Në Hagë, Dhomat e Specializuara – të njohura edhe si Gjykata Speciale – pritet të japin aktgjykimin për katër ish-drejtues të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës: Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Jakup Krasniqin dhe Rexhep Selimin.

Ndaj tyre rëndojnë akuza për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit, që pretendohet se janë kryer gjatë luftës në Kosovë dhe menjëherë pas saj.

Afati fillestar i caktuar për shpalljen e vendimit ishte 19 maj. Megjithatë, duke përmendur ndërlikueshmërinë e çështjes, Trupi Gjykues e shtyu atë deri më 20 korrik 2026.

Edhe kjo datë nuk konsiderohet domosdoshmërisht përfundimtare.

Në një përgjigje për Radion Evropa e Lirë, Dhomat e Specializuara bënë të ditur se afatet e planifikuara mund të ndryshojnë sërish.

“Gjyqtarët mund të vendosin për një shtyrje tjetër, nëse ajo konsiderohet absolutisht e nevojshme. Sapo paneli të caktojë një datë për shpalljen e vendimit, ne do ta bëjmë të ditur”, thuhet në përgjigje.

Thaçi dhe tre të bashkëpandehurit e tij – të gjithë emra të rëndësishëm të UÇK-së në luftën e viteve 1998 dhe 1999 – ndodhen në paraburgim në Hagë që prej nëntorit të vitit 2020, kur aktakuza kundër tyre u bë publike.

Sipas asaj aktakuze, ata paraqiten si pjesë e një “ndërmarrjeje të përbashkët kriminale”, e cila synonte marrjen dhe ushtrimin e kontrollit përmes frikësimit, keqtrajtimit dhe largimit të kundërshtarëve.

Në dokument thuhet se viktimat përfshinin serbë, romë dhe shqiptarë që nuk e mbështesnin UÇK-në. Të paktën 102 persona dyshohet se janë vrarë, ndërsa më shumë se 20 rezultojnë ende të zhdukur.

Prokuroria pretendon po ashtu se, për shkak të roleve të tyre udhëheqëse, të akuzuarit mbajnë përgjegjësi edhe për krimet e kryera nga vartësit.

Tani, më shumë se tre vjet nga nisja e gjykimit, trupi gjykues ka dëgjuar dhjetëra dëshmitarë dhe ka shqyrtuar qindra prova të paraqitura si nga prokuroria, ashtu edhe nga mbrojtja.

Në fund të procesit, prokuroria kërkoi nga 45 vjet burg për secilin prej katër të akuzuarve.

“Zyra e Prokurorit të Specializuar ka kërkuar vendim dënimi për të dhjetë pikat e aktakuzës dhe vendosjen e një vendimi të vetëm prej 45 vjetësh, bazuar në kontributet individuale në krime…”, tha prokurorja e specializuar, Kimberly West, më 9 shkurt 2026.

Të katërtit i kanë hedhur poshtë akuzat.

Hashim Thaçi, që ndër vite ka ushtruar detyrat e kryeministrit dhe presidentit të Kosovës, i ka quajtur ato “krejtësisht të pavërteta, absurde dhe thellësisht fyese”.

“Është e vërtetë e dhimbshme që kjo prokurori përpiqet t’i hedhë poshtë dëshmitë e zyrtarëve të lartë të NATO-s, Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Britanisë së Madhe dhe OKB-së në këtë gjykatë – të atyre dhe njerëzve të tyre që ishin tërë kohën bashkë me ne në terren”, ka thënë Thaçi duke iu drejtuar gjykatës më 18 shkurt 2026.

Në favor të mbrojtjes kanë dëshmuar disa prej emrave më të njohur të diplomacisë dhe sigurisë perëndimore nga periudha e luftës, mes tyre ish-zëdhënësi i Departamentit amerikan të Shtetit, James Rubin, dhe ish-komandanti i NATO-s për Evropën, Wesley Clark.

Sipas deklarimeve të tyre, UÇK-ja nuk ka funksionuar si strukturë e centralizuar dhe të akuzuarit kanë pasur më pak ndikim dhe kontroll sesa pretendohet në aktakuzë.

Këtë këndvështrim e ndan edhe një pjesë e madhe e qytetarëve të Kosovës, të cilët vazhdojnë t’i shohin Thaçin dhe bashkëluftëtarët e tij si figura të luftës çlirimtare.

Herë pas here, janë mbajtur edhe protesta kundër këtij gjyqi, i cili nga një pjesë e tyre konsiderohet i padrejtë dhe i njëanshëm.

Për disa prej tyre, përfshirë përfaqësues politikë, fakti që Gjykata është përqendruar vetëm te krimet e pretenduara të pjesëtarëve të UÇK-së krijon përshtypjen e barazimit të luftës së Kosovës me krimet e kryera nga Serbia, e cila ishte shteti agresor gjatë luftës së viteve 1998-1999.

Vëmendja tani është te gjyqtarët dhe te vendimi që do të japin.

Edhe mes juristëve dhe studiuesve që e kanë ndjekur çështjen nga afër nuk ka një pritshmëri të vetme. Disa presin shpallje pafajësie, të tjerë nuk duan të bëjnë parashikime, ndërsa ka edhe nga ata që shohin më shumë se një mundësi.

Avokati i licencuar në Dhomat e Specializuara, Artan Qerkini, vlerëson se Prokuroria nuk ka arritur të provojë dy bazat kryesore të aktakuzës: ekzistencën e një ndërmarrjeje të përbashkët kriminale dhe përgjegjësinë komanduese të të akuzuarve. Për këtë arsye, ai pret që të katërtit të shpallen të pafajshëm.

“Ushtria Çlirimtare e Kosovës ka qenë një ushtri vullnetare dhe nuk ka pasur hierarki strikte. Pjesëtarët e saj i janë bashkuar me vullnetin e tyre, nuk kanë qenë ushtarë profesionistë dhe nuk kanë pasur detyrime që t’i qëndronin luftës deri në fund. Në rrethana të tilla, nuk mund të thuhet se ka ekzistuar kontroll efektiv në terren, që është një nga bazat për përcaktimin e ndërmarrjes së përbashkët kriminale”, thotë Qerkini për programin Expose të Radios Evropa e Lirë.

Por jo të gjithë janë të prirur të japin një përfundim përfundimtar para aktgjykimit.

William Schabas, profesor i së Drejtës Ndërkombëtare në Universitetin Middlesex të Londrës, shprehet se procese të tilla shpesh përcaktohen nga hollësi të caktuara të provave, të cilat jo gjithmonë janë të dukshme për publikun.

“Gjyqtarët që po e shqyrtojnë këtë rast, nuk janë nga Kosova. Ata nuk janë të shkëputur nga realiteti politik i Kosovës, sepse ai është pjesë e çështjes që po gjykohet. Por, ata janë të pavarur dhe të paanshëm. Mendoj se shqetësimet apo ndjeshmëritë që mund të shkaktojë vendimi i tyre, nuk ndikojnë në punën e tyre – ata do të vendosin mbi bazën e fakteve dhe provave që kanë para vetes”, thotë Schabas për Exposenë.

Nevenka Tromp, studiuese prej vitesh e Tribunalit të Hagës për ish-Jugosllavinë dhe vëzhguese e afërt e procesit ndaj Thaçit dhe të tjerëve, nuk përjashton asnjë variant.

Sipas saj, janë tre skenarë të mundshëm: pafajësi për të katërtit, dënim për të katërtit, ose një rezultat i ndërmjetëm ku disa dënohen dhe disa lirohen.

Pikërisht këtë variant të tretë ajo e konsideron më të mundshëm.

“Kjo gjykatë do të duhet të ruajë një lloj ekuilibri mes pritjeve të palës serbe dhe asaj kosovare. Për këtë arsye, ka gjasa që disa të akuzuar të shpallen të pafajshëm dhe disa të dënohen. Mbetet të shihet nëse do të lirohet një apo do të dënohet një… apo ndonjë kombinim tjetër. Por, do të ketë kompromis”, thotë Tromp për Exposenë.

Megjithatë, Tromp nuk e kufizon vlerësimin e saj vetëm te epilogu i gjyqit. Ajo thotë se gjatë procesit janë shfaqur shqetësime serioze për standardet procedurale, përfshirë kohëzgjatjen e paraburgimit dhe mënyrën si është zbatuar prezumimi i pafajësisë. Sipas saj, kritika të ngjashme janë bërë edhe nga Këshilli i Avokatëve të Anglisë dhe Uellsit.

Raporti paraprak i këtij mekanizmi, i publikuar më 11 maj, shprehu shqetësime për kohëzgjatjen e paraburgimit, kufizimet për lirimin e përkohshëm, pranimin e provave dhe barazinë mes prokurorisë dhe mbrojtjes gjatë procesit gjyqësor.

Mbetet e paqartë se sa do të ndikojnë këto kritika në mënyrën si do të pritet aktgjykimi. Për disa ekspertë, vendimi është vetëm një pjesë e rrëfimit; pjesa tjetër nis pasi ai të shpallet, përmes mënyrës si do të lexohet dhe interpretohet në Kosovë dhe jashtë saj.

Në këtë pikë ndalet edhe sociologu dhe profesori në Universitetin e Londrës, Eric Gordy.

Sipas tij, një ndër dobësitë më të mëdha të Dhomave të Specializuara ka qenë komunikimi me publikun. Në vend që qytetarëve t’u sqarohej më qartë se bëhej fjalë për përgjegjësi individuale, hapësira publike u mbush me interpretime politike, ku gjykimi u paraqit si përballje mes palëve ndërluftuese dhe jo si proces penal ndaj individëve.

“Kush nuk do të donte të arrinte drejtësi historike? Por, unë do të doja që gjyqtarët të përqendroheshin më shumë te drejtësia juridike, ndërsa historianët dhe filozofët të merreshin me drejtësinë historike”, thotë Gordy për Exposenë.

Gordy nuk beson se aktgjykimi do të prodhojë një narrativë të përbashkët për luftën në Kosovë. Përkundrazi, ai mendon se interpretimet do të vazhdojnë të ndryshojnë, pasi ndërtohen mbi përvoja, kujtesë kolektive dhe këndvështrime të ndryshme politike e shoqërore.

Për këtë arsye, ai e konsideron dialogun mes vetë shoqërive si rrugën më të besueshme për përballjen me të kaluarën.

“Duhet ta ndajmë historinë nga politika dhe të nxisim një dialog, ku njerëzit në secilin shtet flasin edhe për përgjegjësitë e atyre që i kanë përfaqësuar. Ndarja e njerëzve në heronj dhe armiq nuk i shërben askujt”, sipas Gordyt.

Edhe Schabas shfaq skepticizëm ndaj idesë se një vendim gjyqësor mund të sjellë pajtim.

Duke iu referuar përvojës së Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë, ai thotë se pas dhjetëra aktgjykimeve dhe më shumë se dy dekadash pune, ndikimi i tij në afrimin e shoqërive të rajonit ka mbetur i kufizuar.

Sipas Schabasit, diçka e ngjashme mund të ndodhë edhe pas vendimit të Dhomave të Specializuara.

“Nëse aktgjykimi është kundër tyre, do të ketë njerëz që nuk do ta pranojnë lehtë. Thjesht, për shkak të besnikërisë dhe bindjeve të tyre, jo për shkak të një vlerësimi të ftohtë e të paanshëm të ligjit”, thotë ai.

Për Qerkinin, një vendim dënues do të kishte ndikim që shkon përtej përgjegjësisë individuale. Ai thekson se fakti që Gjykata është marrë vetëm me krimet e pretenduara të UÇK-së ka ushqyer perceptimin për drejtësi selektive, gjë që mund të ndikojë edhe në mënyrën si do të shihet lufta e Kosovës.

“Mund të ndikojë negativisht në perceptimin për UÇK-në, ngase të akuzuar janë krerët e UÇK-së. Pra, UÇK-ja nuk është përbërë nga armatimi dhe logjistika, por nga njerëzit. Dhe, këta njerëz të akuzuar kanë qenë krerët e UÇK-së dhe, domosdo, mund të kriminalizohet e gjithë UÇK-ja”, thotë Qerkini.

Tromp shkon edhe më tej, duke thënë se në lojë nuk është vetëm perceptimi për UÇK-në.

Sipas saj, një aktgjykim dënues mund të ndikojë edhe në mënyrën se si do të rrëfehet shtetësia e Kosovës në arenën ndërkombëtare, duke i krijuar Serbisë dhe vendeve skeptike më shumë hapësirë për të sfiduar legjitimitetin moral të luftës së saj çlirimtare.

Ajo vlerëson se kjo mund ta vendosë Kosovën në pozitë më të vështirë në përpjekjet diplomatike për njohje dhe në raportet me partnerët ndërkombëtarë.

“Shoqëria e Kosovës dëshiron të pranohet në kontekstin politik evropian. Ajo dëshiron të ecë përpara dhe të ndërtojë të ardhmen e saj. Por, ky proces rrezikon ta mbajë të lidhur me të kaluarën dhe të vërë në dyshim qëllimet e mira dhe rezultatin që synon të arrijë kjo gjykatë”, thotë Tromp.

Gjykata Speciale, e themeluar nga Kuvendi i Kosovës, është pjesë e sistemit gjyqësor të vendit, por ushtron veprimtarinë e saj në Hagë me gjyqtarë ndërkombëtarë.

Ajo erdhi pas raportit të ish-senatorit zviceran, Dick Marty, të vitit 2010, i cili ngriti pretendime për krime të rënda të ish-pjesëtarëve të UÇK-së, përfshirë trafikimin e organeve.

Meqë këto të fundit nuk u vërtetuan dhe nuk janë pjesë e aktakuzës aktuale kundër Thaçit dhe të tjerëve, Qerkini thotë se Kosova është “mashtruar”.

The post Aktgjykimi për ish-krerët e UÇK-së pritet të ketë peshë përtej sallës së gjyqit appeared first on Albeu.com.