Tetë subjekte politike shqiptare nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegja kanë arritur marrëveshje për krijimin e listës së përbashkët “Koalicioni Shqiptar”, duke synuar që vota shqiptare në zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit në Serbi të përqendrohet në një garë të vetme. Marrëveshja shënon një përpjekje të re për bashkimin e faktorit politik shqiptar në Luginën e Preshevës dhe për tejkalimin e përkohshëm të dallimeve partiake.
Të lidhura
None found
Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, i cili bëri të ditur arritjen e marrëveshjes, e ka përshkruar atë si një zotim të përbashkët të përfaqësuesve politikë shqiptarë të Luginës.
Kurti ka falënderuar për angazhimin kryetarët e subjekteve politike Shaip Kamberin nga PVD, Visar Memetin nga APN, Nagip Arifin nga PD, Agim Sabedinin nga PDSH, Shqiprim Musliun nga LPD, Sami Salihun nga LR, Armend Aliun nga AL dhe Naser Azirin nga UDSH. Sipas tij, këta përfaqësues kanë treguar gatishmëri për të gjetur gjuhën e përbashkët dhe për të ndarë përgjegjësinë ndaj qytetarëve, pavarësisht dallimeve politike.
Sipas kryeministrit të Kosovës, ky bashkëpunim nuk duhet të kufizohet vetëm te procesi zgjedhor. Ai e sheh atë si pjesë të një angazhimi më të gjerë për mbrojtjen e të drejtave politike, institucionale, ekonomike, gjuhësore dhe kulturore të shqiptarëve në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë.
Kurti ka ngritur gjithashtu çështjen e përfaqësimit të garantuar të shqiptarëve në Parlamentin e Serbisë, duke e krahasuar këtë me të drejtat që komuniteti serb ka në Kosovë. Ai ka argumentuar se, nëse serbët në Kosovë kanë të garantuara 10 nga 120 ulëset e Kuvendit të Republikës së Kosovës, shqiptarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës do të duhej të kishin së paku 5 vende të garantuara në Parlamentin e Serbisë, i cili ka 250 ulëse.
Ai ka theksuar se përfaqësimi i garantuar duhet të mbështetet në parimin e barazisë dhe të zbatohet si në Kosovë, ashtu edhe në Serbi. Në të njëjtën kohë, Kurti ka përmendur pasivizimin diskriminues të adresave, përfaqësimin e drejtë në institucionet publike dhe zhvillimin ekonomik si çështje themelore për shqiptarët e Luginës.
Sipas tij, gjuha, kultura, simbolet kombëtare dhe kujtesa kolektive janë pjesë e identitetit të shqiptarëve dhe e përgjegjësisë ndaj brezave të ardhshëm. Ai ka vlerësuar se pas këtyre kërkesave qëndron nevoja për mundësi pune, krijimin e familjeve dhe ndërtimin e një jete me dinjitet në vendlindje.
Presidenti i Institutit Shkencor Helvetik të Evropës Juglindore, me qendër në Cyrih, Dashnim Hebibi, e ka cilësuar marrëveshjen një zhvillim që duhet përshëndetur. Megjithatë, në një prononcim për “Bota sot”, ai ka paralajmëruar se “Koalicioni Shqiptar” nuk duhet të mbetet thjesht një aleancë për zgjedhjet parlamentare në Serbi.
Hebibi ka thënë se lista e përbashkët duhet të shndërrohet në një platformë afatgjatë për përfaqësimin politik dhe të ardhmen e shqiptarëve të Luginës. Sipas tij, në kushtet aktuale, bashkëpunimi politik nuk është më vetëm një mundësi, por një domosdoshmëri.
Ai e ka vlerësuar nismën e Albin Kurtit për afrimin e subjekteve politike shqiptare, por ka theksuar se ajo do të kishte ndikim më të madh nëse do të vazhdonte edhe pas zgjedhjeve. “Lugina nuk ka nevojë për bashkim vetëm deri më 25 tetor”, ka thënë Hebibi, duke shtuar se problemet e shqiptarëve nuk kanë afat zgjedhor.
“Mandati parlamentar është mjet, jo qëllim”, ka deklaruar ai. Sipas Hebibit, një listë e përbashkët mund të mundësojë përfaqësim më të unifikuar në Parlamentin e Serbisë, por rëndësia e saj reale do të varet nga veprimet që do të ndërmerren pas zgjedhjeve.
Ai ka theksuar se pyetja kryesore nuk është vetëm se sa deputetë shqiptarë do të zgjidhen, por edhe se si do të përdoret mandati i tyre. Deputetët, sipas tij, duhet ta shfrytëzojnë atë për avancimin e të drejtave, kërkimin e investimeve, ngritjen e problemeve të qytetarëve dhe krijimin e presionit institucional e politik.
Hebibi ka vënë në dukje se, ndërsa partitë diskutojnë për listat dhe mandatet, situata në terren mbetet e vështirë. Lugina përballet me probleme në arsim, shëndetësi, ekonomi, punësim dhe demografi. Ai ka nënvizuar se një komunitet nuk mund të mbahet gjallë vetëm përmes deklaratave politike, por ka nevojë për shkolla, shërbime shëndetësore, vende pune, investime dhe perspektivë.
Një prej shqetësimeve kryesore, sipas tij, është largimi i të rinjve. Hebibi ka deklaruar se shumë prej tyre tashmë janë larguar, ndërsa të tjerë po përgatiten të lënë vendlindjen në kërkim të punës, arsimit, sigurisë dhe mundësive më të mira.
Ai ka paralajmëruar se largimi i një të riu nuk nënkupton vetëm humbjen e një votuesi. Bashkë me të, sipas Hebibit, humbet një profesionist i ardhshëm, një sipërmarrës, mësues, mjek, inxhinier dhe një familje që mund të ndërtohej në vendlindje. Nëse kjo prirje vazhdon, rreziku nuk lidhet vetëm me uljen e numrit të përfaqësuesve shqiptarë, por edhe me faktin se pas disa vitesh mund të ketë më pak shqiptarë për t’u përfaqësuar.
Medvegjen ai e ka cilësuar si rastin më alarmues të zbrazjes së një treve shqiptare. Sipas Hebibit, prania shqiptare në këtë komunë është reduktuar në pak familje, ndërsa një pjesë e madhe e banorëve që kanë jetuar dikur atje janë larguar.
Ai ka paralajmëruar se, pa një strategji të veçantë për Medvegjën, procesi i zbrazjes mund të bëhet praktikisht i pakthyeshëm. Përballimi i kësaj situate, sipas tij, kërkon investime, politika ekonomike, mbështetje për familjet, arsim, infrastrukturë dhe krijimin e mundësive për rikthimin e njerëzve.
Hebibi ka kërkuar që në platformën e përbashkët të përfshihen posaçërisht pasivizimi i adresave, përdorimi i simboleve kombëtare, arsimi dhe tekstet në gjuhën shqipe, përfaqësimi proporcional në institucionet publike dhe zhvillimi ekonomik.
Sipas tij, Kosova dhe Shqipëria duhet të ndërtojnë një qasje të qëndrueshme ndaj shqiptarëve të Luginës dhe të mos aktivizohen vetëm në periudha zgjedhore. Ai ka kërkuar një mekanizëm të përhershëm bashkëpunimi, projekte konkrete, mbështetje për arsimin, shëndetësinë, bizneset dhe investimet, si dhe një strategji për frenimin e zbrazjes demografike.
Edhe mërgata shqiptare e Luginës, sipas Hebibit, duhet të përfshihet në këtë proces. Ai ka thënë se profesionistët, sipërmarrësit dhe njerëzit me përvojë që jetojnë jashtë vendlindjes mund të japin kontribut në zhvillimin e saj, ndaj duhet të krijohet një mekanizëm për përfshirjen e tyre në strategjitë për të ardhmen e Luginës.
Në përfundim, Hebibi ka deklaruar se “Koalicioni Shqiptar” mund të shkojë përtej një liste zgjedhore dhe të shërbejë si fillim i një forme të re bashkëpunimi politik. Për këtë, sipas tij, nevojiten vullnet, platformë, përgjegjësi, transparencë dhe vazhdimësi.
Ai ka theksuar se bashkimi nuk duhet të shfaqet vetëm në fotografitë e përbashkëta para zgjedhjeve, por edhe në kërkesat dhe veprimet e përbashkëta pas tyre. Lugina, sipas Hebibit, ka nevojë për shkolla dinjitoze, shërbime shëndetësore, vende pune, investime, përfaqësim institucional dhe perspektivë reale për të rinjtë.
Prandaj, ai i ka cilësuar zgjedhjet e 25 tetorit si një pikënisje dhe jo si destinacion. Në vend të folklorit politik, Hebibi ka kërkuar strategji, veprime konkrete dhe politikë të qëndrueshme, në mënyrë që shqiptarët të mund të qëndrojnë, të punojnë, të arsimohen dhe të jetojnë me dinjitet në vendin e tyre.
Opinionisti Nehat Hyseni ka vlerësuar se rëndësia e listës së përbashkët nuk qëndron vetëm te fakti që 8 parti do të garojnë nën një emër të vetëm. Sipas tij, përparësia kryesore është shmangia e shpërndarjes së panevojshme të votës shqiptare mes disa subjekteve që synojnë të njëjtin elektorat.
Hyseni ka sqaruar se një listë e përbashkët nuk garanton automatikisht një numër më të madh deputetësh. Përfaqësimi në Parlamentin e Serbisë varet nga numri i votave, statusi juridik i listës, mënyra e shpërndarjes së mandateve dhe renditja e kandidatëve.
Sipas tij, marrëveshja mund të marrë një dimension më të gjerë institucional nëse deputetët shqiptarë, pas zgjedhjeve, veprojnë në mënyrë të koordinuar për çështjet kryesore të Luginës.
Hyseni ka përmendur si sfida të përbashkëta përfaqësimin institucional, përdorimin zyrtar të gjuhës shqipe, arsimin, njohjen e diplomave, zhvillimin ekonomik, të drejtat politike dhe problemet demografike. Për këto arsye, ai e ka konsideruar të domosdoshëm koordinimin rreth objektivave strategjike.
Ai ka theksuar se, nëse bashkëpunimi zgjat vetëm deri në ditën e zgjedhjeve, atëherë “Koalicioni Shqiptar” do të mbetet kryesisht një koalicion elektoral. Nëse marrëveshja vazhdon edhe pas zgjedhjeve, përmes një platforme të përbashkët, koordinimit të deputetëve dhe mekanizmave të përbashkët për mbrojtjen e interesave të qytetarëve, ajo mund të shndërrohet në një bashkëpunim politik më të qëndrueshëm.
Sipas Hysenit, zgjedhjet e 25 tetorit duhet të shërbejnë jo vetëm si garë për mandate parlamentare, por edhe si provë e pjekurisë politike të subjekteve shqiptare. Ai ka përfunduar se marrëveshja e 29 shtatorit mund të jetë pikënisje për një etapë të re të bashkëpunimit politik shqiptar në Luginën e Preshevës.
