Thasë të zinj mbeturinash të mbushur me dokumente të copëtuara, zyra të mbyllura në institucione publike dhe veprimtari që, sipas punonjësve, zhvillohen gjatë natës kanë nxitur dyshime për zhdukjen e provave zyrtare në Serbi.
Akuzat kanë prekur Fondin Republikan të Sigurimeve të Pensioneve dhe Invaliditetit, ndërsa përmenden edhe Ministria e Ndërtimit dhe Ministria e Financave. Dyshimet lidhen gjithashtu me fshirjen e të dhënave elektronike.
Të lidhura
None found
Informacionet dhe fotografitë u bënë publike pasi Lista e Studentëve mposhti Partinë Progresive Serbe (SNS), e cila kishte qeverisur për 14 vjet, në zgjedhjet e 25 tetorit.
Rasti më i fundit lidhet me dyshimin se dokumente me rëndësi po asgjësohen në Fondin Republikan të Sigurimeve Pensionale dhe Invalidore të Serbisë (PIO).
Dragan Domazet, përfaqësuesi kryesor i Shoqatës së Sindikatave të Lira dhe të Pavarura (ASNS) për punonjësit e Fondit Republikan të Sigurimeve Pensionale dhe Invalidore, i tha Radios Evropa e Lirë (RSE) se fotografitë e thasëve me dokumente të shkatërruara janë autentike.
“Gjatë natës po ndodh diçka e jashtëzakonshme dhe e pazakontë”, deklaroi Domazet, duke bërë të ditur se punonjësit kishin mundur të shpëtonin disa prej dokumenteve të dëmtuara.
Radio Evropa e Lirë pa një email që Domazet ia kishte dërguar Shoqatës së Sindikatave të Lira dhe të Pavarura, bashkë me fotografitë, për të informuar opinionin publik.
Fondi i Pensioneve nuk kishte dhënë përgjigje për këto akuza deri në publikimin e këtij teksti.
Më 29 tetor, Prokurorja Supreme Publike e Serbisë, Zagorka Dolovac, u kërkoi të gjithë kryeprokurorëve publikë dhe kryeprokurorëve publikë në detyrë që t’i drejtoheshin urgjentisht policisë, me qëllim marrjen e masave për ndalimin e shkatërrimit të dokumenteve zyrtare dhe dokumenteve të tjera.
Sipas udhëzimeve të saj, informacionet e publikuara kanë të bëjnë me asgjësimin e dokumenteve në institucionet shtetërore, banka, Agjencinë e Informacionit të Sigurisë, Agjencinë e Inteligjencës Ushtarake dhe institucione të tjera që lidhen me sigurinë ekonomike, financiare dhe ligjore të Republikës së Serbisë.
Dyshime edhe për institucionet serbe në Kosovë
Një grup studentësh nga Universiteti i Mitrovicës së Veriut, që mbështet studentët në bllokadë, deklaroi se kishte marrë të dhëna për shkatërrim dokumentacioni në Qendrën Spitalore Klinike të Mitrovicës së Veriut dhe në Autoritetet e Përkohshme Komunale.
Universiteti i Mitrovicës së Veriut dhe Qendra Spitalore Klinike funksionojnë brenda sistemit serb.
Autoritetet e Kosovës i mbyllën Autoritetet e Përkohshme Komunale gjatë dy viteve të fundit, duke argumentuar se bëhej fjalë për struktura paralele dhe të paligjshme.
Në njoftimin e studentëve thuhej se dyshohej për veprime të orientuara drejt shkatërrimit dhe largimit të dokumentacionit, si dhe për dëmtim dokumentesh e mashtrime të mundshme lidhur me pagesën e pagave të mjekëve.
Zlatan Elek, drejtori i Qendrës Spitalore Klinike në Mitrovicën e Veriut, i mohoi këto pretendime në një përgjigje për Radion Evropa e Lirë. Ai i cilësoi akuzat të pavërteta dhe të pabazuara.
“Në KBC Kosovska Mitrovica askush nuk shkatërron, largon apo fsheh dokumentacion zyrtar, pasi nuk ekziston asnjë arsye për një veprim të tillë. Është e papranueshme që akuza kaq të rënda të bëhen publike pa prova konkrete, duke dëmtuar reputacionin e institucionit dhe të punonjësve të tij”, tha Elek.
Sipas tij, sulme të tilla mund të vënë në rrezik funksionimin e njërit prej institucioneve më të rëndësishme për pjesëtarët e komunitetit serb.
Elek drejton edhe Listën Serbe, partinë kryesore të serbëve në Kosovë, e cila u krijua me mbështetjen e Partisë Progresive Serbe dhe të ish-presidentit serb Aleksandar Vuçiç.
Parashikimet e ligjit serb
Kodi Penal i Serbisë e konsideron vepër penale shkatërrimin, fshehjen ose falsifikimin e një dokumenti zyrtar. Për këtë shkelje parashikohet dënim nga tre muaj deri në pesë vjet burgim.
Domazet kërkon reagim nga autoritetet kompetente shtetërore ndaj dyshimeve për shkatërrimin e dokumenteve.
Para urdhrit të Dolovac, Lista e Studentëve, e krijuar nga protestat studentore kundër korrupsionit, u bëri thirrje punonjësve të institucioneve publike që të informonin opinionin dhe të denonconin rastet e asgjësimit të dokumentacionit.
“Ju kërkojmë të pengoni çdo abuzim të mundshëm nga përfaqësuesit e qeverisë në largim gjatë periudhës së tranzicionit”, deklaroi studenti Filip Uboviq në një konferencë për shtyp në Parkun Pioniski, në qendër të Beogradit.
Radio Evropa e Lirë kërkoi një koment nga Partia Progresive Serbe për akuzat se persona të afërt me të po shkatërrojnë dokumente zyrtare në institucionet shtetërore. Deri në momentin e botimit të artikullit nuk kishte marrë përgjigje.
Raportime për ministritë dhe bankën
Politikani opozitar Gjorgje Miketiq deklaroi më 28 tetor, në raportimin e tij mbi urdhrin X, se dokumente po shkatërroheshin gjatë natës edhe në Ministrinë e Ndërtimit dhe në Ministrinë e Financave.
Asnjëra prej këtyre ministrive nuk kishte komentuar akuzat.
Ministria serbe e Ndërtimit, Transportit dhe Infrastrukturës kishte përgjegjësinë për rindërtimin e Stacionit Hekurudhor të Novi Sadit, ku më 1 nëntor 2024 u shemb një tendë. Si pasojë e kësaj tragjedie humbën jetën 16 persona, ngjarje që nxiti protestat masive studentore dhe kërkesat për llogaridhënie.
Protestat u zgjeruan shpejt, duke u përqendruar te lufta kundër korrupsionit dhe ulja e presionit mbi institucionet.
Nemanja Karoviq, përfaqësues i Listës së Studentëve, tha gjatë një daljeje në shërbimin publik serb RTS se ishte tentuar të tërhiqeshin rreth një miliard dinarë nga Banka e Kursimeve Postare. Sipas tij, kjo mund të rrezikonte likuiditetin e bankës dhe pagesën në kohë të pagave e pensioneve.
Banka e Kursimeve Postare i hodhi poshtë këto pretendime më 29 tetor.
Institucioni deklaroi se është financiarisht i qëndrueshëm, likuid dhe me rëndësi sistemike, ndërsa aktivitetin e zhvillon në përputhje me rregulloret në fuqi.
“Lidhja e një ngjarjeje që nuk ka ndodhur me një kërcënim të pretenduar ndaj likuiditetit të bankës, rregullsisë së pagesave të pagave e pensioneve, madje edhe stabilitetit të sistemit financiar në tërësi, përbën një vënie të pabazuar në dyshim të sigurisë së një institucioni që ka gëzuar besimin e qytetarëve serbë për më shumë se një shekull”, thuhej në deklaratën e bankës.
Gjatë fushatës zgjedhore, Partia Progresive Serbe kishte pretenduar se qytetarët serbë nuk do t’i merrnin të ardhurat e rregullta nëse Lista e Studentëve do të fitonte.
Thirrje për hetim nga prokuroria dhe policia
Avokati Ahmed Delimegjac i tha Radios Evropa e Lirë se prokuroritë kompetente në Serbi duhet të ndërhyjnë ndaj akuzave për zhdukjen e dokumentacionit, pasi shkatërrimi i tij përbën vepër penale.
“Nëse vërtetohet se dikush po shkatërron dokumentacion zyrtar, atëherë është e qartë se po kryhet vepër penale. Prokuroria dhe policia, të cilat kanë detyrimin të reagojnë menjëherë kur marrin informacion për një vepër penale, duhet të ndërhyjnë”, tha Delimegjac.
Ai pret që zyrat e prokurorive në Serbi të veprojnë për të parandaluar shkatërrimin e dokumenteve zyrtare, veçanërisht pasi një gjë të tillë e kërkoi Prokurorja e Lartë Publike, Zagorka Dolovac. Delimegjac kujtoi se dy ditë më parë Dolovac u kishte dërguar udhëzime të gjitha zyrave të prokurorëve publikë, në mënyrë që të mundësohej shqyrtimi i çdo çështjeje në të cilën ato po punonin.
Sipas Delimegjacit, këto hapa të kryeprokurores erdhën pas ndryshimit të qeverisë dhe një përpjekjeje për t’u “zbutur” ndaj autoriteteve të reja.
“Është e drejtë që të ndërmerren këto masa, por kam frikë se këta persona synojnë të ruajnë pozitat e tyre dhe jo të zëvendësohen. Tani po zhvillohet një garë se kush do të shfaqë i pari besnikëri ndaj autoriteteve të reja”, u shpreh ai.
Rreziku për dokumentet elektronike
Domazet, përfaqësuesi i ASNS-së për punonjësit e Fondit Republikan të Sigurimeve Pensionale dhe Invalidore, tha se dyshimet serioze shtrihen edhe te të dhënat e ruajtura në mënyrë elektronike.
“Nëse dikush nuk ka krijuar një kopje rezervë, ekziston rrezik i madh që një pjesë e konsiderueshme e provave për procedura të ndryshme të humbasë”, theksoi ai.
Ai beson se shkatërrimi i provave është “planifikuar dhe organizuar në mënyrë sistematike”.
Rodoljub Shabiq, avokat dhe ish-Komisioner për Informacionin me Rëndësi Publike dhe Mbrojtjen e të Dhënave Personale në Serbi, vlerëson se në vitin 2026 është e vështirë të zhduken dokumentet zyrtare që ruhen në format elektronik.
“Ky është vlerësimi im. Por gjatë 10 deri në 15 viteve të fundit kemi qenë një vend jashtëzakonisht jotransparent, me një qeveri jotransparente. Vetëm ata e dinë se si i kanë ruajtur dhe sistemuar dokumentet. Kjo e vështirëson identifikimin e çështjeve përkatëse”, tha ai.
Shabiq shtoi se rrëzimi i një regjimi autokratik shoqërohet gjithmonë me rrezikun e fshirjes dhe shkatërrimit të dokumenteve që dëshmojnë shkelje të të drejtave të njeriut, krime, akte kriminale ose manipulime financiare në shkallë të gjerë. Megjithatë, ai përsëriti se në ditët e sotme zhdukja e gjurmëve është shumë më e vështirë.
