Për herë të parë, inteligjenca artificiale përdoret për projektimin e viruseve të rinj

Një studim i publikuar të enjten nga shkencëtarë amerikanë paraqet një arritje të re: përdorimin e inteligjencës artificiale gjeneruese për projektimin e viruseve që nuk ekzistojnë në natyrë. Kjo qasje mund të krijojë mundësi për ndërtimin e sistemeve të plota biologjike në nivel gjenomi.

Në punimin e botuar në revistën Science thuhet se studiuesit përdorën modele gjenerative të IA-së, të trajnuara me miliona gjenome natyrore, për të krijuar bakteriofagë të plotë. Këta janë viruse që infektojnë bakteret dhe mund të shumohen brenda tyre.

Në projekt morën pjesë shkencëtarë nga Universiteti i Stanfordit dhe Instituti Arc, një organizatë jofitimprurëse me qendër në Kaliforni, e përqendruar te kërkimet me “rrezik të lartë dhe shpërblim të lartë”. Gjatë procesit të projektimit, ekipi përdori dy “modele të gjuhës së gjenomit”, të emërtuara Evo 1 dhe Evo 2.

Parimi i funksionimit të Evo 1 dhe Evo 2 është i ngjashëm me atë të modeleve të mëdha gjuhësore. Megjithatë, në vend që të prodhojnë tekst, këto sisteme parashikojnë sekuenca gjenetike. Për trajnimin e tyre u përdorën gjenome virusesh dhe bakteresh, si dhe të organizmave më kompleksë, përfshirë bimët dhe kafshët.

Afro 300 gjenome u sintetizuan kimikisht nga studiuesit dhe më pas iu nënshtruan testimeve laboratorike. Nga eksperimentet u përftuan 16 bakteriofagë të modifikuar artificialisht, me “sekuenca, struktura dhe profile të ndryshme përshtatshmërie”.

Rezultatet e provave treguan se viruset e modifikuara ishin më efikase në eliminimin e baktereve E coli krahasuar me viruset që gjenden natyrshëm.

Sipas studimit, “qasja jonë zgjeron atë që gjenomika sintetike mund të arrijë së bashku me metoda të tilla si evolucioni i drejtuar dhe inxhinieria racionale, përcakton një rrugë për gjenerimin e terapive adaptive dhe elastike të fagëve kundër patogjenëve që evoluojnë me shpejtësi dhe krijon një themel për dizajnin gjenerues të gjenomeve më të mëdha dhe më komplekse”.

Shkencëtarët vlerësuan se ky zhvillim fillestar në projektimin e gjenomeve me ndihmën e inteligjencës artificiale mund t’i hapë rrugë krijimit të një grupi më të gjerë mjetesh për sekuencimin dhe sintezën e gjenomit, të zbatueshme në sisteme biologjike dhe trajtime më të mëdha./AA.