atyre që lëvizin me paterica të hyjnë pa rrezik.

E njëjta gjë mund të vlejë për disa butona në vendkalimet e këmbësorëve dhe për termostatet e vendosura në ndërtesat e punës. Edhe në rastet kur efekti i tyre është i kufizuar, prania e këtyre pajisjeve i bën njerëzit të ndiejnë se po ndërhyjnë për ta ndryshuar gjendjen.

Si krijohet përshtypja se presim më pak?

David Maister, ekspert i menaxhimit të pritjes, ka shpjeguar se koha duket sikur kalon më shpejt kur jemi të angazhuar me një veprim, krahasuar me momentet kur nuk bëjmë asgjë tjetër përveçse presim.

Ai solli si shembull një hotel që përballej me një numër të madh ankesash për ngadalësinë e ashensorëve. Drejtuesit nuk i zëvendësuan pajisjet, por vendosën pasqyra në holl. Vizitorët nisën t’i kushtonin vëmendje pamjes së tyre në vend që të numëronin sekondat, ndërsa ankesat pothuajse u zhdukën.

Një efekt i ngjashëm u konstatua edhe në një ambulancë. Megjithëse infermierja që i priste menjëherë pacientët nuk e reduktonte kohën deri në takimin me mjekun, ata mendonin se kishin pritur më pak, pasi procesi i shërbimit kishte filluar.

Kjo mënyrë sjelljeje shfaqet edhe kur shtypim disa herë butonin e telekomandës, verifikojmë vazhdimisht vendndodhjen e një porosie ose rifreskojmë pa ndërprerje një faqe interneti. Edhe pse jemi të vetëdijshëm se këto veprime nuk e bëjnë ngjarjen të ndodhë më shpejt, ato na japin ndjesinë se nuk po qëndrojmë pasivë.

A përbën arsye për shqetësim?

Ellen Langer vlerëson se, në përgjithësi, nuk ka arsye për t’u shqetësuar. Këto veprime të vogla nuk dëmtojnë askënd dhe mund të lehtësojnë ndjenjën e pafuqisë, duke e bërë pritjen më të përballueshme.

Ashensori do t’i hapë ose do t’i mbyllë dyert në momentin e parashikuar. Shtypja e butonit disa herë nuk e ndryshon këtë, por mund të na ndihmojë që ato pak sekonda të na duken më të lehta.