Dhjetë vjet nga referendumi historik i 23 qershorit 2016, Britania e Madhe vijon të përballet me pasojat e Brexit-it. Megjithëse kundërshtarët e tij parashikuan një rrëzim të menjëhershëm ekonomik që nuk ndodhi, shumë analiza vlerësojnë se procesi ka prodhuar pasoja të qëndrueshme në ekonomi, tregti, investime dhe stabilitetin politik të vendit.
Ekonomia britanike nuk u shemb brenda natës, në kundërshtim me alarmet e asaj kohe. Por, sipas ekspertëve, efekti i Brexit-it është grumbulluar dalëngadalë gjatë kësaj dekade, duke e lënë ekonominë më të vogël sesa do të ishte po të kishte qëndruar vendi në Bashkimin Evropian.
Të lidhura
None found
Vlerësimet ekonomike ndryshojnë, por dëmi afatgjatë përllogaritet nga 4% deri në 8% të Prodhimit të Brendshëm Bruto. Zyra britanike për Përgjegjësinë Buxhetore parashikon se regjimi i ri tregtar pas Brexit-it do ta ulë produktivitetin e vendit me rreth 4% në afat të gjatë. Si pasojë, priten më pak të ardhura tatimore, më pak hapësirë për investime publike dhe mundësi më të dobëta për rritjen e pagave.
Goditja më e ndjeshme është parë në tregti. Largimi nga tregu i përbashkët evropian solli kontrolle në kufi, më shumë burokraci, rregulla të reja dhe vonesa në lëvizjen e mallrave. Edhe pse Britania firmosi marrëveshje të reja tregtare me vende të ndryshme të botës, asnjë prej tyre nuk arriti të zëvendësojë avantazhet që jepte afërsia me tregun evropian, i cili mbetet partneri më i madh tregtar i vendit.
Bujqësia, industria ushqimore dhe eksportuesit e produkteve të detit janë ndër sektorët që kanë ndier më fort kostot e reja dhe pengesat administrative, të cilat ua kanë dobësuar konkurrueshmërinë. Për një numër të madh biznesesh të vogla, procedurat e vendosura pas Brexit-it kanë qenë aq të kushtueshme, sa kanë detyruar kufizimin ose ndërprerjen e tregtisë me vendet e Bashkimit Evropian.
Edhe klima e investimeve u prek. Pas referendumit, shumë kompani vendosën të shtynin ose të ngrinin planet e tyre për shkak të pasigurisë mbi marrëdhëniet e ardhshme mes Londrës dhe Brukselit. Edhe pse në vitet më pas investimet u rikuperuan pjesërisht, ritmi i tyre mbeti nën pritshmëri. Një pjesë e kompanive ndërkombëtare zhvendosën aktivitete drejt vendeve të tjera evropiane, ndërsa qytete si Amsterdami dhe Dublini përfituan duke tërhequr veprimtari financiare që më parë kryheshin në Londër.
Kontrolli i emigracionit ishte një tjetër premtim qendror i mbështetësve të Brexit-it, por zhvillimet rezultuan më të ndërlikuara. Emigracioni nga vendet e Bashkimit Evropian ra ndjeshëm, por vendin e tij e zuri rritja e migracionit nga shtete jashtë bllokut evropian. Kjo ka ndryshuar përbërjen e tregut të punës, sidomos në shëndetësi, kujdesin social, hoteleri dhe industrinë ushqimore, sektorë që më parë mbështeteshin kryesisht te punëtorët evropianë.
Në aspektin politik, pasojat kanë qenë të thella. Që prej referendumit, Britania ka kaluar një periudhë të gjatë paqëndrueshmërie, me ndërrime të shpeshta qeverish dhe kryeministrash. Partia Konservatore është përballur vazhdimisht me përçarje të brendshme për Brexit-in, ndërsa edhe opozita laburiste ka pasur vështirësi për të përcaktuar një linjë të qartë.
Sondazhet më të fundit tregojnë se një pjesë e konsiderueshme e britanikëve mendojnë se Brexit ka dhënë rezultate më të dobëta nga ato që priteshin. Në disa anketa, mbështetja për një afrim të ri me Bashkimin Evropian ose edhe për riintegrim ka kaluar nivelin 50%, ndonëse aktualisht nuk ka një plan konkret politik për rikthimin në strukturat evropiane.
Tabloja është ndërlikuar më tej pas njoftimit për dorëheqjen e kryeministrit Sir Keir Starmer, duke e çuar vendin drejt kryeministrit të shtatë që nga referendumi i vitit 2016. Pasardhësi i mundshëm, Andy Burnham, e ka përshkruar Brexit-in si të dëmshëm, por ka pranuar se kthimi pas është një proces shumë më i vështirë sesa vetë largimi.
Ndonëse qeveritë e fundit kanë folur për riformësimin e marrëdhënieve me Bashkimin Evropian, Londra ka përjashtuar rikthimin në tregun e përbashkët, bashkimin doganor dhe lëvizjen e lirë të njerëzve, pikërisht mekanizmat që ekspertët i konsiderojnë më të rëndësishmit për rikuperimin e humbjeve ekonomike.
Dhjetë vjet pas referendumit, Brexit mbetet një nga temat më të debatueshme në Britaninë e Madhe. Sipas shumë analistëve, kostoja më e madhe nuk shihet vetëm te shifrat ekonomike, por edhe te rastet e humbura: investimet që nuk u bënë, projektet që u shtynë dhe energjia politike e konsumuar në një proces që premtoi më shumë kontroll dhe pavarësi, por që për shumë qytetarë ka sjellë më tepër pasiguri dhe ndërlikim.
