Arritje historike: Inteligjenca artificiale projekton viruse që nuk ekzistojnë në natyrë

Një ekip shkencëtarësh nga Shtetet e Bashkuara ka realizuar një precedent në fushën e biologjisë, duke arritur që përmes inteligjencës artificiale gjeneruese të projektojnë viruse krejtësisht të rinj, të cilët nuk hasen në botën natyrore. Studimi i tyre, i publikuar të enjten, shënon një moment historik që mund të çojë në ndërtimin e sistemeve të plota biologjike në nivel gjenomi.

Hulumtimi, i cili u shfaq në revistën prestigjioze Science, shpjegon se autorët shfrytëzuan modele të avancuara gjeneruese të inteligjencës artificiale për të konceptuar bakteriofagë të plotë. Këto janë entitete virale që kanë aftësinë të pushtojnë dhe shumohen brenda qelizave bakteriale. Sistemet e IA-së ishin trajnuar paraprakisht me miliona gjenome nga organizma ekzistues.

Në zemër të këtij procesi krijues qëndruan dy modele specifike të quajtura Evo 1 dhe Evo 2, të zhvilluara nga studiues të Universitetit të Stanfordit dhe Institutit Arc, një ent jofitimprurës në Kaliforni i orientuar drejt kërkimeve me potencial të lartë shpërblimi pavarësisht rreziqeve të mëdha. Këto modele të gjuhës së gjenomit funksionojnë në mënyrë të ngjashme me modelet e mëdha gjuhësore që gjenerojnë tekst, por në vend të fjalëve, ato parashikojnë dhe hartojnë sekuenca të materialit gjenetik.

Seti i të dhënave që ushqeu trajnimin e tyre ishte jashtëzakonisht i gjerë, duke përfshirë gjenomet e viruseve, baktereve, si dhe të qenieve më të ndërlikuara, si bimët dhe kafshët. Me këtë bazë njohurish, shkencëtarët kaluan në fazën praktike, ku sintetizuan me mjete kimike gati 300 gjenome dhe i vunë në provë në mjedise të kontrolluara laboratorike.

Si rezultat i këtyre testeve, ekipi arriti të prodhojë 16 bakteriofagë të modifikuar artificialisht, të cilët shfaqnin diversitet në sekuencat, arkitekturën dhe profilet e tyre të mbijetesës. Një zbulim kyç ishte se këto viruse të projektuara demonstruan efikasitet më të lartë në eliminimin e baktereve E. coli sesa homologët e tyre që ekzistojnë në natyrë.

Në përfundimet e tyre, autorët theksuan se kjo qasje zgjeron ndjeshëm kufijtë e gjenomikës sintetike, duke u bashkuar me teknika si evolucioni i drejtuar dhe inxhinieria racionale. Sipas studimit, kjo metodologji jo vetëm që përcakton një rrugë për krijimin e terapive adaptive dhe të fuqishme me fagë kundër patogjenëve që evoluojnë me shpejtësi, por gjithashtu vendos bazat për projektimin gjenerues të gjenomeve më të mëdha e më komplekse. Ky hap inicial në projektimin e gjenomit me ndihmën e inteligjencës artificiale premton të hapë shtigje të reja për një gamë më të gjerë mjetesh të sekuencimit dhe sintezës gjenomike, duke synuar trajtime dhe sisteme biologjike më ambicioze.