Pse e prekim vazhdimisht butonin e ashensorit edhe pasi ndizet? Psikologjia e shpjegon këtë zakon

Shtypja e përsëritur e butonit për të thirrur ashensorin ose për të mbyllur dyert nuk buron domosdoshmërisht vetëm nga padurimi. Sipas psikologëve, ky veprim lidhet edhe me nevojën njerëzore për të ndier kontroll mbi atë që po ndodh.

Ndonëse prekja e butonit disa herë zakonisht nuk sjell asnjë ndryshim, ajo mund të na krijojë përshtypjen se koha e pritjes po kalon më shpejt.

Shumë njerëz e përsërisin këtë veprim si përpara ashensorit, ashtu edhe brenda tij, megjithëse e dinë se procesi nuk do të përshpejtohet. Në dukje, kjo mund të interpretohet thjesht si pamundësi për të toleruar disa sekonda vonesë, por fenomeni ka një emërtim të veçantë dhe studiohet prej dekadash.

Çfarë nënkupton iluzioni i kontrollit?

Në vitin 1975, psikologia Ellen Langer përshkroi dukurinë e quajtur “iluzioni i kontrollit”. Ajo i referohet prirjes së njerëzve për të menduar se mund të ndikojnë te ngjarje të cilat, në realitet, nuk varen prej tyre.

Në një eksperiment, pjesëmarrësve iu kërkua të blinin bileta lotarie. Personat që e përzgjidhnin vetë biletën mendonin se ajo kishte më shumë vlerë krahasuar me ata që e merrnin në mënyrë rastësore, pavarësisht se mundësitë për të fituar ishin të barabarta për të gjithë.

Sipas Langerit, edhe një veprim fare i vogël mund të na bëjë të besojmë se situata është nën kontrollin tonë. Kjo ndjesi shton sigurinë dhe pakëson pafuqinë që mund të përjetojmë, transmeton Telegrafi.

Përse butoni mund të mos ketë efekt?

Në disa ndërtesa, përdoruesit mund të mos kenë mundësi ta aktivizojnë realisht butonin që mbyll dyert e ashensorit. Rregullat për sigurinë dhe qasshmërinë kërkojnë që dyert të mbeten të hapura për një periudhë të caktuar, duke u dhënë kohë të mjaftueshme për të hyrë në mënyrë të sigurt personave me aftësi të kufizuara ose atyre që lëvizin me paterica.

E njëjta gjë mund të vlejë për disa butona të vendosur në vendkalimet e këmbësorëve, si edhe për termostatet në ndërtesat ku punohet. Edhe nëse efekti i tyre është i kufizuar, prania e tyre krijon te njerëzit bindjen se po ndërhyjnë për ta ndryshuar situatën.

Si na duket pritja më e shkurtër?

David Maister, ekspert i menaxhimit të pritjes, ka shpjeguar se koha perceptohet sikur kalon më shpejt kur merremi me një veprim, sesa kur nuk bëjmë asgjë tjetër përveçse presim.

Ai ka sjellë si shembull rastin e një hoteli që përballej me shumë ankesa për ngadalësinë e ashensorëve. Hoteli nuk i zëvendësoi ata, por vendosi pasqyra në holl. Në vend që të numëronin sekondat, njerëzit nisën t’i kushtonin vëmendje pamjes së tyre dhe ankesat thuajse u zhdukën.

Një përfundim i ngjashëm është konstatuar edhe në një ambulancë. Një infermiere filloi t’i pranonte pacientët menjëherë. Megjithëse koha reale e pritjes për mjekun nuk u shkurtua, pacientëve iu duk sikur kishin pritur më pak, pasi procesi kishte filluar.

Këtë model sjelljeje e përsërisim edhe kur shtypim disa herë butonin e telekomandës, ndjekim vazhdimisht vendndodhjen e një porosie ose rifreskojmë pandërprerë një faqe interneti. Edhe pse e kuptojmë se veprimet tona nuk e afrojnë rezultatin, ato na bëjnë të ndihemi sikur po ndërmarrim diçka.

A përbën kjo arsye për shqetësim?

Ellen Langer vlerëson se, në përgjithësi, nuk ka nevojë të shqetësohemi. Këto gjeste të vogla nuk dëmtojnë askënd dhe mund të zbusin ndjenjën e pafuqisë, duke na ndihmuar ta përballojmë më lehtë pritjen.

Dyert e ashensorit do të hapen ose do të mbyllen në kohën e përcaktuar. Shtypja e butonit disa herë ndryshon vetëm mënyrën se si i përjetojmë ato pak sekonda, duke na bërë të duket se kalojnë më lehtë.