Nga buxheti i shtetit të Kosovës, janë alokuar më shumë se 40.6 milionë euro për të mbuluar mbrojtjen ligjore dhe mbështetjen financiare për personat që përballen me akuza pranë Dhomave të Specializuara në Hagë.
Një pjesë dërrmuese e këtyre fondeve, rreth 39.8 milionë euro, i është dedikuar pikërisht përfaqësimit ligjor, bazuar në informacionet që Ministria e Drejtësisë e Kosovës ka përcjellë për Radion Evropa e Lirë.
Të lidhura
None found
Katër ish-figurat kryesore të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi, kanë përfituar vetëm ata mbi 28.4 milionë euro nga viti 2021 e deri më 14 shtator 2026.
Këto shifra dalin në dritë pak para datës 16 shtator, moment kur këta katër ish-komandantë të UÇK-së do të njihen me vendimin e trupit gjykues, pas një procesi që ka zgjatur më tepër se tre vjet.
Të gjithë ata ndodhen në paraburgim në Hagë që prej nëntorit 2020 dhe përballen me akuza për krime lufte e krime kundër njerëzimit, të cilat i kanë refuzuar kategorikisht dhe janë shprehur të pafajshëm.
Sipas Ministrisë së Drejtësisë, që nga fillimi i pagesave dhe deri në 14 shtator 2026, shteti ka paguar gjithsej mbi 40.6 milionë euro për skemën mbështetëse të personave të akuzuar në Hagë. Nga kjo shumë, gati 39.8 milionë euro kanë shkuar për shërbimet e avokatëve mbrojtës, ndërsa rreth 28.47 milionë euro janë shpenzuar ekskluzivisht për Thaçin, Veselin, Selimin dhe Krasniqin gjatë intervalit 2021-2026.
Kosova e ka të sanksionuar me ligj detyrimin për të financuar shpenzimet e mbrojtjes dhe forma të tjera ndihme për individët që akuzohen ose mund të akuzohen nga kjo gjykatë speciale.
Në vitet 2020 dhe 2021 u alokuan së bashku 14.14 milionë euro për të vënë në jetë këtë legjislacion, ndërsa në vitin 2022 u ndanë 6.85 milionë euro, në vitin 2023 ishin 7 milionë euro, dhe në vitin 2024 po ashtu 6.85 milionë euro. Për periudhën 2025-2026 janë parashikuar 8.05 milionë euro për çdo vit.
Kur mblidhen këto zëra buxhetorë, totali i ndarjeve për harkun kohor 2020-2026 arrin afërsisht 50.95 milionë euro. Megjithatë, Ministria nuk ka vënë në dispozicion të dhënat para vitit 2020, pavarësisht se REL kishte kërkuar informacion për çdo vit duke filluar nga 2015.
Nga analiza e buxheteve shtetërore, REL ka konstatuar se për periudhën 2018-2026, fondet e dedikuara për këtë qëllim i kalojnë 60 milionë eurot. Ministria e Drejtësisë pohon se për momentin nuk ka asnjë detyrim të pashlyer ndaj avokatëve apo përfituesve të tjerë të programit.
Shpenzimet i nënshtrohen një procesi auditimi nga ana e Zyrës Kombëtare të Auditimit, por gjetjet e këtij auditimi mbeten të fshehta për qytetarët.
Raportet e auditimit sqarojnë se këto pagesa janë të klasifikuara si “të kufizuara” dhe si rrjedhojë nuk bëhen pjesë e raportit publik, por trajtohen me një dokument të veçantë që u përcillet vetëm autoriteteve përgjegjëse.
Edhe pse informacionet e fundit nga Ministria japin një panoramë më të qartë, organizatat monitoruese vlerësojnë se mungesa e transparencës për mënyrën e përdorimit të këtyre parave ka qenë një shqetësim i vazhdueshëm ndër vite.
Drejtori ekzekutiv i Institutit të Kosovës për Drejtësi, Ehat Miftaraj, theksoi se që nga viti 2020 IKD ka ngritur zërin për mungesë informacioni mbi shpenzimet dhe ka kritikuar qasjen partiake që ndërton një narrativë duke mjegulluar detajet e pagesave për secilin individ.
Miftaraj shtoi se është e drejtë e opinionit publik të dijë jo vetëm totalin, por edhe shumën e saktë që i ka shkuar çdo të akuzuari, si dhe llojet e shërbimeve që janë mbuluar, pa rrezikuar konfidencialitetin e strategjisë mbrojtëse.
Në të njëjtën linjë, Anton Nrecaj nga Qendra për Ndihmë Juridike dhe Zhvillimin Rajonal, tërheq vëmendjen për nevojën e dallimit midis buxhetit të planifikuar dhe atij të ekzekutuar realisht, duke kërkuar bërjen publike të shumave, periudhave dhe kategorive të pagesave, në përputhje me tarifat dhe kompleksitetin e çështjeve.
Kuadri ligjor për këtë financim u ngrit në vitin 2015, me miratimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara dhe Ligjit për mbrojtjen juridike dhe mbështetjen financiare të personave potencialisht të akuzuar.
Ky legjislacion garanton mbulimin e kostove të avokatëve dhe forma të tjera ndihme. Ministria e Drejtësisë bazon pagesat në një Udhëzim Administrativ të vitit 2022, i cili u plotësua më tej në vitin 2024, ndërkohë që vizitat e familjarëve rregullohen nga një udhëzim tjetër i vitit 2020, i rishikuar në vitin 2022.
Sipas rregullave në fuqi, një i akuzuar ka të drejtë të vizitohet nga maksimumi 12 anëtarë të ngushtë të familjes gjatë një viti, me jo më shumë se tre persona për çdo vizitë.
Dhomat e Specializuara, të themeluara me ligje të Kosovës por me seli në Hagë dhe me staf ndërkombëtar, hetojnë pretendimet për krime të kryera gjatë dhe pas konfliktit të viteve 1998-1999, duke u fokusuar tek ish-pjesëtarët e UÇK-së.
Në rast të shpalljes së pafajësisë me vendim të formës së prerë, ligji dhe udhëzimet përkatëse parashikojnë një të drejtë kompensimi për të akuzuarit.
Kjo përfshin periudhën e privimit nga liria, dëmin material, fitimin e humbur dhe dëmin jomaterial ose moral. Ndonëse nuk ka një tarifë fikse ditore, Miftaraj shpjegon se praktika administrative referon deri në 25 euro në ditë, por vendimet gjyqësore në raste të ngjashme kanë shkuar edhe nga 30 deri në 60 euro për ditë, në varësi të rrethanave.
Me aktgjykimin e 16 shtatorit, procesi gjyqësor ndaj katër ish-krerëve të UÇK-së mund të marrë një drejtim të ri, duke hapur rrugën për apelime, ndërsa ligji parashikon vazhdimin e përkrahjes financiare edhe gjatë shqyrtimit të mëtejshëm të çështjes.
