Bashkimi Evropian po harton një qasje të re për vendet kandidate, e cila do t’u japë atyre avantazhe ekonomike edhe përpara hyrjes së plotë në union, me qëllim që të shpejtohet zgjerimi dhe të nxitet vazhdimi i reformave.
Sipas kësaj kornize, përfitimet do të jepen në mënyrë graduale dhe në varësi të ecurisë së secilit shtet në reformat e kërkuara dhe afrimit me legjislacionin e BE-së. Kjo do t’u hapte vendeve kandidate rrugën drejt aksesit në programe financimi të unionit, marrëveshje tregtare preferenciale dhe pjesërisht edhe në tregun e përbashkët europian.
Të lidhura
None found
Ndërsa idetë e mëparshme kishin parashikuar dhënien e disa të drejtave politike para anëtarësimit dhe hasën kundërshtim nga shtetet anëtare, varianti i ri kufizohet vetëm te përfitimet ekonomike dhe nuk u njeh vendeve kandidate status të plotë politik brenda BE-së.
Kjo nismë ka siguruar mbështetje më të gjerë politike, sidomos nga Franca dhe Gjermania, të cilat e konsiderojnë integrimin gradual si një mënyrë për t’i mbajtur vendet kandidate të përfshira në procesin e reformave, edhe nëse anëtarësimi i plotë mbetet ende disa vite larg.
Komisioni Evropian synon që ta marrë mbështetjen e qeverive të vendeve anëtare për këtë model në takimet e Këshillit Evropian që pritet të mbahen në tetor ose dhjetor. Përfitimet do të vendosen rast pas rasti, në bazë të progresit të arritur nga secili vend kandidat.
Plani po merr formë në një moment kur BE-ja po kërkon të përshpejtojë procesin e zgjerimit, veçanërisht pas agresionit rus ndaj Ukrainës, por pa ulur standardet e anëtarësimit. Një prej synimeve kryesore është që vende si Ukraina dhe Moldavia të mbeten të angazhuara, duke marrë përfitime konkrete gjatë rrugës së tyre drejt anëtarësimit.
Aktualisht janë nëntë vende me status kandidat në Bashkimin Evropian. Mali i Zi shihet si më i afërti me anëtarësimin, ndërsa Ukraina dhe Moldavia i kanë hapur negociatat. Në të kundërt, procesi për Serbinë, Turqinë dhe Gjeorgjinë ka mbetur i ngadalësuar.
Paralelisht, Komisioni Evropian po punon edhe për mekanizma të rinj mbrojtës, të cilët do të mundësonin ndërhyrje nëse vendet që do të anëtarësohen në të ardhmen do të tërhiqeshin nga standardet demokratike ose sundimi i ligjit pas hyrjes në BE. Synimi është ruajtja e integritetit të procesit të zgjerimit.
Duke qenë se propozimet e mëhershme të Komisionit për “zgjerim të kundërt” nuk arritën të marrin mbështetjen e vendeve të BE-së, Komisionerja e Zgjerimit Marta Kos deklaroi se tani i takon qeverive të vendosin se si do të ecë më tej debati.
Mes drejtuesve që po shtyjnë përpara qasje alternative është edhe kancelari gjerman Friedrich Merz, i cili synonte ta ngrinte këtë çështje në samitin e Këshillit Evropian të javës së kaluar.
Një diplomat i përfshirë në negociata tha se zyrtarët po përpiqeshin të kompensonin një “dekadë të humbur” të reformës së zgjerimit, ndërsa njëkohësisht po përballeshin me rezistencën e qeverive që kërkojnë garanci se vendet kandidate do të përmbushin reforma domethënëse përpara anëtarësimit.
Në fillim të këtij muaji, Kos i tha Politico-s se Komisioni po përgatit gjithashtu masa të reja mbrojtëse që do të “gërrmojnë” nëse vendet e ardhshme anëtare largohen nga demokracia ose sundimi i ligjit pas anëtarësimit. Sipas saj, kjo është një tjetër përpjekje për t’u dhënë siguri qeverive se blloku mund ta përshpejtojë zgjerimin pa cenuar standardet e veta.
