Përse e prekim vazhdimisht butonin e ashensorit edhe kur ai është aktivizuar? Psikologjia e shpjegon këtë zakon

Shtypja e përsëritur e butonit të ashensorit nuk buron vetëm nga padurimi. Ky veprim na krijon përshtypjen se po e kontrollojmë situatën, ndërsa minutat apo sekondat e pritjes na duken më të shkurtra.

Shumë njerëz e prekin sërish butonin për thirrjen e ashensorit ose për mbylljen e dyerve, megjithëse drita tregon se ai është aktivizuar. Psikologët thonë se pas kësaj sjelljeje qëndron nevoja e natyrshme e njeriut për të besuar se mund të ndikojë në atë që po ndodh.

Në shumicën e rasteve, shtypjet e tjera nuk sjellin asnjë ndryshim real. Megjithatë, vetë veprimi mund të na bëjë ta perceptojmë pritjen si më të shkurtër.

Kjo ndodh si përpara ashensorit, ashtu edhe pasi kemi hyrë në të, ndonëse jemi të vetëdijshëm se procesi nuk do të përshpejtohet. Ajo që në pamje të parë duket thjesht si mungesë durimi për disa sekonda vonesë, është në fakt një dukuri e emërtuar dhe e studiuar prej dekadash.

Si shpjegohet iluzioni i kontrollit?

Në vitin 1975, psikologia Ellen Langer përshkroi fenomenin e quajtur “iluzioni i kontrollit”. Ai nënkupton prirjen për të menduar se kemi ndikim mbi ngjarje që realisht nuk varen nga ne.

Në një nga eksperimentet, pjesëmarrësit blinin bileta lotarie. Personat që e përzgjidhnin vetë biletën i jepnin asaj më shumë vlerë sesa ata që e merrnin në mënyrë të rastësishme, edhe pse mundësitë për të fituar ishin të barabarta për të gjithë.

Sipas Langerit, kryerja e një veprimi, pavarësisht sa i vogël është, na bën të ndihemi sikur situata ndodhet nën kontrollin tonë. Në këtë mënyrë fitojmë më shumë siguri dhe përjetojmë më pak pafuqishmëri, transmeton Telegrafi.

Përse butoni mund të mos reagojë?

Në disa godina, përdoruesit nuk mund ta aktivizojnë realisht butonin që shërben për mbylljen e dyerve të ashensorit. Rregullat që lidhen me sigurinë dhe qasshmërinë kërkojnë që dyert të mbeten të hapura për një interval të caktuar, duke u mundësuar personave me aftësi të kufizuara apo atyre që lëvizin me paterica të hyjnë pa rrezik.

E njëjta logjikë mund të vlejë për disa butona të vendosur në vendkalimet e këmbësorëve, si edhe për termostatet në ndërtesat ku punohet. Ndonëse efekti i tyre mund të jetë i kufizuar, prania e këtyre pajisjeve i bën njerëzit të besojnë se po ndërhyjnë për ta ndryshuar gjendjen.

Si ndryshon perceptimi ynë për kohën e pritjes?

David Maister, ekspert i menaxhimit të pritjes, ka shpjeguar se koha duket sikur ecën më shpejt kur jemi të angazhuar me një veprim, krahasuar me rastet kur nuk bëjmë asgjë tjetër përveçse presim.

Ai solli rastin e një hoteli që merrte shumë ankesa për ngadalësinë e ashensorëve. Hoteli nuk i zëvendësoi ata, por instaloi pasqyra në holl. Vëmendja e njerëzve u zhvendos te pamja e tyre dhe jo më te numërimi i sekondave, ndaj ankesat thuajse u zhdukën.

Një efekt i përafërt u konstatua edhe në një ambulancë. Vendosja e një infermiereje për t’i pranuar pacientët menjëherë nuk e reduktoi pritjen deri te vizita e mjekut. Sidoqoftë, pacientëve iu duk se po prisnin më pak, pasi e ndienin se procedura kishte filluar.

Ky mekanizëm shfaqet edhe kur e shtypim disa herë butonin e telekomandës, verifikojmë vazhdimisht vendndodhjen e porosisë që jemi duke pritur ose rifreskojmë pa ndërprerje një faqe interneti. Edhe pse e dimë se ngjarja nuk do të ndodhë më shpejt, veprime të tilla na japin ndjesinë se nuk po qëndrojmë pasivë.

A përbën kjo sjellje arsye për shqetësim?

Ellen Langer thotë se, përgjithësisht, nuk duhet të shqetësohemi. Zakone të tilla të vogla nuk dëmtojnë askënd dhe mund të na e lehtësojnë ndjenjën e pafuqisë, duke e kthyer pritjen në një përvojë më të përballueshme.

Dyert e ashensorit do të hapen ose do të mbyllen në çastin e paracaktuar. E vetmja gjë që ndryshon është perceptimi ynë: duke e shtypur butonin disa herë, ato pak sekonda na duken më të lehta për t’u kaluar.