Një grup studiuesish të Universitetit të Sheffieldit ka arritur të rikrijojë veçorinë optike të Kupës së Likurgut, një objekt rreth 1,600-vjeçar që duket jeshile ose e kuqe, në varësi të drejtimit nga vjen drita. Arritja nxjerr në pah mjeshtërinë e lartë të prodhuesve romakë të qelqit.
E ruajtur në Muzeun Britanik, kupa është ndër veprat më të rralla të artit romak. E krijuar në shekullin e katërt, ajo shfaq nuanca jeshile nefriti kur ndriçohet në mënyrë të zakonshme, por bëhet e kuqe rubini kur drita depërton përmes saj.
Të lidhura
None found
Fenomeni i ka mbajtur të intriguar historianët dhe ekspertët e qelqit për shekuj. Studiuesit britanikë tani e kanë rikrijuar efektin, duke përdorur një recetë të lashtë dhe duke imituar strukturën e pazakontë të materialit origjinal.
Projektin e udhëhoqi Lisa Hollands, teknike në Shkollën e Inxhinierisë Kimike, të Materialeve dhe Biologjike të Universitetit të Sheffieldit, në bashkëpunim me Caroline Jackson, profesoreshë dhe specialiste e qelqit romak.
Pengesë kryesore ishte shpërndarja në masën e qelqit e nanopjesëzave të arit dhe argjendit, afërsisht një mijë herë më të vogla se një kokërr rëre. Gjatë ftohjes së qelqit të shkrirë, i cili fillimisht nxehet në temperatura mbi 1,000 gradë Celsius, grimcat krijojnë struktura që bashkëveprojnë me dritën dhe ndikojnë në ngjyrën e materialit.
Hollands shpjegoi se nanopjesëzat përcaktojnë mënyrën se si drita përthithet dhe shpërndahet. Kur kalon nëpër qelq, drita blu dhe ajo jeshile bllokohen pjesërisht, ndërsa lejohen të depërtojnë nuancat e kuqe dhe portokalli. Drita që kthehet nga sipërfaqja, nga ana tjetër, i jep kupës pamjen e saj të gjelbër.
Sipas studiueses, krijimi i riprodhimit kërkoi punë të përkushtuar; përpjekjet e mëparshme për të arritur të njëjtin rezultat kishin qenë vetëm pjesërisht të suksesshme.
Përveç efektit të saj të pazakontë, kupa dallohet edhe për relievin e thellë artistik, ku shfaqet mbreti Likurg i mbërthyer nga hardhitë e Dionisit, perëndisë greke të verës. Në vitin 2022, ajo u rendit mes shtatë mrekullive të qelqit në botë nga një panel ndërkombëtar.
Ian Freestone, profesor emeritus i materialeve arkeologjike në University College London, tha se puna e ekipit të Sheffieldit e rikrijon kupën me më shumë saktësi se provat e mëparshme, sidomos në paraqitjen e nuancave të kuqe e të gjelbra.
Freestone vuri në dukje se ngjyra përfundimtare ndikohej shumë nga kushtet brenda furrës dhe vendi ku ndodhej objekti gjatë prodhimit. Kontrolli i rezultatit ishte, për rrjedhojë, i vështirë; kjo lë të kuptohet se efekti mund të jetë arritur nga romakët përmes ndërthurjes së aftësisë artizanale me rastësinë.
Ngjyrat mund të kenë pasur edhe kuptim simbolik. Një interpretim i lidh të kuqen dhe të gjelbrën me pjekjen e rrushit, duke marrë parasysh paraqitjen e hardhive që e tërheqin Likurgun drejt botës së nëndheshme. Kupa mund të jetë përdorur në ceremoni ose në bankete.
Universiteti i Sheffieldit ftoi artistin e qelqit Elliot Walker të krijonte një vepër moderne të frymëzuar nga objekti antik. Skulptura e tij ndërthur historinë e Likurgut me atë të Atlasit Farnese: globi që mban figura është zëvendësuar me një kupë.
Vepra do të shfaqet në Galerinë Millennium gjatë Festivalit të Mendjes të Universitetit të Sheffieldit, i cili mbahet nga 6 deri më 15 nëntor 2026. Pas festivalit, ajo do të vendoset në Muzeun e Qelqit Turner.
Rikrijimi është një arritje shkencore që ndihmon gjithashtu në kuptimin e teknikave të qelqpunimit në Romën e lashtë. Studimi tregon se njohuritë moderne për nanomaterialet mund të ndihmojnë në zbulimin e mjeshtërisë së artizanëve të antikitetit.
