Çmimi Nobel dhe inteligjenca artificiale zgjidhin një enigmë matematikore të mbërthyer për më shumë se dhjetë vjet

Një problem matematikor që i kishte rezistuar zgjidhjes për mbi një dekadë është zbërthyer më në fund falë ndihmës së inteligjencës artificiale gjeneruese, në një punë të udhëhequr nga dy fizikanë, njëri prej të cilëve është nobelisti Giorgio Parisi.

Hulumtimi, i bërë publik më 1 korrik, sillet rreth idesë së “bllokimit”, e cila shpjegon transformimin e beftë të një lëngu në një të ngurtë pa strukturë të rregullt. Për ta ilustruar thjesht, mjafton të mendojmë për një tryezë bilardoje: duke shtuar topa, hapësira mbushet dalëngadalë, derisa çdo lëvizje bëhet e pamundur dhe të gjithë topat ngecin në pozicionet e tyre – pikërisht kjo është faza e bllokuar.

Në një punim të vitit 2014, Parisi dhe Francesco Zamponi e kishin përshkruar këtë dukuri dhe kishin arritur në përfundimin numerik se dy madhësi, a dhe b, respektonin gjithnjë ekuacionin a + b = 1. Pavarësisht këtij zbulimi, atyre nuk u kishte dalë kurrë ta vërtetonin këtë lidhje nga ana matematikore.

Një tjetër studiues, Matthieu Wyart, kishte mbërritur në të njëjtin rezultat përmes një rruge krejtësisht të ndryshme, duke lënë të kuptohej se duhej të ekzistonte një shpjegim fizik më themelor. Megjithatë, misteri mbeti i pazgjidhur për shumë vite.

Pasi një periudhë dhjetëvjeçare nuk solli asnjë përparim, Parisi vendosi t’i drejtohej modelit të inteligjencës artificiale Claude. Pasi sistemi arriti të riprodhonte gjetjet e mëparshme, atij iu kërkua të shtjellonte arsyen pas relacionit a + b = 1. Sipas Zamponit, koncepti thelbësor i ofruar nga IA ishte i drejtë qysh në përpjekjen e parë, edhe pse përmbante disa pasaktësi të vogla.

Pasi i dhanë rreth 40 udhëzime të tjera, ekipi arriti të formulonte një zgjidhje të plotë, gati për t’u botuar. Ata zbuluan se çelësi i enigmës gjendej i fshehur brenda vetë ekuacioneve, pa qenë nevoja për të shtuar hipoteza të jashtme.

Ky rast dëshmon se inteligjenca artificiale mund të japë një dorë të çmuar në trajtimin e çështjeve të ndërlikuara, duke sjellë këndvështrime të freskëta. Gjithsesi, kërkuesit nënvizojnë se kontributi njerëzor mbetet i domosdoshëm, në veçanti për gjenerimin e ideve qendrore dhe interpretimin e të dhënave përfundimtare.

Ndërkohë, Zamponi po e shtrin këtë metodologji bashkëpunimi me IA-në edhe në fusha të tjera kërkimore, duke e konsideruar atë si një instrument që përshpejton procesin e punës dhe nxit zbulimin e ideve të reja.