Për herë të parë, IA gjeneruese projekton viruse që nuk ekzistojnë në natyrë

Një studim i publikuar të enjten nga shkencëtarë amerikanë paraqet një zhvillim të paprecedentë: përdorimin e inteligjencës artificiale gjeneruese për projektimin e viruseve të reja, të cilat nuk gjenden në natyrë. Kjo arritje mund të krijojë mundësi për ndërtimin e sistemeve të plota biologjike në shkallë gjenomi.

Sipas rezultateve të botuara në revistën Science, studiuesit trajnuan modele gjeneruese të IA-së me miliona gjenome natyrore dhe më pas i përdorën ato për të krijuar bakteriofagë të plotë. Këto janë viruse që infektojnë bakteret dhe mund të shumohen brenda tyre.

Në projekt u përfshinë shkencëtarë të Universitetit të Stanfordit dhe Institutit Arc, një organizatë jofitimprurëse me bazë në Kaliforni, e përqendruar te kërkimet me “rrezik të lartë dhe shpërblim të lartë”. Për fazën e projektimit ata përdorën dy “modele të gjuhës së gjenomit”, të emërtuara Evo 1 dhe Evo 2.

Mënyra e funksionimit të Evo 1 dhe Evo 2 ngjan me parimet mbi të cilat bazohen modelet e mëdha gjuhësore. Megjithatë, në vend që të prodhojnë tekst, këto modele parashikojnë sekuenca gjenetike. Për trajnimin e tyre u përdorën gjenome virusesh, bakteresh dhe organizmash më kompleksë, përfshirë bimët dhe kafshët.

Ekipi sintetizoi kimikisht afro 300 gjenome, të cilat më pas iu nënshtruan testimeve laboratorike. Nga eksperimentet u përftuan 16 bakteriofagë të modifikuar artificialisht, me “sekuenca, struktura dhe profile të ndryshme përshtatshmërie”.

Gjatë provave, viruset e projektuara dhe të modifikuara treguan aftësi më të lartë për të vrarë bakteret E coli krahasuar me viruset që gjenden natyrshëm.

Në studim thuhet se kjo metodë zgjeron mundësitë e gjenomikës sintetike kur ndërthuret me teknika si evolucioni i drejtuar dhe inxhinieria racionale. Sipas autorëve, qasja përcakton gjithashtu një rrugë drejt prodhimit të terapive adaptive dhe elastike me fagë kundër patogjenëve që evoluojnë me shpejtësi, si dhe vendos bazat për projektimin gjenerues të gjenomeve më të mëdha e më komplekse.

Studiuesit vlerësuan se ky hap fillestar në projektimin e gjenomit përmes inteligjencës artificiale mund t’i hapë rrugë zhvillimit të një grupi më të gjerë mjetesh për sekuencimin dhe sintezën e gjenomit, të zbatueshme në sisteme biologjike dhe trajtime me përmasa më të mëdha. Burimi: AA.