Vendimi i KFOR-it për ta zhvendosur gradualisht praninë e përhershme nga Ura e Ibrit në Mitrovicë, së bashku me përfshirjen hap pas hapi të Policisë së Kosovës në strukturën e sigurisë së KFOR-it në Manastirin e Deçanit, ka nxitur debat për rolin në rritje të institucioneve vendore në garantimin e sigurisë në të gjithë territorin e vendit.

KFOR-i dhe NATO i kanë ndërlidhur këta dy hapa me përmirësimin e gjendjes së sigurisë në Kosovë. Zhvillimet po interpretohen gjithashtu si tregues i besimit më të madh në aftësitë e institucioneve vendore, në veçanti të Policisë së Kosovës. Ndërkohë që Beogradi ka reaguar ndaj vendimit, në Kosovë është hapur diskutimi nëse ai përfaqëson sukses politik të qeverisë së tanishme apo përparim institucional në dobi të shtetit.

Për këto çështje, profesori Enver Bytyçi dha një prononcim për “Bota sot”, duke i cilësuar vendimet për Urën e Ibrit dhe Manastirin e Deçanit si dëshmi të rritjes së sigurisë dhe të besimit të NATO-s ndaj Policisë së Kosovës.

Në vlerësimin e tij, rëndësia e këtyre zhvillimeve nuk kufizohet vetëm te siguria. Ato kanë edhe peshë politike, sepse tregojnë se institucionet kosovare i kanë shtuar kapacitetet për ruajtjen e rendit dhe të stabilitetit.

Bytyçi tha se gjatë ditëve të fundit kanë ndodhur dy ngjarje: KFOR-i ka bërë të ditur se përgjegjësitë për Urën e Ibrit po i kalojnë Policisë së Kosovës, ndërsa kësaj të fundit po i jepet edhe e drejta për të garantuar normalitetin në Manastirin e Deçanit. Sipas tij, të dy vendimet mbështeten te përmirësimi i situatës së sigurisë. Ai pretendoi se mediet dhe opozita në Kosovë i kanë shpërfillur dhe heshtur këto zhvillime, të cilat, sipas tij, u lanë në hije nga veprimet destruktive dhe anarkiste në Kuvendin e Kosovës.

Profesori argumentoi se vendimet nuk erdhën rastësisht, por janë fryt i një procesi të vazhdueshëm të fuqizimit të institucioneve të Kosovës dhe i shtimit të besimit ndërkombëtar tek ato. Për Bytyçin, bartja graduale e disa detyrave nga KFOR-i te Policia e Kosovës dëshmon se institucionet vendore mund të marrin përsipër përgjegjësi gjithnjë e më të mëdha për sigurinë.

Ai u shpreh se Ura e Ibrit dhe Manastiri i Deçanit, si dy objekte me rëndësi të veçantë dhe me potencial për të shkaktuar pasiguri në Kosovë, do të kalonin një ditë në kompetencën e Policisë së Kosovës. Megjithatë, sipas tij, për këtë nevojiteshin siguri dhe garanci, të cilat KFOR-i dhe NATO tashmë vlerësojnë se ekzistojnë në Kosovë.

Bytyçi ia atribuoi arritjen deri në këtë pikë atyre që i quajti sjellje kokëforta të Albin Kurtit, të paraqitura vazhdimisht nga opozita si “katastrofë” për Kosovën. Sipas tij, zhvillimet e tanishme tregojnë se kjo “katastrofë” nuk ishte për Kosovën, por për Serbinë.

Duke iu referuar kritikave të presidentit serb Aleksandër Vuçiq ndaj vendimeve dhe komandantit të KFOR-it, profesori tha se reagimi i Beogradit tregon se këto masa prekin drejtpërdrejt interesat politike të Serbisë kundrejt Kosovës.

Sipas Bytyçit, Beogradi është zemëruar nga këto zhvillime shumë pozitive, pasi e kupton se nuk do të rikthehet më në Kosovë dhe nuk do të mund të marrë asnjë pjesë të territorit të saj. Ai shtoi se mesazhi për Beogradin është se NATO qëndron me Kosovën dhe nuk pranon partnerë “me njëqind fytyra” si Aleksandër Vuçiq.

Në interpretimin e tij, vendimet e KFOR-it sinjalizojnë qartë se institucionet e Kosovës po marrin një rol gjithnjë e më të madh në garantimin e sigurisë së vendit. Bytyçi vlerëson gjithashtu se fuqizimi i shtetit nuk mund të zhbëhet nga trysnitë politike që vijnë nga jashtë.

Profesori i konsideron këto zhvillime edhe si arritje politike të Qeverisë së Kosovës. Sipas tij, rritja e besimit ndaj Policisë së Kosovës dhe përmirësimi i gjendjes së sigurisë i legjitimojnë politikat e ndjekura nga kryeministri Albin Kurti.

Ai deklaroi se stabiliteti dhe siguria në Kosovë janë rezultat i hapave të guximshëm të kryeministrit Kurti, të ndërmarrë madje edhe në kundërshtim me këshillat e aleatëve. Në vlerësimin e Bytyçit, kjo jo vetëm që u jep legjitimitet veprimeve dhe politikave të sigurisë të kësaj qeverie, por ia shton asaj edhe autoritetin përballë qytetarëve të vendit.

Duke folur për qëndrimin e opozitës, Bytyçi pretendoi se një pjesë e saj kërkon të zvogëlojë rëndësinë e çdo rezultati pozitiv të qeverisë aktuale. Sipas tij, zhvillimet e fundit në siguri dobësojnë argumentet politike të opozitës kundër ekzekutivit.

Ai ngriti pyetjen se përse opozitarët shfaqen të pakënaqur nga ky zhvillim dhe dha si përgjigje pretendimin se ata kanë përgatitur një skenar destabilizimi dhe mobilizimi të qytetarëve në protesta kundër Qeverisë Kurti dhe politikave të saj. Bytyçi tha se vendosja e Urës së Ibrit dhe Manastirit të Deçanit nën mbikëqyrjen e Policisë së Kosovës ua rrëzon alibinë, planet dhe skenarin.

Megjithatë, profesori theksoi se bëhet fjalë për më shumë sesa suksesin e një partie ose qeverie. Sipas tij, këto hapa lidhen drejtpërdrejt me konsolidimin e shtetit të Kosovës dhe forcimin e institucioneve të tij.

Bytyçi tha se dy vendimet e NATO-s nuk janë të rastësishme, por pasqyrojnë aftësinë e institucioneve të Kosovës për ta ndërtuar shtetin dhe për të garantuar paqen e sigurinë si në Kosovë, ashtu edhe në rajon. Sipas tij, paqja dhe stabiliteti nuk sigurohen nga deklaratat oportuniste të Edi Ramës drejtuar Aleksandër Vuçiqit dhe as nga akuzat e tij për “nacionalizmin” e Prishtinës.

Ai argumentoi se garancia vjen nga politika aktive në mbrojtje të lirisë, pavarësisë, shtetësisë dhe sovranitetit të Kosovës, duke e cilësuar këtë si mësimin më të madh të këtyre zhvillimeve.

Në përfundim, Bytyçi kërkoi që shtimi i përgjegjësive të Policisë së Kosovës të vlerësohet nga politika si një përparim institucional në shërbim të shtetit, pavarësisht se cila forcë është në pushtet. Sipas tij, një opozitë e përgjegjshme duhet të përshëndesë çdo hap që forcon sigurinë dhe sovranitetin e Kosovës, edhe kur meritat i atribuohen qeverisë kundërshtare.

Enver Bytyçi e mbylli prononcimin për “Bota sot” duke e quajtur të turpshme sjelljen e sotme të opozitës në Kosovë dhe mungesën, sipas tij, të çfarëdo respekti nga ana e saj për sukseset e Qeverisë së Albin Kurtit.

The post Bytyçi: Kalimi gradual i përgjegjësive te Policia për Urën e Ibrit dhe Manastirin e Deçanit rrëzon skenarin e opozitës ndaj Kurtit appeared first on Albeu.com.

Mundësia që Serbia të ndërhyjë në rrjedhën e lumit Ibër ka rikthyer shqetësimet për sigurinë, furnizimin me ujë dhe qëndrueshmërinë e Kosovës. Debati u nxit nga presidenti serb, Aleksandar Vuçiq, i cili deklaroi se autoritetet në Beograd po shqyrtojnë ndryshimin e rrjedhës së këtij lumi brenda territorit të Serbisë.

Vuçiq e ndërlidhi këtë skenar me pretendimet e tij për mënyrën se si autoritetet e Kosovës i trajtojnë serbët. Në këtë mënyrë, ai e zhvendosi çështjen e ujërave ndërkufitare nga rrafshi teknik në atë politik.

Deklarata ka nxitur pikëpyetje nëse kontrolli ose ndërhyrja në rrjedhën e Ibrit mund të përdoret nga Serbia si instrument presioni ndaj Kosovës. Një veprim i tillë mund të ndikonte në furnizimin me ujë, prodhimin e energjisë, bujqësinë, mjedisin dhe sigurinë e vendit.

Ndjeshmëria e kësaj teme lidhet me peshën strategjike që kanë lumi Ibër dhe sistemi Ujman–Ibër-Lepenc për Kosovën. Ndryshimi i sasisë apo i rrjedhës së ujit do të mund të shkaktonte pasoja në disa sektorë jetikë për funksionimin e shtetit, jo vetëm në furnizimin me ujë.

Në qendër të debatit është dilema nëse paralajmërimi i presidentit serb përbën vetëm retorikë politike dhe pjesë të luftës hibride, apo duhet të trajtohet nga Kosova si rrezik konkret për sigurinë kombëtare dhe të adresohet pa vonesë në arenën ndërkombëtare.

Vëmendja është përqendruar gjithashtu te reagimi i institucioneve të Kosovës dhe i partnerëve ndërkombëtarë, veçanërisht Bashkimit Evropian, Shteteve të Bashkuara, NATO-s dhe institucioneve të tjera ndërkombëtare, në rast të ndonjë përpjekjeje për t’i shndërruar burimet ujore në mjet trysnie politike.

Eksperti i sigurisë Arben Dashevci, në një prononcim për “Bota sot”, e interpretoi deklaratën e Vuçiqit si propagandë dhe si vazhdim të luftës hibride që zhvillon Serbia.

Sipas Dashevcit, ideja e ndryshimit të rrjedhës së Ibrit nuk mund të zbatohet për shkak të rregullave të së drejtës ndërkombëtare. Ai theksoi se konventat që rregullojnë ujërat ndërkufitare nuk i lejojnë ndërhyrje të kësaj natyre.

Ai tha se presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, ka pohuar se autoritetet serbe po analizojnë një “mundësi” që, sipas tij, është e parealizueshme. Dashevci nënvizoi se konventat ndërkombëtare për ujërat e ndalojnë një veprim të tillë, pavarësisht se Vuçiq e paraqet si ndryshim të mundshëm të rrjedhës së Ibrit në territorin serb dhe e lidh me trajtimin e serbëve nga autoritetet në Prishtinë.

Në vlerësimin e ekspertit, pretendimet e presidentit serb nuk përputhen me gjendjen reale në Kosovë. Ai konsideron se synimi është krijimi i presionit dhe largimi i vëmendjes nga problemet e brendshme me të cilat përballet Serbia.

Dashevci e përshkroi deklaratën si propagandë të pastër për nevojat e brendshme politike të Vuçiqit dhe si përpjekje për ta zhvendosur fokusin nga problemet e shumta që ai ka me popullin e vet në Serbi. Sipas tij, kjo është pjesë e luftës hibride dhe përbën herën e dytë që Vuçiq përmend një pretendim propagandistik pa efekt praktik dhe absolutisht të pamundur për t’u realizuar.

Për këtë arsye, Dashevci beson se mundësia që Serbia ta përdorë realisht ndryshimin e rrjedhës së Ibrit si mjet presioni ndaj Kosovës është jashtëzakonisht e vogël.

Ai tha se nuk e konsideron serioz këtë skenar dhe se, në kuptimin e së drejtës ndërkombëtare për ujërat ndërkufitare, rreziku është zero. Sipas Dashevcit, nuk mund të ketë pasoja nga një veprim që nuk mund të zbatohet, pasi konventa ndërkombëtare e ndalon atë në mënyrë strikte dhe zbatohet njësoj në të gjithë botën.

Megjithatë, eksperti kërkoi që Kosova të mos qëndrojë pasive në aspektin diplomatik, edhe pse ai e vlerëson të pamundur realizimin e kërcënimit.

Sipas tij, autoritetet kosovare duhet ta adresojnë menjëherë çështjen në nivel ndërkombëtar dhe të bashkërendojnë reagimin me aleatët kryesorë.

Dashevci kërkoi që Kosova ta alarmojë bashkësinë ndërkombëtare duke vënë në përdorim të gjithë kapacitetin e saj diplomatik. Ai tha se tema duhet të ngrihet pa vonesë përmes një reagimi të koordinuar me BE-në, Mbretërinë e Bashkuar, SHBA-në dhe institucionet e tjera ndërkombëtare.

Një qëndrim tjetër paraqiti Prof. Dr. Muhamet Racaj, Gjeneral-Major në pension. Ai vlerësoi se fjalët e Vuçiqit nuk duhen reduktuar në retorikë politike ose në një diskutim teknik, pasi çështja prek sigurinë kombëtare, sigurinë njerëzore dhe luftën hibride.

Racaj tha për “Bota sot” se paralajmërimi i presidentit serb për shqyrtimin e mundësisë së ndryshimit të rrjedhës së Ibrit, i lidhur me pretendimet për trajtimin e serbëve në Kosovë, duhet marrë shumë seriozisht. Në këndvështrimin e tij, kjo nuk është vetëm deklaratë politike apo debat hidroteknik, por temë që duhet analizuar në kuadër të sigurisë kombëtare dhe njerëzore, si dhe të luftës hibride.

Ai nënvizoi se në marrëdhëniet ndërkombëtare po bëhet gjithnjë e më i qartë një parim: shekulli XXI është periudhë e konkurrencës dhe luftës për energji, ndërsa shekulli XXII mund të karakterizohet nga një garë e ashpër për ujë dhe burime të tjera jetike. Për këtë arsye, sipas Racajt, uji nuk është më vetëm pasuri natyrore, por edhe burim strategjik.

Në rastin e Kosovës, ai e konsideron shumë më të madhe nga sa mund të duket rëndësinë e Ibrit dhe, në veçanti, të sistemit Ujman–Ibër-Lepenc. Racaj iu referua një raporti të laboratorit amerikan Pacific Northëest National Laboratory (PNNL), të publikuar në vitin 2021, ku Liqeni i Gazivodës/Ujmanit vlerësohet si pjesë e rëndësishme e sigurisë ujore dhe energjetike të Kosovës.

Sipas këtij raporti, ujërat e liqenit mbulojnë rreth një të tretën e ujit të pijshëm të Kosovës. Ato shërbejnë gjithashtu për ftohjen e dy termocentraleve me qymyr, të cilat në atë periudhë siguronin rreth 95 për qind të prodhimit të energjisë elektrike në vend.

Racaj paralajmëroi se ndikimi i qëllimshëm i një aktori shtetëror në sasinë, cilësinë ose rrjedhën e ujit mund të shkaktojë pasoja zinxhir në furnizimin me ujë të pijshëm, bujqësi, industri, energji, shëndet publik dhe stabilitet shoqëror. Pikërisht kjo ndërvarësi, sipas tij, e bën situatën shumë më serioze.

Shqetësimin e tij ai e lidhi edhe me ngjarjet e mëparshme që kanë prekur infrastrukturën ujore të Kosovës, duke veçuar sulmin ndaj kanalit të Ibër-Lepencit në nëntor të vitit 2024.

Racaj rikujtoi se një shpërthim në veri të Kosovës e dëmtoi kanalin e Ibër-Lepencit gjatë nëntorit të vitit 2024. Sulmi shkaktoi ndërprerje të furnizimit me ujë dhe vuri në rrezik sistemin energjetik të vendit. Pas incidentit u forcuan masat e sigurisë, ndërsa KFOR-i ndërmori hapa për mbrojtjen e infrastrukturës kritike.

Përgjegjësia për atë sulm vazhdoi të ishte pjesë e akuzave dhe hetimeve, kurse Beogradi mohoi çdo përfshirje. Sipas Racajt, ky kontekst e bën edhe më shqetësuese deklaratën e fundit të Vuçiqit, pasi ujin e largon nga fusha e bashkëpunimit teknik dhe e vendos në sferën e presionit politik e potencialisht të sigurisë.

Nga këndvështrimi teknik, Racaj iu referua inxhinierit hidroteknik Mumin Morina, i cili ka theksuar se rrjedha e një lumi mund të ndryshohet teknikisht nëpërmjet veprave hidroteknike. Megjithatë, mundësia teknike nuk nënkupton se një shtet ka të drejtë të veprojë sipas dëshirës, sepse në këtë pikë zbatohen normat e së drejtës ndërkombëtare.

Ai shpjegoi se Konventa e UNECE-së për ujërat ndërkufitare mbështetet në tri parime kryesore: shmangien e dëmit përtej kufirit, shfrytëzimin e drejtë dhe të arsyeshëm të ujërave, si dhe bashkëpunimin mes shteteve që përdorin të njëjtin sistem ujor.

UNECE-ja përcakton gjithashtu se ndërhyrjet që mund të pakësojnë ose ndryshojnë prurjet e ujit në shtetin që ndodhet më poshtë rrjedhës duhet të trajtohen në përputhje me këto detyrime dhe përmes konsultimeve ndërmjet palëve. Për Racajn, kjo do të thotë se uji nuk mund të shërbejë si armë politike apo si mekanizëm ndëshkimi ndaj një popullsie.

Lidhur me reagimin e Kosovës, Racaj kërkoi veprime të menjëhershme dhe të koordinuara në planin diplomatik, të sigurisë dhe strategjik. Sipas vlerësimit të tij profesional, kërcënimi duhet adresuar në tri nivele.

Në nivelin e parë, atë diplomatik, Kosova duhet ta dokumentojë menjëherë deklaratën dhe t’ua dërgojë atë zyrtarisht BE-së, SHBA-së, NATO-s, Kombeve të Bashkuara, OSBE-së dhe institucioneve përkatëse ndërkombëtare që merren me ujërat ndërkufitare. Racaj theksoi se reagimi nuk duhet shtyrë deri në momentin kur kërcënimi të kthehet në veprim konkret.

Niveli i dytë lidhet me sigurinë. Sipas tij, infrastruktura ujore duhet të klasifikohet dhe të mbrohet si infrastrukturë kritike kombëtare. Këtu përfshihen Ujmani, kanali Ibër-Lepenc, objektet e furnizimit me ujë dhe pjesët e sistemit që kanë lidhje me prodhimin e energjisë.

Racaj shtoi se mbrojtja e këtyre aseteve nuk mund të kufizohet vetëm në sigurinë fizike. Ajo duhet të përfshijë njëkohësisht dimensionin kibernetik, teknologjik dhe informativ.

Niveli i tretë është ai strategjik, ku Kosova, sipas tij, duhet të krijojë rezerva dhe alternativa. Një shtet është më pak i cenueshëm ndaj shantazhit kur furnizimi i tij nuk mbështetet në vetëm një burim. Për këtë arsye, ai kërkoi diversifikimin e burimeve ujore, rezervuarëve, sistemeve të furnizimit, kapaciteteve për emergjenca dhe lidhjeve energjetike.

Gjeneral-Majori në pension theksoi se zhvillimet duhen analizuar edhe përmes dimensionit të luftës hibride, sepse burimet jetike dhe infrastruktura kritike mund të përdoren për presion edhe pa një përplasje të drejtpërdrejtë ushtarake.

Sipas Racajt, konfliktet moderne nuk nisin medoemos me avionë dhe tanke. Ato mund të marrin udhë përmes një deklarate politike, një fushate dezinformimi, trysnisë ekonomike, një sulmi kibernetik, sabotimit të infrastrukturës ose manipulimit të një burimi jetik. Në këtë kuptim, shfrytëzimi i ujit si instrument presioni do të përbënte një rast tipik të luftës hibride kundër një shteti dhe shoqërie.

Megjithatë, ai bëri thirrje që të mos krijohet panik, duke vënë në dukje se një deklaratë politike nuk është e barabartë me zbatimin teknik të një projekti. Pikërisht për shkak të përmasave që mund të kenë pasojat, Racaj tha se shteti duhet të udhëhiqet nga parimi i parandalimit.

Ai propozoi që Kosova t’u kërkojë partnerëve ndërkombëtarë krijimin e një mekanizmi të përhershëm për monitorimin dhe bashkëpunimin rreth ujërave ndërkufitare të Ibrit. Ky mekanizëm, sipas tij, duhet të sigurojë transparencë për çdo projekt të ri hidroteknik që mund të ushtrojë ndikim mbi rrjedhën e ujit.

Në përfundim të prononcimit për “Bota sot”, Prof. Dr. Muhamet Racaj tha se mesazhi duhet të jetë i prerë: Ibri nuk mund të shfrytëzohet si instrument politik dhe Ujmani nuk mund të kthehet në armë presioni kundër Kosovës.

The post Kërcënimi i Vuçiqit për lumin Ibër alarmon Kosovën, ekspertët ndahen për shkallën e rrezikut appeared first on Albeu.com.

Një valë e re shqetësimi ka përfshirë Kosovën pas deklaratës së presidentit serb, Aleksandar Vuçiq, se Beogradi po shqyrton mundësinë për të devijuar rrjedhën e lumit Ibër në sektorin serb. Kjo deklaratë ka vënë në qendër të vëmendjes sigurinë e furnizimit me ujë dhe stabilitetin e përgjithshëm të vendit.

Shefi i shtetit serb e ka argumentuar këtë nismë duke iu referuar asaj që ai e quan trajtim i padrejtë i komunitetit serb nga institucionet kosovare, duke e futur kështu problemin e burimeve ujore në një fushë krejtësisht politike.

Këto pohime kanë ndezur një diskutim të gjerë mbi shkallën e rrezikut që paraqet përdorimi i kontrollit mbi Ibër si levë presioni kundër Kosovës, si dhe mbi efektet potenciale në furnizimin me ujë, prodhimin e energjisë, sektorin bujqësor, ekosistemin dhe sigurinë kombëtare.

Pozicioni strategjik i lumit Ibër dhe veçanërisht i zinxhirit Ujman–Ibër-Lepenc e bën këtë temë jashtëzakonisht delikate për Kosovën. Çdo veprim që do të cenonte volumin apo drejtimin e rrjedhës së ujit mund të shkaktonte pasoja të gjera, duke goditur si furnizimin me ujë të pijshëm ashtu edhe degë të tjera jetike për shtetin.

Në këtë kontekst lind dilema nëse fjalët e Vuçiqit janë thjesht një ushtrim retorik dhe element i luftës hibride, apo nëse autoritetet në Prishtinë duhet ta lexojnë këtë si një rrezik konkret për sigurinë kombëtare dhe ta shtrojnë urgjentisht çështjen në tryezën ndërkombëtare.

Gjithashtu, thelbësor mbetet qëndrimi që do të mbajnë institucionet e Kosovës dhe aleatët si Bashkimi Evropian, Shtetet e Bashkuara, NATO dhe organizma të tjerë globalë, përballë çdo tentative për t’i shndërruar rezervat ujore në armë presioni.

Dashevci: Deklaratë propagandistike, rrezik praktik inekzistent

Për portalin “Bota sot”, eksperti i sigurisë Arben Dashevci i ka cilësuar pohimet e Vuçiqit si thjesht propagandë dhe pjesë të arsenalit hibrid të Serbisë.

Sipas tij, ndryshimi i rrjedhës së Ibrit është një skenar i pamundur nga këndvështrimi i së drejtës ndërkombëtare, meqenëse traktatet për lumenjtë ndërkufitarë nuk autorizojnë ndërhyrje të kësaj natyre.

“Po, Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, ka deklaruar se autoritetet serbe po shqyrtojnë ‘mundësinë’ e pamundur, sepse është e pamundur, konventat ndërkombëtare për ujërat nuk e lejojnë një gjë të tillë dhe kinse, sipas tij, e do ndryshimin e rrjedhës së lumit Ibër në territorin e Serbisë, duke e lidhur një veprim të tillë me trajtimin e serbëve nga autoritetet në Prishtinë”, ka deklaruar ai.

Dashevci shton se pohimet e liderit serb nuk pasqyrojnë realitetin në Kosovë, dhe se e gjithë kjo manovër synon të gjenerojë presion dhe të largojë vëmendjen nga turbulencat e brendshme në Serbi.

“Deklarata e Vuçiqit është puro propagandë për nevoja të tij të brendshme politike, zhvendosje të vëmendjes nga problemet e shumta që ka atje me popullin e tij në atë shtet dhe, natyrisht, është vazhdë e luftës së tij hibride, sepse është e dyta herë që përmend një propagandë pa asnjë efekt praktik dhe absolutisht të pamundur”, ka theksuar ai.

Ai konsideron se probabiliteti që devijimi i Ibrit të aktivizohet si mjet shantazhi është pothuajse zero, pikërisht falë barrierave të vendosura nga legjislacioni ndërkombëtar.

“Pra, unë mendoj që nuk është aspak serioz, rreziku është zero në aspektin e së drejtës ndërkombëtare për ujërat ndërkufitare që ndryshimi i rrjedhës së Ibrit të përdoret nga Serbia si mjet presioni ndaj Kosovës. Nuk ka pasojë kur nuk mund të realizohet ajo që e ndalon konventa ndërkombëtare dhe është strikte e njëjtë për të gjithë botën”, ka thënë ai.

Megjithatë, eksperti nënvizon se pavarësisht pamundësisë tekniko-ligjore, Kosova duhet të jetë proaktive në rrafshin diplomatik dhe ta ngrejë menjëherë shqetësimin pranë partnerëve strategjikë.

“Kosova duhet ta alarmojë bashkësinë ndërkombëtare me gjithë kapacitetin e saj diplomatik që ka. Unë mendoj që duhet ta ngrejë menjëherë çështjen në nivel ndërkombëtar, në një reagim të koordinuar me BE-në, Mbretërinë e Bashkuar dhe gjithsesi me SHBA-në, por dhe institucionet tjera ndërkombëtare”, ka përfunduar Dashevci.

Racaj: Uji si pasuri strategjike, deklarata kërkon qasje të menjëhershme

Në kontrast me këtë qëndrim, Prof. Dr. Muhamet Racaj, Gjeneral-Major në rezervë, gjykon se deklarata e Vuçiqit nuk mund të trajtohet si një episod i thjeshtë retorik apo një debat hidroteknik, por si një sfidë që cënon sigurinë kombëtare, atë njerëzore dhe fushën e luftës hibride.

“Deklarata e presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq, se Serbia po shqyrton mundësinë e ndryshimit të rrjedhës së lumit Ibër, duke e lidhur këtë me pretendimet për trajtimin e serbëve në Kosovë, duhet të merret shumë seriozisht. Kjo nuk është vetëm një deklaratë politike apo një debat hidroteknik. Në këndvështrimin tim, ajo duhet të analizohet si çështje e sigurisë kombëtare, sigurisë njerëzore dhe luftës hibride.

Është një parim që po bëhet gjithnjë e më i qartë në marrëdhëniet ndërkombëtare: shekulli XXI është shekulli i konkurrencës dhe luftës për energji, ndërsa shekulli XXII mund të jetë shekulli i konkurrencës së ashpër për ujë dhe burime të tjera jetike. Për këtë arsye, uji nuk mund të trajtohet më vetëm si resurs natyror; ai është edhe resurs strategjik.

Në rastin e Kosovës, rëndësia e Ibrit dhe veçanërisht e sistemit Ujman–Ibër-Lepenc është shumë më e madhe sesa duket në shikim të parë. Një raport i laboratorit amerikan Pacific Northwest National Laboratory (PNNL), i publikuar në vitin 2021, e konsideron Liqenin e Gazivodës/Ujmanit një komponent të rëndësishëm të sigurisë ujore dhe energjetike të Kosovës. Sipas raportit, ujërat e liqenit sigurojnë rreth një të tretën e ujit të pijshëm të Kosovës dhe përdoren për ftohjen e dy termocentraleve me qymyr, të cilat në atë kohë përbënin rreth 95 për qind të prodhimit të energjisë elektrike të Kosovës.

Kjo e bën çështjen shumë më serioze. Nëse një aktor shtetëror arrin të ndikojë në mënyrë të qëllimshme në sasinë, cilësinë ose rrjedhën e ujit, ai mund të krijojë pasoja zinxhir: ujë të pijshëm, bujqësi, industri, energji, shëndet publik dhe stabilitet shoqëror”, ka deklaruar Racaj.

Ai e lidh këtë alarm me ngjarjet e mëparshme që kanë prekur infrastrukturën ujore të vendit, duke evokuar shpërthimin që goditi kanalin e Ibër-Lepencit në nëntor 2024.

“Prandaj, deklarata e Vuçiqit duhet të shihet edhe në kontekstin e asaj që ndodhi në nëntor të vitit 2024, kur një shpërthim dëmtoi kanalin e Ibër-Lepencit në veri të Kosovës. Sulmi shkaktoi ndërprerje të furnizimit me ujë dhe kërcënoi sistemin energjetik të vendit; pas incidentit u shtuan masat e sigurisë dhe KFOR-i mori masa për mbrojtjen e infrastrukturës kritike. Përgjegjësia për sulmin mbeti objekt i akuzave dhe hetimeve, ndërsa Beogradi e mohoi përfshirjen.

Në këtë kuptim, deklarata e fundit e presidentit serb është shqetësuese sepse e zhvendos ujin nga sfera e bashkëpunimit teknik në atë të presionit politik dhe potencialisht të sigurisë.

Nga pikëpamja teknike, siç ka theksuar edhe inxhinieri hidroteknik Mumin Morina, ndërhyrjet në rrjedhën e një lumi mund të realizohen teknikisht përmes veprave hidroteknike. Por kjo nuk do të thotë se një shtet ka të drejtë ta bëjë këtë sipas dëshirës. Pikërisht këtu hyn e drejta ndërkombëtare.

Konventa e UNECE-së për ujërat ndërkufitare vendos tri parime themelore: parandalimin e dëmit ndërkufitar, përdorimin e drejtë dhe të arsyeshëm të ujërave dhe bashkëpunimin ndërmjet shteteve që ndajnë të njëjtin sistem ujor. UNECE thekson gjithashtu se edhe ndërhyrjet në rrjedhën e ujit që mund të ulin ose ndryshojnë prurjet në shtetin poshtë rrjedhës kërkojnë trajtim në kuadër të këtyre detyrimeve dhe konsultimeve ndërmjet palëve.

Pra, uji nuk mund të përdoret si armë politike apo si mjet ndëshkimi ndaj një popullsie”, ka shtuar ai.

Lidhur me veprimet që duhet të marrë Prishtina, Racaj insiston në një përgjigje të shpejtë dhe të sinkronizuar në disa fronte.

“Në këndvështrimin tim profesional, kërcënimi duhet të trajtohet në tri nivele.

Së pari, niveli diplomatik. Kosova duhet ta dokumentojë menjëherë deklaratën dhe ta përcjellë zyrtarisht tek BE-ja, SHBA-ja, NATO-ja, Kombet e Bashkuara, OSBE-ja dhe institucionet përkatëse ndërkombëtare për ujërat ndërkufitare. Nuk duhet pritur që një kërcënim të shndërrohet në veprim konkret për të reaguar.

Së dyti, niveli i sigurisë. Infrastrukturat e ujit duhet të trajtohen si infrastrukturë kritike kombëtare. Kjo përfshin Ujmanin, kanalin Ibër-Lepenc, objektet e furnizimit me ujë dhe komponentët që lidhen me prodhimin e energjisë. Mbrojtja nuk duhet të jetë vetëm fizike, por edhe kibernetike, teknologjike dhe informative.

Së treti, niveli strategjik. Kosova duhet të ndërtojë alternativa dhe rezerva. Një shtet është më i mbrojtur ndaj shantazhit kur nuk varet nga një burim i vetëm. Prandaj kërkohet diversifikimi i burimeve të ujit, rezervuarëve, sistemeve të furnizimit, kapaciteteve të emergjencës dhe lidhjeve energjetike”, ka renditur Racaj.

Ai ka tërhequr vëmendjen se situata duhet analizuar edhe përmes prizmit të luftës hibride, sepse burimet esenciale dhe infrastruktura vitale mund të kthehen në instrumente shantazhi pa pasur nevojë për një konflikt të hapur ushtarak.

“Duhet të kemi parasysh edhe dimensionin e luftës hibride. Lufta moderne nuk fillon domosdoshmërisht me tanke dhe avionë. Ajo mund të fillojë me një deklaratë politike, një fushatë dezinformimi, presion ekonomik, sulm kibernetik, sabotim të infrastrukturës ose manipulim të një burimi jetik. Në këtë kuptim, përdorimi i ujit si instrument presioni do të ishte një shembull tipik i luftës hibride ndaj një shteti dhe shoqërie.

Megjithatë, duhet të bëjmë edhe një dallim të rëndësishëm: nuk duhet të krijohet panik. Deklarata politike nuk është e njëjtë me realizimin teknik të një projekti. Por pikërisht sepse pasojat potenciale janë kaq të mëdha, shteti duhet të veprojë me parimin e parandalimit.

Kosova duhet të kërkojë nga partnerët ndërkombëtarë një mekanizëm të përhershëm monitorimi dhe bashkëpunimi për ujërat ndërkufitare të Ibrit, me transparencë mbi çdo projekt të ri hidroteknik që mund të ndikojë në rrjedhën e ujit.

Mesazhi duhet të jetë i qartë: Ibrit nuk mund të përdoret si mjet politik dhe Ujmani nuk mund të shndërrohet në armë të presionit ndaj Kosovës”, ka mbyllur intervistën Prof. Dr. Muhamet Racaj për “Bota sot”.

The post Vuçiq kërcënon me lumin Ibër, ekspertët ndahen: propagandë apo rrezik real për Kosovën appeared first on Albeu.com.

Një deklaratë e presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq, ka rikthyer shqetësimet për sigurinë ujore dhe energjetike të Kosovës. Ai ka bërë të ditur se autoritetet serbe po shqyrtojnë mundësinë e ndryshimit të rrjedhës së lumit Ibër brenda territorit të Serbisë.

Vuçiq e ka justifikuar një veprim të mundshëm me pretendimet e tij për mënyrën se si trajtohen serbët nga institucionet e Kosovës, duke e kthyer çështjen e ujërave ndërkufitare në një instrument të drejtpërdrejtë të debatit politik.

deklarata ka nxitur diskutime mbi faktin nëse Serbia mund ta shfrytëzojë kontrollin ose ndërhyrjen në rrjedhën e Ibrit si mjet presioni ndaj Kosovës, si dhe mbi pasojat që një situatë e tillë do të kishte për ujin e pijshëm, energjinë, bujqësinë, mjedisin dhe sigurinë kombëtare.

Ndjeshmëria e kësaj çështjeje lidhet me rëndësinë strategjike të lumit Ibër dhe, veçanërisht, me sistemin Ujman–Ibër-Lepenc. Një ndryshim në sasinë ose rrjedhën e ujit do të mund të shkaktonte pasoja në disa fusha jetike të funksionimit të shtetit të Kosovës.

Përballë kësaj situate, mbetet e hapur dilema nëse deklarata e presidentit serb është thjesht pjesë e retorikës politike dhe luftës hibride, apo nëse duhet të trajtohet menjëherë nga Kosova si kërcënim konkret për sigurinë kombëtare dhe të adresohet në arenën ndërkombëtare.

Po aq i rëndësishëm pritet të jetë edhe reagimi i institucioneve të Kosovës dhe i partnerëve të saj, përfshirë Bashkimin Evropian, Shtetet e Bashkuara, NATO-n dhe organizatat e tjera ndërkombëtare, ndaj çdo përpjekjeje për shndërrimin e burimeve ujore në mjet të presionit politik.

Eksperti i sigurisë, Arben Dashevci, e cilësoi deklaratën e Vuçiqit si propagandë dhe si një tjetër element të luftës hibride të Serbisë.

Sipas Dashevcit, një ndryshim i rrjedhës së Ibrit nuk mund të realizohet ligjërisht, pasi konventat ndërkombëtare për ujërat ndërkufitare nuk e lejojnë një ndërhyrje të tillë.

“Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, ka folur për shqyrtimin e ‘mundësisë’ për ndryshimin e rrjedhës së lumit Ibër në territorin serb, duke e lidhur këtë pretendim me trajtimin e serbëve nga autoritetet në Prishtinë. Por kjo mundësi është e pamundur, sepse konventat ndërkombëtare për ujërat nuk e lejojnë”, deklaroi ai.

Eksperti vlerësoi se pretendimet e presidentit serb nuk përputhen me realitetin në Kosovë dhe se synimi i tyre është krijimi i presionit politik, ndërsa vëmendja zhvendoset nga problemet e brendshme të Serbisë.

“Deklarata e Vuçiqit është puro propagandë për nevojat e tij të brendshme politike. Ajo synon të largojë vëmendjen nga problemet e shumta që ai ka me popullin e tij në atë shtet dhe është vazhdim i luftës së tij hibride. Është hera e dytë që përmendet një propagandë pa efekt praktik dhe absolutisht e pamundur”, u shpreh Dashevci.

Ai theksoi se përdorimi i ndryshimit të rrjedhës së Ibrit si instrument presioni ndaj Kosovës është praktikisht i parealizueshëm për shkak të kufizimeve të së drejtës ndërkombëtare.

“Nuk e konsideroj aspak serioz këtë kërcënim. Në aspektin e së drejtës ndërkombëtare për ujërat ndërkufitare, rreziku që Serbia ta përdorë ndryshimin e rrjedhës së Ibrit si mjet presioni ndaj Kosovës është zero. Nuk mund të ketë pasoja nga një veprim që konventa ndërkombëtare e ndalon në mënyrë strikte dhe njësoj për të gjithë botën”, tha ai.

Megjithëse e sheh si të pamundur zbatimin e një skenari të tillë, Dashevci kërkoi që Kosova të reagojë në mënyrë aktive përmes diplomacisë.

Ai tha se çështja duhet të ngrihet pa vonesë në nivel ndërkombëtar dhe të diskutohet në bashkëpunim me aleatët kryesorë të Kosovës.

“Kosova duhet ta alarmojë bashkësinë ndërkombëtare me të gjithë kapacitetin e saj diplomatik. Çështja duhet të ngrihet menjëherë në nivel ndërkombëtar, përmes një reagimi të koordinuar me BE-në, Mbretërinë e Bashkuar dhe, mbi të gjitha, SHBA-në, si dhe me institucionet e tjera ndërkombëtare”, përfundoi Dashevci.

Një vlerësim tjetër ka dhënë Prof. Dr. Muhamet Racaj, Gjeneral-Major në pension, i cili konsideron se deklarata nuk duhet parë vetëm si retorikë politike apo si diskutim teknik për ujërat.

Racaj e cilësoi çështjen si të lidhur drejtpërdrejt me sigurinë kombëtare, sigurinë njerëzore dhe luftën hibride.

“Deklarata e presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq, se Serbia po shqyrton ndryshimin e rrjedhës së lumit Ibër dhe se këtë e lidh me pretendimet për trajtimin e serbëve në Kosovë, duhet marrë shumë seriozisht. Kjo nuk është vetëm deklaratë politike apo debat hidroteknik. Ajo duhet analizuar si çështje e sigurisë kombëtare, sigurisë njerëzore dhe luftës hibride.

Një parim po bëhet gjithnjë e më i dukshëm në marrëdhëniet ndërkombëtare: shekulli XXI është shekulli i konkurrencës dhe luftës për energji, ndërsa shekulli XXII mund të shndërrohet në shekullin e përplasjes së ashpër për ujë dhe burime të tjera jetike. Për këtë arsye, uji nuk duhet parë më vetëm si pasuri natyrore, por edhe si resurs strategjik.

Në rastin e Kosovës, rëndësia e Ibrit dhe në veçanti e sistemit Ujman–Ibër-Lepenc është shumë më e madhe nga sa mund të duket. Një raport i laboratorit amerikan Pacific Northëest National Laboratory (PNNL), i publikuar në vitin 2021, e vlerëson Liqenin e Gazivodës/Ujmanit si pjesë të rëndësishme të sigurisë ujore dhe energjetike të Kosovës. Sipas raportit, uji i liqenit siguron rreth një të tretën e ujit të pijshëm të Kosovës dhe shërben për ftohjen e dy termocentraleve me qymyr, të cilat në atë kohë prodhonin rreth 95 për qind të energjisë elektrike të Kosovës.

Kjo e rrit ndjeshëm seriozitetin e situatës. Nëse një shtet arrin të ndikojë qëllimisht në sasinë, cilësinë ose rrjedhën e ujit, pasojat mund të shtrihen zinxhir në ujin e pijshëm, bujqësi, industri, energji, shëndetin publik dhe stabilitetin shoqëror”, deklaroi Racaj për “Bota sot”.

Shqetësimet e tij lidhen edhe me ngjarjet e mëparshme që kanë prekur infrastrukturën ujore të Kosovës, veçanërisht me sulmin ndaj kanalit të Ibër-Lepencit në nëntor të vitit 2024.

“Deklarata e Vuçiqit duhet parë në dritën e asaj që ndodhi në nëntor të vitit 2024, kur një shpërthim dëmtoi kanalin e Ibër-Lepencit në veri të Kosovës. Si pasojë u ndërpre furnizimi me ujë dhe u vu në rrezik sistemi energjetik i vendit. Pas incidentit u shtuan masat e sigurisë, ndërsa KFOR-i ndërmori masa për mbrojtjen e infrastrukturës kritike. Përgjegjësia për sulmin mbeti pjesë e akuzave dhe hetimeve, ndërsa Beogradi mohoi përfshirjen.

Pikërisht për këtë arsye, deklarata e fundit e presidentit serb është shqetësuese, sepse e nxjerr ujin nga fusha e bashkëpunimit teknik dhe e vendos atë në kuadrin e presionit politik e potencialisht të sigurisë.

Nga ana teknike, siç ka argumentuar edhe inxhinieri hidroteknik Mumin Morina, rrjedha e një lumi mund të ndryshohet përmes veprave hidroteknike. Por mundësia teknike nuk i jep një shteti të drejtën ta ndërmarrë këtë veprim sipas vullnetit të tij. Kjo është pikërisht pika ku zbatohet e drejta ndërkombëtare.

Konventa e UNECE-së për ujërat ndërkufitare mbështetet në tri parime kryesore: shmangien e dëmit ndërkufitar, shfrytëzimin e drejtë dhe të arsyeshëm të ujërave, si dhe bashkëpunimin mes shteteve që ndajnë të njëjtin sistem ujor. UNECE nënvizon se çdo ndërhyrje në rrjedhë që mund të pakësojë ose ndryshojë prurjet në shtetin poshtë rrjedhës duhet të trajtohet brenda këtyre detyrimeve dhe përmes konsultimeve ndërmjet palëve.

“Rrjedhimisht, uji nuk mund të kthehet në armë politike dhe as të përdoret si mjet ndëshkimi ndaj një popullsie”, u shpreh Racaj.

Sipas tij, përgjigjja e Kosovës duhet të jetë e shpejtë, e koordinuar dhe të përfshijë njëkohësisht dimensionin diplomatik, atë të sigurisë dhe planifikimin strategjik.

“Në vlerësimin tim profesional, ky kërcënim duhet trajtuar në tri nivele.

Në radhë të parë është niveli diplomatik. Kosova duhet ta dokumentojë menjëherë deklaratën dhe ta dërgojë zyrtarisht te BE-ja, SHBA-ja, NATO-ja, Kombet e Bashkuara, OSBE-ja dhe institucionet përkatëse ndërkombëtare për ujërat ndërkufitare. Nuk duhet pritur që kërcënimi të shndërrohet në veprim përpara se të ndërmerret reagimi.

Niveli i dytë është siguria. Infrastrukturat ujore duhet të konsiderohen infrastrukturë kritike kombëtare. Këtu përfshihen Ujmani, kanali Ibër-Lepenc, objektet e furnizimit me ujë dhe pjesët e sistemit që lidhen me prodhimin e energjisë. Siguria e tyre duhet të jetë fizike, kibernetike, teknologjike dhe informative.

Niveli i tretë është ai strategjik. Kosova duhet të krijojë alternativa dhe rezerva, pasi një shtet është më pak i ekspozuar ndaj shantazhit kur nuk varet nga një burim i vetëm. Për këtë nevojitet diversifikimi i burimeve ujore, rezervuarëve, rrjeteve të furnizimit, kapaciteteve emergjente dhe lidhjeve energjetike”, deklaroi Racaj.

Prof. Dr. Racaj e vendosi këtë situatë edhe në kuadrin e luftës hibride, ku burimet jetike dhe infrastruktura kritike mund të përdoren për presion pa u shoqëruar domosdoshmërisht nga një përballje e drejtpërdrejtë ushtarake.

“Duhet të kemi parasysh dimensionin e luftës hibride. Konflikti modern nuk nis domosdoshmërisht me tanke dhe avionë. Ai mund të marrë formë përmes një deklarate politike, një fushate dezinformimi, presionit ekonomik, një sulmi kibernetik, sabotimit të infrastrukturës ose manipulimit të një burimi jetik. Në këtë kuptim, përdorimi i ujit si instrument presioni do të përbënte një shembull tipik të luftës hibride kundër një shteti dhe shoqërie.

Megjithatë, duhet bërë dallimi mes dy gjërave: deklarata politike nuk është e njëjtë me realizimin teknik të një projekti. Nuk duhet të shkaktohet panik, por duke pasur parasysh përmasat e pasojave të mundshme, shteti duhet të udhëhiqet nga parimi i parandalimit.

Kosova duhet t’u kërkojë partnerëve ndërkombëtarë krijimin e një mekanizmi të përhershëm monitorimi dhe bashkëpunimi për ujërat ndërkufitare të Ibrit. Ky mekanizëm duhet të garantojë transparencë për çdo projekt të ri hidroteknik që mund të ndikojë në rrjedhën e ujit.

Mesazhi duhet të jetë i prerë: Ibri nuk mund të përdoret si instrument politik dhe Ujmani nuk mund të shndërrohet në armë presioni ndaj Kosovës”, përfundoi Prof. Dr. Muhamet Racaj për “Bota sot”.

The post Vuçiq kërcënon me ndryshimin e rrjedhës së Ibrit, ekspertët ndahen për rrezikun ndaj Kosovës appeared first on Albeu.com.

Zëdhënësi i KQZ-së, Valmir Elezi, ka bërë të ditur se institucioni do të presë gjithashtu edhe për ankesat eventuale lidhur me rinumërimin, i cili përfundoi më 19 qershor në ora 12:00.

Ai ka sqaruar se, përpara shpalljes së rezultateve, KQZ-ja pret edhe konfirmimin nga PZAP nëse ka ndonjë ankesë që vazhdon të jetë në shqyrtim.

Sipas rezultateve preliminare, Lëvizja Vetëvendosje ka marrë 42.96 për qind të votave dhe pritet të sigurojë 53 ulëse në Kuvendin me 120 anëtarë. Kjo përfaqëson një numër më të ulët mandatesh krahasuar me zgjedhjet e dhjetorit të vitit të kaluar, kur partia e Albin Kurtit kishte fituar 57 deputetë.

Partia Demokratike e Kosovës është renditur e dyta me 21.13 për qind të votave dhe në legjislaturën e 11-të pritet të ketë 22 deputetë, po aq sa kishte edhe në përbërjen e kaluar parlamentare.

Ndërkohë, Lidhja Demokratike e Kosovës ka dalë forca e tretë politike me 17.60 për qind, që përkthehet në 18 deputetë, nga 15 sa kishte në dhjetor.

Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës, e cila së fundi ka vendosur të identifikohet si Aleanca, ka marrë 7.16 për qind të votave dhe sipas pritjeve do të ketë shtatë deputetë, një më shumë se në zgjedhjet e dhjetorit.

Sa u përket ulëseve të rezervuara për komunitetin serb, nëntë nga dhjetë mandate, sipas rezultatit preliminar, i ka fituar Lista Serbe, e mbështetur nga Beogradi zyrtar. Një ulëse i ka takuar partisë për Liri, Drejtësi dhe Mbijetesë.

Nga komunitetet joshumicë serbe, KDTP-ja ka siguruar dy mandate, ndërsa nga një mandat kanë fituar koalicioni Vakat, IRDK-ja, SDU-ja, NDS-ja, PSA-ja, PLE-ja, PREBK-ja dhe JGP-ja.

Kryeministri në detyrë dhe kryetari i Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, është shprehur ditë më parë për formimin e Qeverisë së re dhe për zgjedhjen e presidentit.

Ai ka theksuar se fillimisht duhet të mbyllet i gjithë procesi zgjedhor dhe vetëm më pas të ndërmerren hapat për ngritjen e institucioneve të reja.

Kurti ka deklaruar gjithashtu se pas zgjedhjeve të 7 qershorit shpreson në një ndryshim të qasjes së opozitës.

“Shpresoj që kësaj here do të ndryshojë qasja e opozitës”, u shpreh ai.

Më tej, ai ka shtuar se ish-opozita, sipas tij, duhet të heqë dorë nga refuzimet ndaj ofertave që vijnë nga Lëvizja Vetëvendosje.

“Ne do të përpiqemi për sa më shumë bashkëpunim me opozitën sa i përket zgjedhjes së presidentit apo presidentes”, ka shtuar ai.

Anëtari i Lëvizjes “Guxo”, Gazmend Halilaj, në një deklaratë për “Bota sot”, ka vlerësuar se partitë e tjera duhet të tregojnë gatishmëri për të ndihmuar në krijimin e institucioneve funksionale dhe më pas edhe në procesin e zgjedhjes së presidentit.

“Para situatës aktuale politike, partia opozitare që ka më së shumti gjasa të bëjë kompromis për bashkëpunim institucional me Lëvizjen Vetëvendosje mbetet ajo forcë që vendos interesin shtetëror mbi kalkulimet afatshkurtra partiake. Duke pasur parasysh se LVV ka dalë forca më e madhe politike dhe ka marrë besimin më të madh qytetar, është e arsyeshme që partitë e tjera të tregojnë gatishmëri për të kontribuar në formimin e institucioneve funksionale dhe më vonë edhe në procesin e zgjedhjes së presidentit”, shprehet Halilaj.

Sipas Halilajt, nëse subjektet politike vazhdojnë të mos arrijnë marrëveshje, vendi mund të përballet me disa zhvillime të padëshiruara.

“Në demokraci, respektimi i vullnetit qytetar dhe krijimi i stabilitetit institucional duhet të jenë prioritete të përbashkëta. Nëse partitë politike vazhdojnë të mos gjejnë konsensus, vendi mund të përballet me disa skenarë të padëshirueshëm, duke përfshirë zgjatjen e bllokadës institucionale, vonesa në vendimmarrje dhe pengesa në proceset e rëndësishme shtetërore”, deklaron anëtari.

Ekziston rreziku që Kosova të futet në një cikël të ri zgjedhor, nëse mungon vullneti për kompromis institucional, thotë Halilaj.

“Një situatë e tillë do të ndikonte negativisht në zbatimin e reformave, në zhvillimin ekonomik dhe në avancimin e agjendës ndërkombëtare të Kosovës. Për këtë arsye, përgjegjësia për të gjetur gjuhë të përbashkët nuk bie vetëm mbi pozitën, por mbi të gjitha subjektet politike që përfaqësojnë qytetarët. Ekziston gjithashtu rreziku që Kosova të futet në një cikël të ri zgjedhor nëse mungon vullneti për kompromis institucional. Zgjedhjet e reja do të kërkonin kohë, mjete financiare dhe do të krijonin pasiguri politike në një moment kur vendi ka nevojë për stabilitet dhe përqendrim në sfidat ekonomike dhe sociale”, thekson Halilaj.

Ai shton se mbetet të shihet nëse partitë politike kanë reflektuar mjaftueshëm, ndërsa paralajmëron se i njëjti ngërç mund të përsëritet edhe gjatë procesit të zgjedhjes së presidentit, nëse interesat partiake vazhdojnë të vendosen mbi interesin shtetëror.

“Për më tepër, një proces i ri zgjedhor nuk garanton domosdoshmërisht një rezultat ndryshe, prandaj shumë qytetarë me të drejtë presin që partitë të gjejnë zgjidhje brenda institucioneve ekzistuese. Sa i përket mësimeve nga ngërçi i fundit institucional, mbetet për t’u parë nëse partitë politike kanë reflektuar mjaftueshëm. Megjithatë, ekziston rreziku që i njëjti skenar të përsëritet edhe në procesin e zgjedhjes së presidentit nëse interesat partiake vazhdojnë të mbizotërojnë ndaj interesit shtetëror. Në këtë kontekst, LVV ka argumentuar vazhdimisht se institucionet duhet të ndërtohen mbi bazën e legjitimitetit demokratik dhe respektimit të rezultatit zgjedhor. Prandaj, përgjegjësia kryesore e spektrit politik është të shmangë bllokadat dhe të sigurojë funksionimin normal të institucioneve, duke dëshmuar pjekuri politike dhe përkushtim ndaj interesit të Republikës së Kosovës”, përfundon anëtari nga Lëvizja “Guxo”.

The post Halilaj paralajmëron pasoja nga mungesa e marrëveshjes politike pas zgjedhjeve të 7 qershorit appeared first on Albeu.com.

Qeveria shqiptare projekton një rritje të qëndrueshme të ekonomisë në vitet 2027–2029, të mbështetur nga konsumi, investimet dhe turizmi, në një kohë kur tre shtyllat kryesore të ekonomisë prodhuese, eksportet, bujqësia dhe industria janë në rënie.

Sipas projeksioneve afatmesme, rritja pritet të gjenerohet kryesisht nga kërkesa e brendshme, veçanërisht nga konsumi privat dhe investimet, ndërsa kërkesa e huaj neto (eksport-import) parashikohet të ketë vetëm një ndikim të moderuar pozitiv.

Konsumi pritet të rritet mesatarisht me rreth 2.9% në vit, ndërsa investimet me 4.9%, të nxitura nga përmirësimi i besimit dhe nga kushtet më të lehta të kreditimit.

Eksportet parashikohen të vijojnë “trendin pozitiv”, me një rritje mesatare prej 4.6% në vit në periudhën 2027–2029, të mbështetur kryesisht nga turizmi.

Por këto parashikime, bien në kontrast të fortë me zhvillimet reale të viteve të fundit, ku eksportet e mallrave kanë rënë, prodhimi bujqësor është tkurrur dhe industria ka humbur peshë në ekonomi, duke reflektuar dobësimin e bazës prodhuese dhe konkurruese të vendit.

Edhe nga ana e ofertës, vetë projeksionet e qeverisë tregojnë një ekonomi që po mbështetet gjithnjë e më shumë te shërbimet, dhe gjithnjë e më pak te prodhimi.

Bujqësia parashikohet të rritet me vetëm 0.2% në vit, praktikisht pa ndikim në PBB. Industria me 2.6%, me një kontribut minimal në rritje.

Ndërkohë, shërbimet dhe ndërtimi do të mbajnë peshën kryesore të zgjerimit ekonomik.

Edhe punësimi pritet të rritet vetëm simbolikisht, me rreth 0.1% në vit, ndërsa zgjerimi i forcës së punës do të vijë kryesisht nga rritja e pjesëmarrjes dhe jo nga hapja e vendeve të reja të punës në sektorët prodhues.

Në këtë kuadër, projeksionet optimiste të rritjes nuk mbështeten në zhvillime reale në ekonomi, por në supozime për konsum më të lartë, turizëm më të fortë dhe klimë më të mirë financiare, ndërkohë që baza prodhuese e vendit po dobësohet./ Monitor

The post Qeveria mban të pandryshuar skenarin për rritjen ekonomike, parashikime jo realiste appeared first on Albeu.com.

Mësohet se protesta e PD-së, është planifikuar të nisë në orën 17:00.

Burimet bëjnë me dije se do të bllokohen disa nyje kryesore të qarkullimit në Tiranë.

Segmentet që do të bllokohen janë rruga pranë Bashkisë së Tiranës, rreth-rrotullimi tek “Zogu i Zi”, tek sheshi “Wilson”, tek “Pallati me Shigjeta”, si dhe kryqëzimi tek “Rruga e Elbasanit”, pranë xhamisë së “Namazgjasë”.

The post Zbardhet skenari i protestës/ Opozita mosbindje civile të hënën, ja rrugët që do të bllokohen në Tiranë appeared first on Albeu.com.

Fati është ai që i duhet sot në orën 12:00 Kombëtares shqiptare. Në Zyrih, do të marrë formë rrugëtimi për në Botërorin 2026, sa u përket kombëtareve nga Europa.

Në total 54 skuadra, do të shortohen në 12 grupe të ndryshme. Gjashtë grupe do të jenë nga 4 ekipe dhe gjashtë grupet e tjerë me nga pesë skuadra, teksa ndeshjet do të fillojnë nga muaji mars dhe do të përfundojnë në nëntor.

Shqipëria është vendosur në vazon e tretë, së bashku me shtete si: Skocia, Sllovenia, Irlanda, Finlanda, Gjeorgjia, Island, Maqedonia e Veriut, Irlanda e Veriut, Bosnja, Mal i Zi dhe Izraeli, me të cilët nuk mund të bjerë në një grup.

Shorti i favorshëm

Goglat e shortit janë të paparashikueshme, por në një vëzhgim, gazeta ju sjell se cili është skenari më i favorshëm për kuqezinjtë, gjithmonë duke parë situatën, renditjen e përgjithshme të kombëtareve të tjera. Normalisht, në vazon e të fortave, Austria është më pak e kuotuar dhe pas saj vjen Danimarka dhe Zvicra. Normalisht një emër i tillë, është shumë herë më mirë sesa kombëtare si Franca, Spanja apo Angli e Gjermani. Në këtë vazo, ndodhen edhe Italia me Kroacinë, ekipe që Shqipëria u përball në Europianin e verës. Ndërkohë në vazon e dytë, kombëtarja që mund të jetë e kalueshme është Norvegjia.

Edhe pse kanë dy lojtarë si Haland dhe Odengard, ata nuk u kualifikuan në Europian, por u paraqitën shumë mirë në Ligën e Kombeve duke fituar grupin. Po ashtu, në këtë vazo ndodhet edhe Çekia, një rival të cilin e njohim shumë mirë sepse jemi përballur 4 herë nga viti 2023. Gjithashtu, në këtë vazo janë kundërshtarë si Ukraina dhe Polonia, të cilët i kemi mposhtur dhe nuk janë në formën e tyre më të mirë këto vitet e fundit. Në vazon e katërt, poshtë nesh rrezikohet Kosova, ndërsa rivali më i vështirë në letër është Bullgaria, ndërsa ai më i dobët Lituania. Ndërkohë në vazon e katërt, ekipi më modest është San Marino.

Ballkani

Një pjesë e mirë i mbajnë mend përballjet e zjarrta me Greqinë dhe rivalitetin që kemi pasur, por nga viti 2005 nuk kemi pasur një sfidë, qoftë edhe miqësore. Me fqinjët shorti mund të na ballafaqojë sepse ata ndodhen në vazon e dytë dhe pavarësisht dështimit me kualifikimin në Europian, në Ligën e Kombeve kanë treguar një rritje. Në të njëjtën vazo është edhe Serbia, një tjetër rival brenda Ballkanit dhe aty ku tensioni nuk do të mungonte, kjo edhe për shkak të historisë.

The post Shorti i Botërorit/ Ja çfarë rrezikon Shqipëria, njihuni me skenarin më të lehtë dhe më të vështirë appeared first on Albeu.com.

Skenari u përdor kur Ford ishte në Londër për të filmuar pjesën e parë të sagës epike në Elstree Studios në veri të Londrës. Një draft i katërt i skenarit, i datës 15 mars 1976, u kap nga një koleksionist austriak në Excalibur Auctions në Hertfordshire, në veri të Londrës.

Në banesën që merrte me qira në Londër në atë kohë, Ford la skenarin së bashku me orarin e xhirimeve, i cili u shit për katër mijë euro dhe një letër nga një agjent ose mik, e cila u shit për 170 euro. Pronarët i gjetën sendet dhe i mbajtën për dekada. Skripti jo i plotë dhe i palidhur përmban rishikime dhe prezanton Han Solo në faqen 56.

Filmi i vitit 1977 e katapultoi Fordin në famë ndërkombëtare. Ai luajti në vazhdimet “The Empire Strikes Back” (1980) dhe “Return of the Jedi” (1983), përpara se të riprodhonte rolin në “The Force Awakens” (2015).

Drejtuesi i ankandit të Excalibur Auctions, Jonathan Torode tha se shitja vendosi një rekord të ri për një skenar të Star Wars, “duke treguar se si një lidhje personale me artikujt është kaq tërheqëse për fansat e Star Wars”.

The post Skenari origjinal i “Star Wars” u shit në ankand për 12 mijë euro appeared first on Albeu.com.

Ndërsa shtohen pengesat në luftën e tij, është e rëndësishme të adresohen disa pyetje kyçe: Si munden Ukraina dhe partnerët e saj të parandalojnë përshkallëzimin e mëtejshëm në nivelin bërthamor, duke i mohuar Rusisë shansin për të arritur një lloj fitoreje. Dhe nëse ndodh një përshkallëzim i tillë, si duhet të kundërpërgjigjet Perëndimi?

Pas sulmit fillestar ndaj Kievit dhe qyteteve të tjera të mëdha të Ukrainës, përshkallëzimi rus ka ndodhur në disa faza, si një përgjigje ndaj humbjeve të saj në fushën e betejës. Këtu përfshihet sulmi masiv me artileri në Donbas, mobilizimi shtesë, aneksimet e paligjshme, vendosja e ligjit ushtarak në 4 rajone, sabotimi i mundshëm i tubacioneve të “Nord Stream”, dhe sulmet masive të ditëve të fundit mbi infrastrukturën energjetike të Ukrainës.

Në secilin rast, përshkallëzimi rus synonte përfitimin e avantazhit në fushën e betejës, dhe thyerjen e vullnetit të Ukrainës për të rezistuar. Por Moska nuk ka pasur sukses në asnjërin nga qëllimet. Por nuk ka dyshim se Putin do t`i përshkallëzojë sërish veprimet e tij përballë dështimit për të arritur synimet e tij dhe për të shmangur humbjen strategjike.

Injorimi i kërcënimeve të tij, duke përfshirë përdorimin e armëve bërthamore, nuk është një politikë e arsyeshme. Ndaj në vend të kësaj, duhet të merren masa për ta penguar dhe, nëse është e nevojshme, për t’iu kundërpërgjigjur këtij kërcënimi në mënyra që i imponojnë kosto të rënda Rusisë, por që nuk e përshkallëzojnë më tej konfliktin.

Së pari, përshkallëzimi i mëtejshëm do të varet nga situata e fushëbetejës. Putini nuk ka gjasa të përdorë armët bërthamore taktike, nëse forcat e tij arrijnë të stabilizojnë linjat e tyre në frontin e betejës. Në një rast të tillë, ai ndoshta do të ndjekë objektivat e tij përmes një lufte shkatërruese, përpjekjeve të vazhdueshme për të imponuar një armëpushim dhe përpjekjeve për ta përçarë NATO-n dhe nëpërmjet thirrjeve për negociata, të cilat do të pengonin Ukrainën të rikuperonte ndonjë territor të humbur.

Në këto rrethana, Shtetet e Bashkuara dhe NATO duhet të vazhdojnë politikën e tyre të suksesshme të dërgimit të armëve në Kiev, duke pasur në fokus sistemet raketore të artilerisë me lëvizshmëri të lartë (HIMARS), artilerisë me rreze të gjatë, dronët sulmues, tanket moderne dhe mjeteve luftarake të blinduara, në mënyrë që Ukraina të rimarrë territorin e humbur.

Së dyti, situata në fushën e betejës nuk është e pjekur për zhvillimin e negociatave. Rusia është sot më e interesuar për një armëpushim, pasi kjo do t`i lejonte asaj të mbante territorin ukrainas që tanimë e ka pushtuar, dhe që rrezikon ta humbasë për shkak të kundërsulmit ukrainas.

Që nga kundërsulmi në Kharkiv, Ukraina ka fituar plotësisht iniciativën në fushën e betejës dhe ka pak arsye për të negociuar, duke pasur parasysh edhe brutalitetin e rusëve ndaj civilëve, krimet e shfrenuara të luftës dhe përpjekjet për të zhdukur identitetin kombëtar ukrainas.

Madje Kievi ka ndryshuar qëllimet e tij të shpallura në fillim të luftës, nga rimarrja e të gjithë territorit të pushtuar që nga 24 shkurti, në rivendosjen nën kontroll të gjithë territorit të humbur që nga viti 2014, përfshirë Krimenë. Prandaj në Ukrainë ka zero interes për t’i dhënë Putinit ndonjë lëshim, në kushtet kur Rusia kërkon ende nënshtrimin politik dhe çmilitarizimin e Ukrainës.

Së treti, shumë analistë perëndimorë besojnë se Putini po luan bllofin në lidhje me përdorimin e armëve bërthamore. Sipas tyre një sulm i kufizuar me armë bërthamore taktike në fushën e betejës, do të kishte pak vlerë ushtarake pasi trupat ukrainase përgjithësisht janë të shpërndara.

Rrezatimi radioaktiv, do të prekte si trupat ruse po ashtu dhe ato ukrainase. Ky sulm do të kundërshtohej nga zinxhiri komandues i ushtrisë ruse, dhe vetë Putini do të tërhiqej nga një skenar i tillë, sepse përdorimi i armëve bërthamore, është ndoshta një “vijë e kuqe” për Kinën dhe Indinë, vende që Putinit i duhen si miq për qëllime diplomatike dhe ekonomike.

Por analistë të tjerë e marrin më seriozisht kërcënimin bërthamor. Ata thonë se mundësia e përdorimit të këtyre armëve për ta detyruar NATO-n t’i japë fund një konflikti konvencional sipas kushteve ruse, ka qenë prej kohësh pjesë e doktrinës ushtarake ruse.

Po ashtu, synimi i Putinit nuk do të ishte të fitonte në fushën e betejës, por të “ngrinte” konfliktin dhe të detyrojë arritjen e një armëpushim sipas kushteve të tij.

Ai e ka treguar brutalitetin e tij në Çeçeni, Siri dhe Ukrainë. Dhe në rast se beson se regjimi i tij apo qëndrueshmëria e Federatës Ruse janë në rrezik, nuk do të hezitojë të përdorë çdo armë që ka në dispozicion të tij. Për më tepër ai mund të besojë se koalicioni perëndimor do të shpërbëhet pas një përgjigjeje të tillë.

Në mendojmë se supozimi se Putini po bllofon, nuk është një politikë e arsyeshme. Perëndimi ka gabuar vazhdimisht kur ka menduar se Putin nuk ka për qëllim të bëjë atë që thotë. Nga ana tjetër marrja seriozisht e kërcënimit bërthamor nuk do të thotë tërheqje e mbështetjes për fitoren e Ukrainës apo frenim të dërgimit të armëve.

Masat që mund të ndëshkojnë Rusinë, duke pasur njëherazi një rrezik të kufizuar të përshkallëzimit të mëtejshëm bërthamor janë së pari një denoncim diplomatik unanim

për përdorimin e armëve bërthamor në Kombet e Bashkuara. Së dyti, largimin e Rusisë nga organizatat ndërkombëtare.

Së treti largimin e plotë të Ruisë nga sistemi i mesazheve financiare SWIFT. Së katërti, vendosja e një embargoje të plotë tregtare dhe financiare ndaj Rusisë (me mbështetjen e Kinës dhe Indisë). Së pesti, përdorimin për rindërtimin e Ukrainës të aseteve financiare

ruse të sekuestruara tashmë nga Perëndimi. Dhe së gjashti, dakordësim për një datë konkrete për anëtarësimin e Ukrainës në Bashkimin Evropian.

Ndërkohë masat që do të ndëshkonin Rusinë, bashkë me një rrezik të moderuar të përshkallëzimit të mëtejshëm të situatës kanë të bëjnë me heqje në kufizimeve dhe dërgimin në Ukrainës të armëve sulmuese me rreze më të gjatë, të avionëve luftarakë F-16 dhe tankeve më moderne.

Po aq i rrezikshëm do ishte dërgimi i disa këshilltarëve ushtarakë të NATO-s në Ukrainë për misione jo luftarake, dhe rënia dakord për një datë konkrete për anëtarësimin e Ukrainës në NATO.

Së fundmi, masat ndëshkuese ndaj Rusisë, por që do të ishin me një rrezik më të lartë të përshkallëzimit të mëtejshëm të konfliktit, janë së pari një sulmi ndaj forcave ruse në Ukrainë nga ana e trupave të NATO-s, për shembull shkatërrimi i bazës nga nisi sulmi bërthamor rus.

Së dyti një sulm ndaj flotës ruse të Detit të Zi me avionët e NATO-s. Dhe së treti, një sulm po bërthamor i NATO-s ndaj trupave ruse në Ukrainë. Aleatët mund të ngurrojnë të mbështesin një kundërpërgjigje bërthamore në natyrë, por për hir të parandalimit të një lufte bërthamore në shkallë të gjerë, NATO duhet të ruajë një lloj paqartësie në lidhje me gatishmërinë e saj për të përdorur armë taktike bërthamore në disa lloj skenarësh.

Nga Hans Binnendijk, Alexander Vershbow & Julian Lindley-French “Atlantic Council”

Përktheu: Alket Goce-abcnews.al

The post NATO sulmon me armë bërthamore trupat ruse në Ukrainë: Skenari më i tmerrshëm, por që do të parandalonte Putinin appeared first on Albeu.com.