Katër drejtues të nivelit të lartë në Gazprombank Luxembourg, një nga bankat e mëdha ruse që vijonte veprimtarinë në Evropë, përdorën llogaritë e tyre personale për të realizuar transaksione duke përfituar nga rrethanat e krijuara prej sanksioneve që Bashkimi Evropian vendosi ndaj Rusisë në vitin 2022.
Të lidhura
None found
Dokumentet e analizuara nga Financial Times tregojnë se këto operacione financiare mund t’u kenë siguruar katër bankierëve një fitim të përgjithshëm prej më shumë se 9 milionë eurosh.
Pas pushtimit rus të Ukrainës dhe masave ndëshkuese të Perëndimit, një numër i madh bonosh në valutë të huaj të kompanisë shtetërore ruse Gazprom u bllokuan në Evropë. Vlera e tyre ra ndjeshëm dhe disa tregtoheshin për rreth gjysmën e çmimit fillestar.
Për t’u ardhur në ndihmë investitorëve rusë, presidenti Vladimir Putin miratoi një dekret që mundësonte shkëmbimin e bonove evropiane me letra të reja me vlerë në Rusi, duke ua njohur atyre vlerën e plotë nominale.
Kjo skemë u pa si mundësi fitimi nga drejtuesit e Gazprombank në Luksemburg. Ata siguruan kredi personale me vlerë miliona euro dhe blenë bono të Gazprom që në tregun evropian shiteshin me çmime shumë më të ulëta. Më pas, i zëvendësuan ato në Rusi me letra me vlerë të plotë.
Sipas dokumentacionit, katër drejtuesit realizuan mbi 50 transaksione. Përllogaritjet tregojnë se fitimi i mundshëm i krijuar prej tyre tejkalonte 9 milionë euro.
Këto operacione shkaktuan shqetësime serioze për respektimin e sanksioneve të BE-së, si edhe për mundësinë e shfrytëzimit të informacionit të brendshëm. Ekspertë të fushës ligjore dhe ekonomike, së bashku me disa zyrtarë evropianë, dyshuan se bankierët mund të kishin ditur paraprakisht se cilat bono do të përfshiheshin në programin e zëvendësimit.
Mënyra e veprimit sugjeronte koordinim mes katër drejtuesve. Në disa raste, ata blenë në të njëjtën ditë sasi identike të të njëjtave bono, përpara se Gazprom të publikonte njoftimin zyrtar për mundësinë e shkëmbimit të tyre.
Gazprom zakonisht linte në dispozicion vetëm një periudhë të shkurtër, afërsisht dy javë, për kryerjen e këtyre zëvendësimeve. Për këtë arsye, disa zyrtarë ngritën dyshime se blerjet nuk mund të ishin realizuar me aq saktësi pa informacion paraprak.
Një zyrtar evropian me dijeni për çështjen e cilësoi situatën si një rast që dukej se përfshinte shmangie të sanksioneve. Sipas tij, autoritetet në Luksemburg duhej të nisnin një hetim penal.
Gazprombank Luxembourg hodhi poshtë pretendimet për shkelje. Banka deklaroi se kishte vepruar në përputhje me legjislacionin dhe rregulloret e Bashkimit Evropian dhe të Luksemburgut, duke mohuar se kishte cenuar regjimin e sanksioneve.
Edhe Dmitry Derkach, ish-drejtori i bankës dhe njeriu që nisi këto transaksione, mohoi se kishte ndërmarrë veprime të paligjshme.
Gjatë vitit 2022, bonot e Gazprom të emetuara në valutë të huaj pësuan rënie të fortë të vlerës. Kufizimet e vendosura ndaj sistemit financiar rus vështirësuan pagesat e interesave për kreditorët, ndërsa shumë prej këtyre letrave me vlerë mbetën praktikisht të bllokuara.
Si përgjigje ndaj kësaj situate, Kremlini u dha investitorëve të drejtën t’i shkëmbenin bonot evropiane me letra të reja me vlerë në Rusi. Këto të fundit mund të tregtoheshin në rubla dhe njiheshin me vlerën e tyre nominale.
Hendeku i madh ndërmjet çmimit të ulët në Evropë dhe vlerës së bonove pas zëvendësimit në Rusi krijoi mundësi të jashtëzakonshme fitimi. Ekspertët e sistemit financiar perëndimor paralajmëruan se një situatë e tillë mund të favorizonte abuzime dhe përfitime të padrejta nga persona që dispononin më shumë informacion se pjesëmarrësit e tjerë në treg.
Në qershor 2022, Dmitry Derkach udhëtoi drejt Moskës. Pasi u rikthye në Luksemburg, ai çeli një llogari personale në Gazprombank, ndonëse politika e brendshme e institucionit nuk i lejonte punonjësit të kishin llogari personale në këtë formë.
Derkach siguroi gjithashtu një kredi personale nga selia qendrore e Gazprombank në Moskë. Më 5 korrik 2022, Putin nënshkroi dekretin që krijoi programin e shkëmbimit të bonove, ndërsa vetëm nëntë ditë më pas Derkach nisi të blinte letra me vlerë të Gazprom.
Blerja e parë e tij u krye në vitin 2024. Për një obligacion me vlerë nominale 150,000 euro, ai pagoi afërsisht 65,000 euro. Pasi obligacioni u zëvendësua në Rusi në dhjetor, Derkach mund të kishte siguruar rreth 85,000 euro fitim, nëse do ta shiste me vlerën e plotë.
Në kohën kur u bë blerja, Gazprom nuk kishte bërë ende të ditur se ky obligacion do të përfshihej në programin e zëvendësimit. Njoftimi përkatës u publikua disa muaj më vonë.
Ish-zëvendësguvernatori i Bankës Qendrore të Rusisë, Sergei Alekseenko, vlerësoi se një blerje e tillë mbartte rrezik shumë të lartë. Sipas tij, koha kur u krye transaksioni mund të tregonte se Derkach kishte informacion paraprak ose lidhje me drejtues në Moskë.
Derkach e kundërshtoi këtë interpretim. Ai iu referua përfundimeve të hetimit të autoriteteve të Luksemburgut, i cili nuk kishte konstatuar shkelje të rëndësishme.
Në shtator, blerjet e bonove të nënvlerësuara nisën edhe nga tre drejtues të tjerë të Gazprombank Luxembourg: Sergei Nekrasov, Sergei Belousov dhe Pavel Bolshakov.
Të katër bankierët duket se kërkonin në mënyrë aktive bono që mund të përfshiheshin në programin e shkëmbimit. Ata blenë katër bono specifike dhe secila prej tyre u zëvendësua deri në përfundim të vitit.
Në një prej rasteve, në fund të shtatorit, katër drejtuesit nisën të blinin një obligacion në dollarë. Gazprom e njoftoi zyrtarisht zëvendësimin më 7 tetor, ndërsa afati për shkëmbimin e tij përfundonte më 24 tetor.
Në tregun evropian, ky obligacion kuotohej në rreth 50% të vlerës. Letra e re me vlerë e emetuar në Rusi rikuperoi çmimin e plotë dhe më vonë arriti deri në 120% të tij.
Një burim i cituar nga Financial Times tha se, pa pasur informacion paraprak, do të kishte qenë shumë e vështirë që këto bono të identifikoheshin dhe të bliheshin brenda një afati kaq të kufizuar.
Nga korriku deri në nëntor, katër drejtuesit përfituan transferta që, pas konvertimit nga rubla, kapnin vlerën e më shumë se 17 milionë eurove. Fondet u përdorën për dhjetëra blerje, ndërsa fitimi i tyre i mundshëm i përgjithshëm përllogaritej në mbi 9 milionë euro.
Për këto transaksione kishin dijeni edhe drejtues të tjerë të Gazprombank Luxembourg. Dmitry Galkin, kreu i bankingut privat, shkroi në një email se katër drejtuesit kishin marrë kredi personale dhe kishin blerë Eurobono të ndryshme të Gazprom.
Disa punonjës të institucionit shprehën shqetësim se mund të ishte kryer tregtim duke përdorur informacion të brendshëm. Punonjës të tjerë i mbrojtën operacionet, me argumentin se të gjithë klientët përballeshin me të njëjtat kushte dhe rreziqe dhe se nuk ishte konstatuar as përdorim i informacionit të brendshëm, as manipulim i tregut.
Pas zhvillimit të një hetimi të brendshëm në fund të vitit 2022, banka vendosi t’i jepte fund këtij aktiviteti. Mbetet e paqartë nëse drejtuesit vazhduan të kryenin transaksione të ngjashme nëpërmjet institucioneve të tjera financiare.
Autoriteti financiar i Luksemburgut, CSSF, inspektoi bankën në mars 2023 pas paraqitjes së një ankese. Kontrolli konstatoi se Gazprombank Luxembourg kishte shkelur rregullat e veta të brendshme, pasi punonjësve nuk duhej t’u jepej mundësia të hapnin llogari personale.
Hetimi zbuloi gjithashtu se katër drejtuesit nuk u ishin nënshtruar kontrolleve të detyrueshme, megjithëse klasifikoheshin si klientë me rrezik të lartë. Pavarësisht këtyre konstatimeve, CSSF nuk evidentoi shkelje të tjera të paligjshme dhe nuk vendosi gjoba.
Gazprombank tha se kishte bashkëpunuar plotësisht me autoritetet dhe u kishte dorëzuar atyre të gjithë informacionin e kërkuar.
Një tjetër pikë thelbësore e çështjes lidhet me National Settlement Depository, ose NSD, institucion i rëndësishëm i infrastrukturës financiare ruse që merret me transaksionet e bonove dhe që ishte vendosur nën sanksionet e BE-së.
Regjimi evropian i sanksioneve ua ndalon individëve dhe subjekteve brenda Bashkimit Evropian të realizojnë operacione që, në mënyrë të drejtpërdrejtë apo të tërthortë, mund të çojnë në pagesa për NSD-në. Njoftimet e Gazprom tregonin se NSD ishte pjesë e procesit të shlyerjes së shkëmbimeve të bonove.
Kjo përfshirje bëri që ekspertët ligjorë të ngrenë pyetjen nëse operacionet e katër bankierëve mund të konsideroheshin shkelje e sanksioneve. Një avokat i specializuar në këtë fushë deklaroi se interpretimi më i kujdesshëm do të ishte që një transaksion me një letër me vlerë në Rusi mund të sillte vendosjen e fondeve në dispozicion të NSD-së.
Të katër drejtuesit janë larguar tashmë nga Gazprombank. Derkach vijon të jetojë në Luksemburg, ndërsa Belousov dhe Bolshakov drejtojnë atje një kompani investimesh. Nekrasov është rikthyer në Rusi dhe drejton ekipin e futbollit Spartak Moscow.
