Zbulimi i mbetjeve në Zubin Potok rrit presionin mbi Serbinë për hapjen e arkivave

Eshtrat e gjetura në Zubin Potok kanë ndezur sërish një përplasje të fortë diplomatike mbi fatin e personave të humbur gjatë konfliktit. Zyrtarët më të lartë të shtetit po këmbëngulin që faktori ndërkombëtar të ashpërsojë trysninë ndaj Serbisë për të bërë publike arkivat ushtarake, në mënyrë që të sqarohet fati i çdo individi që ende rezulton i pagjetur.

Gjatë prezantimit të raportit të Komisionit Qeveritar për Personat e Zhdukur, i cili bazohej në gërmimet katërjavore në rajonin e Zubin Potokut ku u zbuluan eshtrat e 23 personave, kryeministri në detyrë Albin Kurti theksoi: “Fuqitë ndërkombëtare duhet ta intensifikojnë presionin ndaj fqinjit tonë verior”.

Lidhur me këtë apel kanë reaguar edhe disa prej ambasadave të vendeve të Quint-it në Kosovë. Përfaqësia e Shteteve të Bashkuara i konfirmoi RTK-së se mbështet vazhdimisht nismat për të ndriçuar krimet e luftës dhe për t’i dhënë fund pritjes së familjeve të viktimave.

Nga një komunikatë e Ambasadës amerikane thuhet: “Zyrtarisht, Ambasada e SHBA-së vijon t’i përkrahë përpjekjet për hetimin e krimeve të luftës dhe vendosjen e drejtësisë për familjarët e viktimave. Secila familje ka të drejtë të marrë përgjigje për fatin e njerëzve të saj më të dashur”.

Edhe Ambasada gjermane mbajti një qëndrim të ngjashëm, duke iu referuar Deklaratës për Personat e Pa Gjetur, të cilën e kanë aprovuar Kosova dhe Serbia në vitin 2023.

Një nga përgjegjësitë e këtij komisioni, në të cilin marrin pjesë si Kosova ashtu dhe Serbia, është të sigurojë akses në të gjithë dokumentacionin vendor dhe ndërkombëtar që ka lidhje me rastet. “Ne u kemi bërë thirrje të gjitha palëve të japin mundësi për të parë informacione të sakta dhe të besueshme mbi personat e zhdukur dhe varrezat e dyshuara masive”, thuhet në deklaratë.

Ndërkohë, Ambasada Britanike njoftoi se qëndron përkrah familjeve të të zhdukurve nga lufta në Kosovë dhe përshëndeti gjetjen e mbetjeve mortore në Zubin Potok.

Pas zbulimeve në Kalludër dhe Jabukë, Komisioni Qeveritar për Personat e Zhdukur bëri të ditur se pritet që gërmime shtesë të kryhen edhe në lokacione të tjera brenda Kosovës.

Kushtrim Gara deklaroi: “Brenda tetë muajve të vitit 2026, kemi rreth 19 deri në 20 vende të identifikuara për gërmime vlerësuese. Gjithashtu, ka edhe një sërë rastesh apo vendndodhjesh për të cilat tashmë janë siguruar urdhëresat nga gjykatat kompetente nëpërmjet Departamentit për Krime Lufte të Prokurorisë”.

Nga ana e tij, Ahmet Grajçevci, përfaqësues i Këshillit Koordinues për të Zhdukurit dhe Krimet e Luftës, shprehu mendimin se bashkësia ndërkombëtare duhet të tregohet më e rreptë ndaj Serbisë, posaçërisht kur bëhet fjalë për kërkesën për hapjen e arkivave.

Ai u shpreh: “Kjo gjë është kërkuar dhe nënshkruar, por unë gjithmonë kam qenë skeptik, që në Bruksel, se këto arkiva do të kërkohen me të vërtetë. Ato arkiva ose janë fshehur, ose janë shkatërruar. Sepse, sipas dokumenteve që ne kemi arritur të sigurojmë, gjithçka është e regjistruar qartë. Problemi i personave të zhdukur nga një çështje humanitare u shndërrua në çështje politike. Tani Serbia e shfrytëzon gjithnjë politikisht këtë çështje dhe bashkësia ndërkombëtare nuk duhet ta kishte lejuar këtë”.

Më shumë se 1600 individë vijojnë të jenë të pagjetur që prej luftës në Kosovë. Për familjet e tyre, çdo varr i ri i zbuluar dhe çdo dokument plotësues mbetet një shpresë për të marrë përgjigjen që e presin prej më tepër se dy dekadash.