Thëniet humoristike për të moshuarit që ngrihen me natë dhe adoleshentët që i bëjnë gjumi deri vonë janë të përhapura kudo, por hulumtimet tregojnë se pas tyre fshihet një e vërtetë shkencore. Momenti kur organizmi kërkon natyrshëm gjumë dhe ora e zgjimit nuk përcaktohen vetëm nga gjenetika, por transformohen edhe si pjesë e pandashme e procesit të plakjes.
Të lidhura
None found
Ndryshimet që ndodhin brenda dhe jashtë trupit janë thelbësore për ritmet e ndryshme të gjumit në moshë të thyer. Cindy Lustig, profesoreshë e psikologjisë në Universitetin e Miçiganit, thekson se ashtu si shumica e gjërave që ndryshojnë me kalimin e viteve, edhe këtu nuk ekziston një shkak i vetëm, por të gjithë faktorët janë të lidhur ngushtë mes tyre, raporton BuzzFeed.
Zgjimi i hershëm si fenomen i natyrshëm i moshës
Ngjashëm me aspektet e tjera të shëndetit fizik dhe mendor, edhe truri bëhet më pak reagues ndaj stimujve të jashtëm me kalimin e kohës. Dr. Sairam Parthasarathy, drejtor i Qendrës për Gjumin dhe Shkencat Cirkadiane në Universitetin e Arizonës, shpjegon se lidhjet nervore në një tru që plaket ndoshta nuk i perceptojnë sinjalet e jashtme dhe nuk reagojnë ndaj tyre në mënyrën e duhur, transmeton Klankosova.tv.
Këto shenja përfshijnë perëndimin dhe lindjen e diellit, oraret e ushqimit, kontaktet sociale dhe lëvizjen trupore, të cilat na orientojnë rreth kohës së ditës, sipas Index.hr.
Parthasarathy i quan këto “tregues të kohës” që i komunikojnë trurit se në cilën pjesë të ditës gjendemi. Me fjalë të tjera, ato e ndihmojnë trurin të dallojë se ku ndodhet brenda ciklit 24-orësh. Kështu, te një individ i ri, momenti i darkës mund t’i sinjalizojë trurit se pas disa orësh duhet të flejë.
Mirëpo, te një person në moshë më të shtyrë kjo lidhje mund të jetë më e dobësuar. Nervat që duhet të transmetojnë informacionin për kohën tek truri pësojnë të njëjtin degjenerim si vetë truri, vëren Parthasarathy. Kjo aftësi e zvogëluar për të interpretuar shenjat kohore shpjegon pse të moshuarit ndihen të lodhur para fëmijëve apo nipërve të tyre. Pasoja është se ata zgjohen të freskët, por më herët se shumica e njerëzve.
Roli i dritës dhe ndryshimet në të parë
Sipas Lustig, një nga shkaqet interesante lidhet me ndryshimet vizuale që shoqërojnë plakjen. Këto ndryshime ulin sasinë e stimulimit nga drita që arrin në tru, gjë që ndikon drejtpërdrejt në rregullimin e orës sonë të brendshme dhe ruajtjen e ritmit të saj.
Parthasarathy thekson se kjo vlen veçanërisht për personat me katarakt, një sëmundje e shpeshtë e syve që shfaqet kryesisht në pleqëri. Katarakti shkakton shikim të mjegullt, dyfishim të pamjes dhe vështirësi të tjera me të parët.
“Nëse katarakti është i pranishëm, drita e mbrëmjes nuk depërton në sy me të njëjtin intensitet, kështu që truri ka përshtypjen se dielli ka perënduar më herët se sa ka ndodhur në të vërtetë,” shpjegon Parthasarathy. Kjo ka rëndësi sepse sasia më e vogël e dritës që hyn në sy e shtyn trupin të çlirojë melatoninën, hormonin e gjumit, para kohës së duhur.
Te të rinjtë, niveli i melatoninës rritet pasi dielli perëndon, prandaj ndjesia e përgjumjes vjen disa orë më vonë.
Ata që vuajnë nga katarakti, truri i të cilëve beson se nata ka rënë më shpejt, e ndiejnë lodhjen më herët në mbrëmje. Të flesh më herët do të thotë edhe të zgjohesh më herët. Lustig shton se ka dëshmi që operacioni i kataraktit mund të përmirësojë cilësinë dhe gjatësinë e gjumit, pasi lejon që sinjalet e dritës të arrijnë më mirë në tru.
Çfarë mund të bëhet?
Nëse po përballeni me këtë shqetësim, Dr. Parthasarathy rekomandon që të mos i zbatoni këshillat për shmangien e ekraneve, por përkundrazi të ekspozoheni ndaj dritës së fortë gjatë mbrëmjes vonë.
Kjo mund të nënkuptojë një shëtitje jashtë para se të errësohet, leximin e një libri në një tablet me ndriçim të lartë, përdorimin e më shumë dritës artificiale në banesë ose ndjekjen e televizorit në një ekran të ndritshëm.
Kjo dritë e fuqishme do t’i bëjë trurit të ditur se dielli ende nuk ka perënduar, duke vonuar kështu prodhimin e melatoninës.
