Categories: lifestyle

A ekziston vërtet gjumi i shkurtër gjenetik? Çfarë zbulojnë shkencëtarët për ata që flenë pak dhe zgjohen plot energji

Shumica e të rriturve kanë nevojë për shtatë deri në nëntë orë gjumë çdo natë, por ka individë që ndihen të freskët edhe pas katër deri në gjashtë orësh pushim. Kërkimet shkencore sugjerojnë se kjo aftësi e rrallë mund të ketë lidhje me disa mutacione gjenetike që ndikojnë në mënyrën se si trupi kontrollon gjumin. Megjithatë, specialistët tërheqin vëmendjen se ndjenja e energjisë pas një gjumi të shkurtër nuk tregon gjithmonë se organizmi ka marrë pushimin që i duhet realisht.

Për pjesën dërrmuese të njerëzve, një natë me vetëm katër ose pesë orë gjumë sjell pasoja të dukshme: lodhje, mungesë përqendrimi dhe vështirësi në kryerjen e detyrave të përditshme. Por ekziston një pakicë që duket se funksionon sipas një logjike tjetër. Këta persona zgjohen natyrshëm në orët e para të mëngjesit, nuk kanë nevojë të flenë më shumë dhe e ruajnë energjinë gjatë gjithë ditës pa shfaqur shenjat tipike të privimit nga gjumi.

Të lidhura

None found

Ky fenomen ka tërhequr prej vitesh vëmendjen e komunitetit shkencor, i cili ka arritur të identifikojë disa variante gjenetike që mund të shpjegojnë këtë veçori.

Rasti i profesoreshës që zgjohet çdo ditë në 04:30

Aimee Pugh Bernard, profesoreshë e imunologjisë në Universitetin e Kolorados në SHBA, është një shembull konkret i këtij ritmi të pazakontë. Ajo shkon në shtrat rreth orës 22:00 dhe hap sytë në 04:30 pa alarm dhe pa ndier nevojë për gjumë plotësues. Edhe kur pushon vetëm pesë orë, Bernard thotë se e ndjen veten plot vitalitet ditën pasuese. Rutina e saj mëngjesore përfshin shëtitjen e qenit, një seancë të plotë ushtrimesh në palestër dhe fillimin e hershëm të punës.

Ajo kishte vënë re prej kohësh se zakonet e saj të gjumit ishin ndryshe nga ato të shumicës, por kjo nuk ishte diçka e panjohur në familjen e saj: edhe i ati dhe i vëllai kishin një model të ngjashëm. Për një periudhë të gjatë, Bernard mendonte se ndoshta nuk dinte të çlodhej ose se zgjimi i hershëm lidhej me ngarkesën e jetës së përditshme. Në vitin 2019, megjithatë, ajo mësoi se mund të kishte një shpjegim biologjik për këtë sjellje.

Një mutacion i rrallë që redukton nevojën për gjumë

Bernard zbuloi se mbart një variant të rrallë gjenetik që lidhet me atë që shkenca e quan Familial Natural Short Sleep (FNSS), ose gjumi i shkurtër natyror familjar. Kjo gjendje karakterizohet nga nevoja për një pushim më të shkurtër, zakonisht rreth katër deri në gjashtë orë e gjysmë çdo natë, pa shfaqur përgjumje të tepërt gjatë ditës. Ndryshe nga ata që flenë pak për shkak të punës, stresit apo pagjumësisë, individët me FNSS zgjohen natyrshëm dhe nuk kanë nevojë të kompensojnë gjumin e humbur.

Studimet mbi këtë fenomen janë kryer nga shkencëtarë të Universitetit të Kalifornisë në San Francisko, të cilët kanë identifikuar disa mutacione të rralla të lidhura me kohëzgjatjen e gjumit. Sipas tyre, këto ndryshime gjenetike mund të ndikojnë në mekanizmat biologjikë që përcaktojnë sa pushim i nevojitet trupit. Megjithatë, FNSS mbetet një karakteristikë e rrallë dhe ende jo plotësisht e kuptuar nga shkenca.

A është gjumi i shkurtër një përparësi gjenetike?

Një nga pyetjet kryesore që shtrojnë studiuesit është pse disa individë arrijnë të funksionojnë normalisht me më pak orë gjumë. Në kushte normale, kufizimi i vazhdueshëm i gjumit ka efekte negative në kujtesë, përqendrim, metabolizëm dhe shëndetin e zemrës. Por personat me gjumë natyralisht të shkurtër mund të kenë mekanizma biologjikë të ndryshëm nga ata që flenë pak për shkak të rrethanave të jetesës.

Eksperimentet laboratorike te minjtë kanë treguar se disa mutacione të lidhura me gjumin e shkurtër mund të ndikojnë edhe në proceset e kujtesës. Në disa modele eksperimentale, kafshët me këto variante shfaqën më pak ndryshime të lidhura me patologjinë e Alzheimerit. Megjithatë, kjo nuk provon se njerëzit me FNSS janë të mbrojtur nga demenca apo sëmundje të tjera neurodegjenerative. Për të arritur në një përfundim të tillë, nevojiten studime afatgjata te njerëzit.

Eksperimenti me binjakët: Të dhëna të papritura pas 38 orësh pa gjumë

Një studim i vitit 2014 analizoi dy vëllezër binjakë, njëri prej të cilëve mbartte një variant gjenetik të lidhur me gjumin e shkurtër. Studiuesit vunë re se binjaku me këtë variant flinte mesatarisht rreth një orë më pak se vëllai i tij. Më pas, të dy morën pjesë në një eksperiment gjatë të cilit qëndruan zgjuar për 38 orë rresht. Pas kësaj periudhe privimi, u vlerësua performanca e tyre përmes testeve të vëmendjes dhe reagimit.

Rezultatet treguan se binjaku me variantin gjenetik shfaqi rreth 40 për qind më pak gabime në një nga matjet e performancës. Ky rezultat sugjeroi se disa ndryshime gjenetike mund të lidhen me një tolerancë më të madhe ndaj mungesës së gjumit. Megjithatë, një eksperiment me vetëm dy individë nuk mjafton për të nxjerrë përfundime të përgjithshme për popullatën.

Roli i gjenetikës në kohëzgjatjen e gjumit

Studimet me binjakë dhe analizat gjenetike kanë treguar se kohëzgjatja e gjumit ndikohet pjesërisht nga trashëgimia. Sipas disa vlerësimeve, faktorët gjenetikë mund të shpjegojnë rreth 30 deri në 65 për qind të ndryshimeve në kohëzgjatjen e gjumit ndërmjet individëve. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se gjumi i një personi përcaktohet tërësisht nga gjenet. Mosha, shëndeti, mjedisi, aktiviteti fizik, stresi, orari i punës dhe zakonet e përditshme luajnë gjithashtu rol të rëndësishëm.

Deri më tani, studiuesit kanë identifikuar qindra variante gjenetike që lidhen me kohëzgjatjen dhe karakteristikat e gjumit. Megjithatë, shumica e këtyre varianteve kanë ndikim relativisht të vogël dhe nuk duhet të ngatërrohen me mutacionet e rralla që lidhen me FNSS.

Të flesh pak nuk do të thotë gjithmonë të jesh më i shëndetshëm

Ekspertët paralajmërojnë se duhet bërë një dallim i qartë ndërmjet personave që kanë nevojë natyrshëm për pak gjumë dhe atyre që flenë pak për shkak të mënyrës së jetesës. Një person mund të ndihet energjik pas pesë orësh gjumë, por kjo nuk dëshmon se organizmi i tij ka marrë pushimin e mjaftueshëm. Në fakt, disa studime kanë treguar se njerëzit nuk janë gjithmonë në gjendje të vlerësojnë me saktësi ndikimin e mungesës së gjumit në performancën e tyre.

Në një eksperiment të njohur, pjesëmarrësit që flinin vetëm katër ose gjashtë orë në natë për dy javë shfaqën përkeqësim progresiv të vëmendjes dhe aftësive njohëse. Megjithatë, ata nuk e perceptonin gjithmonë këtë përkeqësim. Pjesëmarrësit raportonin përgjumje relativisht të lehtë, ndërsa rezultatet objektive të testeve tregonin rënie të vazhdueshme të performancës. Ky dallim është veçanërisht i rëndësishëm, pasi tregon se trupi mund të mësohet me ndjesinë e mungesës së gjumit, pa i eliminuar pasojat e saj.

Pasojat e mungesës së vazhdueshme të gjumit

Për shumicën e të rriturve, gjumi i pamjaftueshëm lidhet me një sërë problemesh shëndetësore. Studimet kanë identifikuar lidhje ndërmjet gjumit të shkurtër dhe rritjes së rrezikut për probleme metabolike, diabet të tipit 2, çrregullime të humorit dhe sëmundje kardiovaskulare. Gjumi i pamjaftueshëm mund të ndikojë gjithashtu në përqendrim, kujtesë dhe aftësinë për të marrë vendime.

Disa analiza gjenetike kanë gjetur lidhje ndërmjet predispozitës për gjumë të shkurtër dhe karakteristikave të tjera, përfshirë pagjumësinë, simptomat depresive dhe çrregullimin e deficitit të vëmendjes me hiperaktivitet (ADHD). Megjithatë, këto lidhje nuk do të thonë se mutacionet e rralla të FNSS shkaktojnë domosdoshmërisht probleme të tilla. Për këtë arsye, shkencëtarët theksojnë se nuk duhet të nxirren përfundime të përgjithshme për shëndetin vetëm nga numri i orëve të gjumit.

A mund të çojnë këto zbulime në barna të reja?

Studimi i mutacioneve gjenetike që lidhen me gjumin e shkurtër ka nxitur interes edhe në kërkimet farmaceutike. Shkencëtarët shpresojnë se kuptimi i mekanizmave biologjikë që u mundësojnë disa njerëzve të flenë më pak mund të ndihmojë në zhvillimin e terapive për çrregullimet e gjumit. Në të ardhmen, këto njohuri mund të kontribuojnë edhe në kërkimet mbi mënyrat se si organizmi përballon privimin nga gjumi.

Megjithatë, ideja se njerëzit mund të marrin një ilaç për të fjetur vetëm katër orë dhe për të funksionuar pa pasoja mbetet spekulative. Aktualisht nuk ekziston një trajtim i provuar që mund ta zëvendësojë në mënyrë të sigurt nevojën biologjike për gjumë.

Sa orë gjumë na duhen realisht?

Për shumicën e të rriturve, rekomandimi i përgjithshëm mbetet shtatë deri në nëntë orë gjumë në natë. Nevojat individuale mund të ndryshojnë sipas moshës dhe faktorëve të tjerë shëndetësorë, por gjumi i shkurtër natyror nuk duhet të konsiderohet normë. Personat që flenë vazhdimisht pak dhe përjetojnë lodhje, probleme me përqendrimin, përgjumje gjatë ditës ose ndryshime të humorit duhet të kërkojnë këshillim mjekësor. Gjithashtu, zgjimi shumë herët nuk është domosdoshmërisht shenjë e një avantazhi gjenetik, pasi mund të lidhet edhe me pagjumësinë, stresin ose çrregullime të tjera të gjumit.

Një përjashtim i rrallë që ndihmon shkencën të kuptojë trurin

Në rastin e Aimee Pugh Bernard, identifikimi i variantit gjenetik i dha një shpjegim të mundshëm për ritmin e saj të pazakontë të gjumit. Ajo tashmë e kupton se nevoja për t’u zgjuar herët mund të jetë pjesë e karakteristikave të saj biologjike dhe jo domosdoshmërisht rezultat i stresit ose pamundësisë për t’u relaksuar. Për shkencëtarët, raste të tilla përbëjnë mundësi të rëndësishme për të studiuar mekanizmat që rregullojnë gjumin dhe funksionimin e trurit.

Megjithatë, ekzistenca e një grupi të vogël njerëzish që funksionojnë mirë me pak gjumë nuk e ndryshon rekomandimin për pjesën tjetër të popullsisë. Disa njerëz mund të kenë një avantazh të rrallë gjenetik që u mundëson të flenë më pak, por për shumicën e njerëzve gjumi i mjaftueshëm mbetet një nga shtyllat kryesore të shëndetit fizik dhe mendor.

Të zgjohesh plot energji pas pesë orësh gjumë mund të duket si një aftësi e veçantë, por kjo nuk është arsye për ta kufizuar qëllimisht pushimin. Gjumi vazhdon të jetë një nevojë themelore biologjike, rëndësia e së cilës shkon shumë përtej ndjesisë së lodhjes.

të fundit

EULEX hedh poshtë pretendimet se policët e tij u kanë drejtuar armët familjarëve të Jakup Krasniqit

Misioni i Bashkimit Evropian për Sundimin e Ligjit në Kosovë (EULEX) reagoi pas raportimit në disa media se pjesëtarët e…

6 minutes ago

Një makinë elektrike regjistroi 868 tentativa parkimi brenda një nate

Një veturë elektrike tentoi të parkohej plot 868 herë gjatë një nate, përpara se të arrinte të ndalej.Ngjarja e pazakontë…

12 minutes ago

Si Thierry Hermès e shndërroi një punishte të vogël parisiene në një perandori miliardëshe të luksit

Sot, Hermès është një nga markat më prestigjioze dhe më të vlefshme të luksit në botë, e njohur për çantat…

13 minutes ago

Princesha Charlene dallohet për elegancë në Ditën Kombëtare të Monakos, ndërsa shprehja serioze nuk kalon pa u vënë re

Princesha Charlene e Monakos ka qenë një nga figurat më të komentuara gjatë festimeve për Ditën Kombëtare të Principatës, ku…

13 minutes ago

Apeli i IKSHPK-së: Vaksinoni fëmijët kundër fruthit, sëmundje që mund të përfundojë me fatalitet

Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës (IKSHPK) bëri thirrje për vaksinimin e fëmijëve kundër fruthit.“Fruthi, është një sëmundje shumë…

17 minutes ago

Zajkova: Nëse prindërit e dhunuesit në Ohër kanë ndihmuar, duhet të mbajnë përgjegjësi penale; identiteti i tyre nuk më intereson

Pres që Prokuroria Publike, ndoshta edhe Ministria e Punëve të Brendshme, por në këtë rast më shumë Prokuroria Publike, të…

18 minutes ago