Sipas dokumenteve zyrtare të Agjencisë Kombëtare të Mjedisit dhe Planit Kombëtar për Menaxhimin e Integruar të Mbetjeve 2020-2035, disa “pika të nxehta” përbëjnë rrezik serioz si për mjedisin, ashtu edhe për shëndetin e banorëve.

Elbasani dhe kompleksi metalurgjik përmendet si një ndër zonat më problematike, ku janë depozituar mbi 1.5 deri në 2 milionë ton mbetje nga metale të rënda si ferronikel dhe ferrokrom, të cilat kanë ndotur ndjeshëm lumin Shkumbin.

Edhe zona e Balëzit, po në Elbasan, ka rezultuar e ndotur me mbetje kimike si dikloremetan, kripëra arseniku dhe nitrate amoni, ku një pjesë u eksportua për asgjësim, por ende mbeten depozita të pasigurta.

Industria e bakrit ka lënë gjurmë të thella në Rrëshen, Kurbnesh, Rubik, Reps, Fushë Arrëz, Kalimash e Gjegjan, ku raportohen përqendrime të larta të arsenikut dhe metaleve të rënda që ndotin lumenjtë Mat, Fan, Osum dhe Drin, duke prekur drejtpërdrejt tokat bujqësore dhe ujin e pijshëm.

Zona e Gjegjanit cilësohet si një ndër më të ndoturat në vend.

Pogradeci dhe rrethinat e liqenit të Ohrit mbeten nën kërcënimin e mbetjeve të ferronikelit nga minierat e Përrenjasit dhe Gurit të Kuq, ndërsa në Rehovë, në kufi me Greqinë, ndotja nga miniera e bakrit ka dëmtuar rëndë bimësinë.

Industria e naftës në Ballsh, Kuçovë dhe veçanërisht Patos-Marinzë ka ndotur ujërat sipërfaqësorë dhe nëntokësorë, duke shkaktuar përhapje të hidrokarbureve dhe gazeve toksike në ajër, ndërsa ndotja ka arritur deri në lumin Gjanica.

Në Fier, ish-Uzina e Azotikut ka lënë pas 850 m³ solucione të ndotura, të cilat kanë prekur tokën dhe ujërat nëntokësore, me përmbajtje arseniku. Po ashtu, magazinat e vjetra ruajnë mbi 93 mijë kilogramë kimikate të ndryshme.

Porto Romano në Durrës renditet mes zonave më të ndotura që nga vitet ’90, me prani të kimikateve shumë të rrezikshme si hekzaklorociklohekzan dhe krom (VI).

Pavarësisht disa fushatave pastrimi me mbështetje ndërkombëtare, zona vijon të mbetet një burim ndotjeje.

Një tjetër pikë kritike është stacioni hekurudhor i Bajzës në Shkodër, ku në fillim të viteve ’90 u depozituan mbi 80 ton mbetje kimike të importuara nga Gjermania, një pjesë e të cilave mbetën ende të pamenaxhuara.

Laçi, Lushnja dhe Vlora gjithashtu raportohen me ndotje të lartë, për shkak të mbetjeve të superfosfatit, PVC-së dhe metaleve të rënda, duke ndikuar në tokë dhe ujërat përreth.

Sipas ekspertëve të mjedisit, këto zona përfaqësojnë një rrezik të vazhdueshëm, pasi kimikatet e depozituara për vite me radhë nuk janë neutralizuar apo asgjësuar plotësisht.

Monitorimi dhe pastrimi i tyre kërkon fonde të mëdha dhe një strategji afatgjatë për të parandaluar përhapjen e ndotjes në ekosisteme dhe në shëndetin e popullatës./ Monitor

The post Zonat më të ndotura me kimikate në Shqipëri/ “Pika të nxehta” që përbëjnë rrezik serioz për mjedisin dhe shëndetin e banorëve appeared first on Albeu.com.

Ambasadori i BE-së, Silvio Gonzato si dhe Koordinatorja e Përhershme e OKB-së në Shqipëri, Fiona McCluney deklaruan se ndotja e ajrit është një shqetësim kritik që rrezikon mjedisin dhe shëndetin publik.

“Shqipëria përballet me sfida serioze të ndotjes së ajrit, por së bashku mund ta ndryshojmë këtë. Shëndeti i fëmijëve tanë dhe e ardhmja e komuniteteve tona varen nga veprimet që ne ndërmarrim tani. Është koha të kujdesemi për ajrin që thithim dhe të mbrojmë brezat e ardhshëm”, deklaruan ata.

Në një opinion të përbashkët BE-OKB, mbi ndryshimet klimatike dhe mbrojtjen e mjedisit, vihet në dukje se ndotja mjedisore është një realitet i zymtë që përkthehet në shtim të problemeve të frymëmarrjes, kostove të kujdesit shëndetësor dhe presioneve ndaj shërbimeve publike.

Në opinion theksohet se pavarësisht performancës relativisht më të mirë të Shqipërisë në krahasim me vendet fqinje, nuk ka vend për vetëkënaqësi.

“Shqipëria nuk është e vetme në përballjen e kësaj sfide dhe komuniteti ndërkombëtar është këtu për ta mbështetur vendin”, deklaruan ambasadori Gonzato dhe Koordinatorja e OKB-së.

Më poshtë opinioni i plotë:

“Ndryshimet klimatike dhe mbrojtja e mjedisit – koha për të përshpejtuar veprimin e përbashkët”

Nga Fiona McCluney, Koordinatore e Përhershme e OKB-së dhe Silvio Gonzato, Ambasador i BE-së në Shqipëri

Ndotja e ajrit është një shqetësim kritik që rrezikon mjedisin tonë dhe shëndetin publik. Për më tepër, është çështje e të drejtave të njeriut që ndikon në mënyrë joproporcionale te komunitetet tona më të cenueshme, veçanërisht fëmijët dhe të moshuarit.

Sipas një studimi të UNEP-it të vitit 2021 për Ballkanin Perëndimor, ndotja e ajrit mbetet një sfidë urgjente në të gjithë rajonin. Në Shqipëri, cilësia e ajrit vuan nga efektet e kombinuara të transportit, aktiviteteve industriale dhe ngrohjes së banesave. Ndërkohë, sipas Indeksit të UNICEF-it për Rrezikun Klimatik për Fëmijët 2021, ndotja e ajrit është barra më e madhe shëndetësore për fëmijët nën pesë vjeç në gjithë rajonin e Ballkanit Perëndimor, me 99% të fëmijëve të ekspozuar ndaj niveleve të ndotësve të ajrit që mund të ndikojnë rëndë në shëndetin dhe zhvillimin e tyre, duke çuar në pasoja të përjetshme.

Në qytetet kryesore si Tirana, cilësia e ajrit shpesh i tejkalon nivelet e rekomanduara nga OBSH-ja për substanca të dëmshme si dioksidi i azotit (NO2) dhe grimcat (PM10). Ndërsa Tirana mund të jetë në nivelin më të lartë të ndotjes urbane, rajone të tjera si Elbasani, Fieri dhe Korça janë njësoj të prekura, kryesisht për shkak të emetimeve industriale. Një vlerësim i Agjencisë Evropiane të Mjedisit arriti në përfundimin se ndotja e ajrit në mjedis ka shkaktuar 4.600 vdekje të parakohshme në Shqipëri në vitin 2021.

Kjo nuk është thjesht statistikë; është një realitet i zymtë që përkthehet në shtim të problemeve të frymëmarrjes, kostove të kujdesit shëndetësor dhe presioneve ndaj shërbimeve publike. Cilësia e keqe e ajrit shkakton dëmtim të zhvillimit kognitiv që çon në performancë të dobët në shkollë .

Pavarësisht performancës relativisht më të mirë të Shqipërisë në krahasim me vendet fqinje, nuk ka vend për vetëkënaqësi. Sistemet e monitorimit të cilësisë së ajrit në Shqipëri janë të vjetruara dhe shpesh jo të besueshme.

Kontrolli i Lartë i Shtetit në vitin 2018 zbuloi se të dhënave të mbledhura për monitorimin e cilësisë u mungonte rigoroziteti i kërkuar për të frymëzuar politika efektive.

Për më tepër, ndonëse është miratuar Direktiva për Cilësinë e Ajrit të Mjedisit, mekanizmat e zbatimit mbeten, për fat të keq, të pamjaftueshëm.

Autoritetet shqiptare duhet të trajtojnë urgjentisht mangësitë në rrjetin e monitorimit të cilësisë së ajrit dhe të sigurojnë që të dhënat të ndahen në mënyrë transparente me publikun.

Shqipëria nuk është e vetme në përballjen e kësaj sfide dhe komuniteti ndërkombëtar është këtu për ta mbështetur vendin. Një qasje e unifikuar që përfshin BE-në, OKB-në dhe palët vendore të interesit është thelbësore.

Nismat ndërkombëtare, si Indeksi i UNICEF-it për Rrezikun Klimatik për Fëmijët dhe Manifesti i të Rinjve për Cilësinë e Ajrit dhe Ndryshimet Klimatike, me të rinjtë që kërkojnë të ndërmerren hapa konkretë, ofrojnë korniza thelbësore për veprim.

Këto nisma theksojnë nevojën kritike për ndërgjegjësimin dhe edukimin e publikut për cilësinë e ajrit dhe ndikimin e tij të drejtpërdrejtë në shëndet.

BE-ja e shoqëron Shqipërinë në tranzicionin e saj të gjelbër duke mbështetur transportin më efikas dhe miqësor me mjedisin, duke përfshirë edhe rivendosjen e linjave të modernizuara të trenave për qytetarët e saj me rajonin dhe Evropën, si dhe duke financuar sistemin e ardhshëm elektrik të transportit të shpejtë të autobusëve në Tiranë.

Është e rëndësishme që Shqipëria ta forcojë Agjencinë e saj Kombëtare të Mjedisit, të zgjerojë rrjetin e monitorimit të cilësisë së ajrit dhe të sigurojë që ka burimet dhe ekspertizën e nevojshme për ta monitoruar cilësinë e ajrit në mënyrë efektive, duke përfshirë edhe ngritjen e sistemeve të alarmit për cilësinë e ajrit në shkolla dhe kopshte.

Gjithashtu, vlerësimet e rregullta nga Instituti i Shëndetit Publik duhet të bëhen normë, duke rritur ndërgjegjësimin dhe duke ofruar të dhëna në kohë reale për publikun përmes një Indeksi të aksesueshëm të Cilësisë së Ajrit.

Mbrojtja, mirëmbajtja dhe rritja e mbulesës urbane dhe peri-urbane të pemëve dhe natyrës mund të ndihmojë për uljen e ekspozimit ndaj ndotjes urbane.

Për shembull, pemët përgjatë rrugëve veprojnë si një pengesë fizike, duke reduktuar fluksin e drejtpërdrejtë të ndotësve nga trafiku drejt ndërtesave. Mbulesa e shëndetshme e pemëve dhe e natyrës gjithashtu mund të zvogëlojë gjenerimin dhe ekspozimin ndaj rërës dhe pluhurit në zonat urbane. Bashkimi Evropian do të mbështesë ripyllëzimin dhe menaxhimin e pyjeve në Shqipëri përmes programit të tij “BE për pyjet” që do të nisë vitin e ardhshëm.

Pemët dhe natyra urbane dhe peri-urbane sjellin edhe shumë përfitime të tjera, duke ndihmuar në freskimin e qyteteve dhe reduktimin e ishujve të nxehtësisë, përmirësimin e shëndetit fizik dhe mendor të banorëve, zvogëlimin e rrezikut nga përmbytjet, ofrimin e hapësirës për komunitetin, inkurajimin e ecjes dhe çiklizmit, krijimin e vendeve të gjelbra të punës, tërheqin blerësit dhe turistët në rrugët me hije, dhe shumë më tepër.

Promovimi i lëvizshmërisë së gjelbër, si përdorimi i automjeteve elektrike dhe adoptimi i praktikave të qëndrueshme të biznesit, luan një rol kritik në reduktimin e ndotjes urbane dhe nxitjen e qyteteve më të shëndetshme.

Automjetet elektrike prodhojnë zero emetime nga tubat e shkarkimit, duke ulur ndjeshëm nivelet e ndotjes së ajrit në zonat me popullsi të dendur. Kur kombinohen me planifikim të qëndrueshëm urban dhe modele biznesi që i japin përparësi përgjegjësisë mjedisore, këto përpjekje mund të çojnë në ajër më të pastër dhe hapësira urbane më të jetueshme.

Integrimi i lëvizshmërisë së gjelbër me gjelbërimin urban jo vetëm që përmirëson cilësinë e ajrit, por krijon edhe një mjedis më të qëndrueshëm dhe elastik për brezat e ardhshëm. Bashkimi Evropian ka bashkuar forcat me Gjermaninë për të ndërtuar rrjetin e ri të transportit të gjelbër për qytetin e Tiranës, një sistem transporti me autobusë elektrikë me emetim zero që ndihmon ndjeshëm në reduktimin e emetimeve të dëmshme.

Ndodhemi në një moment kyç në trajtimin e ndotjes së ajrit në Shqipëri. Shëndeti i fëmijëve dhe e ardhmja e komuniteteve varen nga një angazhim i vendosur për ajër më të pastër.

Le të ndërmarrim veprime kolektive tani për të zbatuar politika të fuqishme dhe për të forcuar sistemet e monitorimit, duke siguruar një mjedis më të shëndetshëm për brezat që do të vijnë. Është koha për t’i dhënë përparësi ajrit që thithim dhe për të mbrojtur shëndetin e njerëzve tanë.

The post Ndotja e ajrit, BE-OKB: Mbështesim Shqipërinë në këtë sfidë appeared first on Albeu.com.

Ndërsa kritika pati edhe për qytetarët që hedhin plehrat rrugëve. Kryeministri njoftoi se do investohet edhe në rrugën e Komanit.

Liqeni i Komanit pastrohet çdo dy javë. Do çojmë edhe ushtrinë për ta pastruar. Po kjo histori që banorët hidh dhe ushtria pastro s’mund të vazhdojë. Veriu po njeh bum turistik. Do investojmë dhe rrugën e Komanit. Po liqeni i mbushur çdo dy javë me plehra që i hedhin rrugëve sikur kanë turp ti hedhin aty ku duhet hedhur, nuk e di.

The post Ndotja te Liqeni i Komanit/ Rama: I hedhin plehrat rrugëve sikur kanë turp t’i hedhin në kosh appeared first on Albeu.com.

Pothuajse e gjithë popullsia evropiane jeton në qytete shumë të ndotura, ku nivelet mesatare vjetore të grimcave të pluhurit janë më të larta se limitet e rekomanduara nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH). Pra gati të gjithë në kontinent thithin ajër, që është provuar të jetë i dëmshëm për shëndetin, gjë që mund të jetë fatale.

Ndotja e ajrit rrit rrezikun e sëmundjeve të frymëmarrjes dhe zemrës dhe ul jetëgjatësinë. “Shumë njerëz po sëmuren me nivelet aktuale të ndotjes së ajrit. Është e qartë se më me pak ndotje të ajrit këto shifra do të reduktoheshin”, thotë Mark Nieuwenhuijsen, drejtor i Institutit të Barcelonës për Shëndetin Botëror (ISGlobal).

Sa i ndotur është ajri në Evropë?

Së bashku me European Data Journalism Network, DW vlerësoi të dhënat satelitore të Shërbimit për Monitorimin e Atmosferës Copernicus (CAMS), Copernicus Atmospheric Monitoring Service (CAMS). Analiza tregon se në vitin 2022 pothuajse të gjithë në Evropë – 98 përqind e popullsisë – jetonin në zona, ku përqendrimet e pluhurit të imët ishin mbi kufirin e vendosur nga OBSH. Përjashtimet e vetme ishin Islanda, Finlanda, Norvegjia dhe Suedia.

Sipas OBSH-së përqendrimi mesatar vjetor i grimcave të pluhurit të imët nuk duhet të kalojë pesë mikrogramë për metër kub ajër. Një mikrogram është një mijë herë më pak se një miligram. Sipas analizës sonë rajonet më të ndotura të Evropës arrijnë çdo vit një përqendrim mesatar prej rreth 25 mikrogramësh për metër kub pluhuri të imët (PM2,5).

Në fakt nivelet e larta të ndotjes së ajrit për disa qytete evropiane janë tashmë të njohura. Megjithatë kjo analizë e re e të dhënave ofron për herë të parë një vështrim gjithëpërfshirës të problemit në të gjithë Evropën: ne krahasojmë nivelin e ndotjes në rajone të ndryshme, duke treguar se ku është përmirësuar cilësia e ajrit dhe ku është përkeqësuar.

Të dhënat tregojnë gjithashtu se si masat e marra nga politika ndihmojnë në reduktimin e grimcave në ajër. Kjo është veçanërisht e rëndësishme në sfondin e debatit të BE mbi rregulloret e reja të ndotjes së ajrit, që pritet të zhvillohet javën e ardhshme.

Çfarë janë grimcat e pluhurit?

Pluhuri i imët – i quajtuar zakonisht shkurt PM2.5 – përbëhet nga grimca shumë të vogla, një kombinim i shumë materialeve dhe ndotësve të ndryshëm. Këta ndotës nuk mund të shihen me sy të lirë. Ata kanë një diametër prej më pak se 2.5 mikrometra, që është rreth 30 herë më i hollë se një fije e vetme floku. Edhe pse ka shumë substanca të tjera, që janë të dëmshme për shëndetin, diskutimi shpesh përqendrohet te pluhuri i imët. Sepse ka prova të qarta shkencore për efektet negative të tij për shëndetin.

Sa i ndotur është ajri i Evropës në krahasim me pjesën tjetër të botës?

Cilësia e ajrit në Evropë është në përgjithësi më e mirë se në rajonet e tjera të botës. Në qytetet në veri të Indisë – si Nju Delhi, Varanasi ose Agra – vlera mesatare PM2.5 mund të arrijë deri në 100 mikrogramë për metër kub.

Në Evropë vlerat maksimale janë rreth 25 mikrogramë për metër kub. Edhe në nivelet relativisht të ulëta të Evropës ndotja e ajrit ka ndërkohë pasoja domethënëse mbi shëndetin.

Çfarë propozon BE si limit?

Rregullat e reja të Bashkimit Evropian për cilësinë e ajrit në Evropë do të lejojnë një përqendrim mesatar vjetor prej 10 mikrogram pluhuri të imët për metër kub ajër. Komiteti i Parlamentit Evropian për Mjedisin pati propozuar, që të pranohen rekomandimet e OBSH-së, të cilat janë më rigoroze, me pesë mikrogramë grimca të imta për metër kub ajër.

Edhe 10 mikrogram do të ishin një përmirësim në krahasim me standardet aktuale, që lejojnë përqendrime vjetore të PM2.5 me 20 mikrogramë për metër kub – katër herë më lart se rekomandimi aktual i OBSH-së.

Mjaft të ndotura janë aktualisht pjesë të Evropës Lindore, lugina e lumit Po në Itali dhe rajone të mëdha metropolitane si Athina, Barcelona dhe Parisi. Studiuesit në fushën e shëndetësisë dhe ambientalistët argumentojnë se udhëzimet e reja të BE duhet të miratojnë kufijtë e OBSH-së, por pranojnë se kjo gjë do të ishte e vështirë.

“Limitet e BE nuk marrin parasysh vetëm arsyet shëndetësorë, por edhe argumentet ekonomikë. Limitet e OBSH-së nga ana tjetër janë krijuar nga ekspertë, që kanë parasysh vetëm shëndetin”, thotë studiuesi Nieuwenhuijsen. “Shpresoj se BE do të ndjekë udhëzimet e OBSH-së. Por disa ndoshta do të argumentojnë, se e gjitha do të ishte shumë e shtrenjtë.”

Sa vdekje nga ndotja e ajrit mund të parandaloheshin?

Autoritetet e mjedisit raportojnë se mijëra njerëz vdesin para kohe çdo vit nga sëmundjet e shkaktuara nga ndotja e ajrit. Në mesin e shkurtit 2023 shumë qytete në Luginën e lumit Po në Itali u mbuluan nga smogu. Veçanërisht të prekura qenë Lombardia dhe Veneto. Sipas studiuesve të Copernicus përqendrimi mesatar ditor i PM2.5 gjatë asaj kohe u rrit në mbi 75 mikrogramë për metër kub në qytete si Milano, Padova dhe Verona.

Kjo gjendje lidhet pjesërisht edhe me gjeografinë e rajonit: ai është i rrethuar nga male, kështu që ndotja e shkaktuar nga trafiku i rënduar, industria, emetimet bujqësore dhe ngrohja e banesave mbeten në zonë.

Një studim i botuar në revistën shkencore The Lancet vlerësoi në bazë të të dhënave të vitit 2015, se rreth 10 për qind e vdekjeve në qytetet si Milano mund të shmangeshin, nëse përqendrimet mesatare të PM2.5 bien me rreth 10 mikrogramë për metër kub.

Studiuesit arritën në përfundimin se totali i 100.000 vdekjeve nga ndotja e ajrit mund të shmangej çdo vit, nëse qytetet kryesore të Evropës do të mund të reduktonin ndotjen nga grimcat në pesë mikrogramë për metër kub. Por nuk është ky drejtimi, që po merr zhvillimi i Luginës së lumit Po.

Përveç vendndodhjes së pafavorshme gjeografike, ne kemi bërë pikërisht të kundërtën e asaj që duhet të bëjmë”, thotë Anna Gerometta, avokate dhe presidente e Cittadini per l’Aria, një organizatë joqeveritare italiane, që angazhohet për rregulla më të rrepta për cilësinë e ajrit në Itali. Gerometta thotë se masat aktuale kundër ndotjes nga makinat, ngrohja e shtëpive dhe fabrikat e mishit janë shumë të dobëta për të konfrontuar shkallën e problemit.

Çfarë mund të bëjë politika për të përmirësuar cilësinë e ajrit?

Në disa pjesë të Polonisë nivelet e ndotjes janë ndër më të lartat në Evropë. Por që nga viti 2018 – viti i parë në analizën tonë – ato po bien në mënyrë të vazhdueshme.

Një shembull është Krakovi, qyteti i dytë për nga madhësia në vend. Në vitin 2018 ndotja nga pluhuri i imët ishte rreth 25 mikrogramë për metër kub. Deri në fund të vitit 2022 ajo ra me më shumë se 20 për qind. Ajri po bëhet më i pastër edhe në qytetet fqinje si Katovice, Glivice dhe Tychy si dhe Poznań dhe në kryeqytetin Varshavë.

Autoritetet polake kishin vendosur të modernizojnë sistemet e ngrohjes të shumë ndërtesave të banimit, të njohura zakonisht si “duhanpirës”. “Ne i quajmë ata “duhanpirës”, sepse prodhojnë shumë tym”, thotë Piotr Siergiej nga organizata për mjedisin Polish Smog Alert. “Rreth 800.000 janë zëvendësuar, por kanë mbetur edhe rreth 3 milionë. Është një proces i ngadaltë.”

Në vitin 2019 rajoni i Krakovit ndaloi ngrohjen me qymyr dhe dru në ndërtesat e banimit. Ndërkohë janë ndërruar pothuajse të gjitha sistemet e vjetra të ngrohjes.

Si ndikon opinioni publik mbi ndotjen e ajrit te politika?

Para dhjetë vjetësh, kur flitej për ndotjen e ajrit në Poloni, njerëzit thonin se “nuk ishte ndonjë problem i madh”, thotë Siergiej. “Pra, suksesi më i madh është ndryshimi i perceptimit.” Ligji, sipas tij, është i rëndësishëm, por politika do të bëjë vetëm atë, që duan zgjedhësit.

Në Itali ka një problem të ngjashëm, komunikimi midis shkencës dhe jetës së përditshme: “Njerëzit nuk e kuptojnë problemin e ndotjes së ajrit. Ngaqë shpesh nuk e sheh, nuk i njeh efektet e tij”, thotë ambientalistja Gerometta.

Por gjërat janë duke ndryshuar. Rreth gjysma e popullsisë së Evropës beson se cilësia e ajrit të tyre është përkeqësuar gjatë dekadës së fundit. Ky ishte rezultati i një sondazhi të Eurobarometrit nga viti i kaluar.

Shumica e njerëzve në BE i shohin sëmundjet e frymëmarrjes, që shkaktohen nga ndotja e ajrit, si një problem serioz. Shumë të anketuar deklaruan se nuk ishin të informuar mirë për standardet aktuale. Por shumica dërrmuese e atyre, që e konsiderojnë vetën të informuar, mendon se duhen forcuar rregullat e cilësisë së ajrit./DW

The post BE, rregulla të reja për cilësinë e ajrit! Cilat qytete të Europës janë më të ndotura appeared first on Albeu.com.

Ekspertët, siç raportojnë mediat botërore, theksojnë kërcënimet për shëndetin e njerëzve dhe planetit dhe u bëjnë thirrje qeverive, kompanive dhe politikëbërësve që ta marrin më seriozisht krizën.

Një raport i një grupi shkencëtarësh të mbledhur në Komisionin e Tokës paraqet prova shqetësuese se planeti po përballet me kriza në rritje të disponueshmërisë së ujit, ngarkimit të lëndëve ushqyese, mirëmbajtjes së ekosistemit dhe ndotjes me aerosol.

Studimi i publikuar më 31 maj është përpjekja më ambicioze për të kombinuar shenjat vitale të shëndetit të planetit me treguesit e mirëqenies njerëzore.

Komisioni i Tokës, i themeluar nga institucionet kryesore kërkimore në botë, dëshiron që analiza të jetë shtylla shkencore e gjeneratës së ardhshme të qëllimeve dhe praktikave të qëndrueshmërisë, duke u shtrirë përtej fokusit aktual në klimën për të përfshirë indekse të tjera, duke përfshirë drejtësinë mjedisore.

Studimi vendos një seri standardesh “të sigurta dhe të drejta” për planetin që, shpjegon punimi, mund të krahasohen me shenjat vitale të trupit të njeriut, ku në vend të pulsit, temperaturës dhe presionit të gjakut, tregues të tillë si rrjedha e ujit, fosfori, vërehet shfrytëzimi dhe shndërrimi i tokës.

Standardet bazohen në një sintezë të studimeve të mëparshme nga universitetet dhe grupet shkencore të OKB-së, sipas Guardian, duke theksuar se studimi i ri tregon se situata është e vështirë pothuajse në të gjitha kategoritë.

Studiuesit kanë parë tradicionalisht efektet e ndryshimeve klimatike ose humbjen e biodiversitetit në vetë planetin, por studimi i një grupi shkencëtarësh të Komisionit të Tokës shënon një përpjekje të ekspertëve për të identifikuar pragjet përtej të cilave njerëzit do të pësojnë dëme të konsiderueshme, raporton Financial Times.

Hulumtimi identifikoi tetë pragje të sistemit të Tokës që përfshijnë klimën, biodiversitetin, ujin, ekosistemet natyrore, përdorimin e tokës dhe efektin e plehrave dhe aerosoleve.

Aktivitetet njerëzore thuhet se i kanë shtyrë këto shtatë pragje përtej një “kufi të sigurt dhe të drejtë” në zonat e rrezikut.

Sipas hulumtimit, midis 50 dhe 60 për qind e tokës duhet të mbulohet nga ekosisteme kryesisht të paprekura, një nivel që tashmë është shkelur.

I ashtuquajturi sistem i Tokës përbëhet nga shumë procese të ndërvarura që e mbajnë planetin të qëndrueshëm, por kur shqetësimet ndryshojnë banueshmërinë e tij, shkencëtarët pohojnë dhe theksojnë se kufijtë e ndryshëm të sistemeve të Tokës që renditen në kërkim janë të “ndërlidhur”.

Kjo do të thotë se tejkalimi i kufirit të sigurt për dikë mund të ketë një efekt indirekt tek të tjerët.

Për vite me radhë, bota është fokusuar në një prag kyç të ndryshimeve klimatike: kufizimin e ngrohjes globale në 1.5 gradë Celsius mbi nivelet para-industriale. Megjithatë, edhe në atë prag – i cili mund të fillojë të shkelet në pesë vitet e ardhshme – miliona njerëz do të përballen ende me “dëm të konsiderueshëm”, duke përfshirë vdekjen, zhvendosjen dhe mungesën e ushqimit dhe ujit, thekson CNN për një raport të ri të Komisionit të Tokës.

Në 1.5 gradë Celsius, autorët zbuluan se më shumë se 200 milionë njerëz mund të jenë ende të ekspozuar ndaj nxehtësisë së paprecedentë dhe më shumë se 500 milionë njerëz do të ekspozohen ndaj rritjes afatgjatë të nivelit të detit.

Ata theksuan se pragu kryesor i klimës që vendet u angazhuan në Marrëveshjen e Parisit të vitit 2015, ai që do të siguronte një botë “të sigurt dhe të drejtë”, duhet të ishte një gradë Celsius.

Megjithatë, temperatura mesatare e planetit Tokë tashmë është rritur me rreth 1.2 gradë Celsius mbi nivelet para-industriale, gjë që ka shkaktuar tashmë ndryshime katastrofike dhe vdekjeprurëse klimatike dhe moti, duke përfshirë valë më ekstreme të të nxehtit, përmbytje dhe zjarre.

Prandaj, shkencëtarët po u bëjnë thirrje qeverive, kompanive dhe politikëbërësve që ta marrin krizën më seriozisht pasi pragjet kritike të klimës janë shkelur duke lënë hapësirë më pak të sigurt dhe të banueshme për jetën në Tokë.

The post Shkencëtarët ngrenë alarmin: “Shëndeti” i Tokës në gjendje jo të mirë, më pak hapësira të sigurta e të banueshme appeared first on Albeu.com.

Rreth 171 trilion grimca plastike po lundronin në oqeane që nga viti 2019, sipas hulumtimit të rishikuar nga kolegët e kryer nga Instituti 5 Gyres, një organizatë amerikane që lufton për të reduktuar ndotjen plastike.

Ndotja e plastikës detare mund të rritet 2.6 herë deri në vitin 2040 nëse nuk zbatohen politika globale ligjërisht të detyrueshme, parashikon ky studim.

Hulumtimi shqyrtoi të dhënat mbi ndotjen plastike të ujërave sipërfaqësore nga 11,777 stacione oqeanike në gjashtë zona kryesore detare, duke mbuluar periudhën nga 1979 deri në 2019.

“Ne zbuluam se ka pasur një tendencë alarmante të rritjes eksponenciale të mikroplastikës në oqean në mbarë botën që nga fillimi i mijëvjeçarit. Ne kemi nevojë për një traktat të fortë, ligjërisht të detyrueshëm, global të OKB-së mbi ndotjen plastike që do ta ndalojë problemin në rrënjë”, thekson Markus Eriksen, bashkëthemelues i 5 Gyres Group.

Mikroplastika është veçanërisht e rrezikshme në oqeane, pasi jo vetëm që ndotin ujin, por dëmtojnë edhe organet e brendshme të kafshëve detare, të cilat ngatërrojnë plastikën me ushqimin. Ekspertët thonë se ky studim tregoi se niveli i ndotjes plastike detare në oqeane ishte nënvlerësuar.

“Numrat në këtë kërkim të ri janë tronditës dhe pothuajse përtej arsyes”, tha Paul Harvey, një shkencëtar dhe ekspert i plastikës në konsulencën australiane për reduktimin e ndotjes Environmental Science Solutions.

OKB filloi negociatat në nëntor në Uruguaj për një marrëveshje për të trajtuar ndotjen plastike, me synimin për të hartuar një traktat ligjërisht të detyrueshëm deri në fund të vitit të ardhshëm.

Grupi mjedisor Greenpeace vuri në dukje se pa një traktat të fortë global, prodhimi i plastikës mund të dyfishohet brenda 10 deri në 15 vitet e ardhshme dhe të trefishohet deri në vitin 2050. Një traktat i veçantë ndërkombëtar për mbrojtjen e detit të hapur u ra dakord të dielën dhe synon të ndihmojë në mbrojtjen e biodiversitetit në oqeanet në botë. /albeu.com

The post Studiuesit ngrenë alarmin: Plastika në oqeane mund të trefishohet deri në vitin 2040 appeared first on Albeu.com.

Për shumë njerëz, një periudhë e Covid-19 dha një shije të parë (ose më mirë mungesën e saj) se si është të humbasësh shqisën e nuhatjes. E njohur si “anosmia”, humbja e nuhatjes mund të ketë një efekt thelbësor në mirëqenien tonë të përgjithshme dhe cilësinë e jetës. Por ndërsa një infeksion i papritur i frymëmarrjes mund të çojë në një humbje të përkohshme të kësaj ndjesie të rëndësishme, ndjenja juaj e nuhatjes mund të jetë zhdukur gradualisht për vite me radhë për shkak të diçkaje tjetër, ndotjes së ajrit.

Ekspozimi ndaj PM2.5, emri kolektiv për grimcat e vogla të ndotjes së ajrit, kryesisht nga djegia e karburanteve në automjete, termocentrale dhe shtëpitë tona, ka qenë më parë i lidhur me “mosfunksionimin e nuhatjes”, por zakonisht vetëm në mjedise profesionale ose industriale. Por kërkimet e reja tani kanë filluar të zbulojnë shkallën e vërtetë  dhe dëmin e mundshëm të shkaktuar nga  ndotja që ne thithim çdo ditë. Dhe gjetjet e tyre kanë rëndësi për të gjithë ne.

Në pjesën e poshtme të trurit tonë, pikërisht mbi zgavrat tona të hundës, shtrihet ‘llamba e nuhatjes”. Kjo pjesë e ndjeshme e indeve shpohet me mbaresa nervore dhe është thelbësore për pamjen jashtëzakonisht të larmishme të botës që marrim nga shqisa jonë e nuhatjes. Është gjithashtu linja jonë e parë e mbrojtjes kundër viruseve dhe ndotësve që hyjnë në tru. Por, me ekspozim të përsëritur, këto mbrojtje ngadalë konsumohen ose shkelen.

Por saktësisht se si po e shkatërron ndotja aftësinë tonë për të nuhatur?

Sipas studiuesit Murugappan Ramanathan Jr, ka dy rrugë të mundshme. Njëra është se disa nga grimcat e ndotjes po kalojnë nëpër “llambën e nuhatjes” dhe po futen direkt në tru, duke shkaktuar inflamacion. “Nervat e nuhatjes janë në tru, por ato kanë vrima të vogla në bazën e kafkës, ku fibrat e vogla futen në hundë, pothuajse si copa të vogla makaronash,” thotë Ramanathan.

Në vitin 2016, një ekip studiuesish britanikë gjetën grimca të vogla metalike në indet e trurit të njeriut që dukej se kishin kaluar nëpër “llambën e nuhatjes”. Barbara Maher, një profesoreshë e shkencës mjedisore në Universitetin Lancaster në Mbretërinë e Bashkuar, e cila udhëhoqi studimin, tha në atë kohë se grimcat ishin “çuditërisht të ngjashme” me ato të gjetura në ndotjen e ajrit pranë rrugëve të ngarkuara (zjarret shtëpiake dhe sobat e drurit ishin një tjetër e mundshme burimi). Studimi i Maher sugjeron që këto grimca metalike në shkallë nano, pasi të hyjnë në tru, mund të bëhen toksike, duke kontribuar në dëmtimin oksidativ të trurit që dëmton rrugët nervore, megjithëse mbetet ende një teori.

Mekanizmi tjetër i mundshëm, thotë Ramanathan, mund të mos kërkojë as që grimcat e ndotjes të futen në tru. Duke goditur “llambën e nuhatjes” pothuajse çdo ditë, ato shkaktojnë inflamacion dhe dëmtim të drejtpërdrejtë të nervave, duke i konsumuar ato ngadalë. Mendojeni thuajse si erozioni bregdetar, ku dallgët ranore dhe të kripura hanë vijën bregdetare. Zëvendësoni valët me ajër të mbushur me ndotje dhe vijën bregdetare me nervat tanë të hundës.

The post Ndotja e ajrit po ndikon në humbjen e nuhatjes tek njerëzit appeared first on Albeu.com.

Thirrjen Rama e ka bërë përmes një psotimi në rrjetet sociale, ku ka ndarë mbrëmjen e sotme pamje nga aksioni i pastrimit në disa qytete të vendit.

Rama shprehet se këta persona që ndotin mjedisin, na turpërojnë si shqiptarë duke hedhur plehra në hapësirat e përbashkëta publike.

“Faleminderit për angazhimin në Planin Kombëtar të Pastrimit

Nëpërmjet aplikacionit Komisariati Dixhital ndihmoni duke identifikuar ata që dëmtojnë natyrën tonë e na turpërojnë si shqiptarë duke hedhur plehra në hapësirat e përbashkëta publike, një thirrje për të vepruar bashkë sa s’është vonë kundër ndotjes mjedisore

*momente nga pastrimi në Durrës, Krujë, Libohovë, Memaliaj, Gramsh, Përmet, Ura Vajgurore, Gjirokastër, Kuçovë, Roskovec dhe Mallakastër”, shkruan kryeministri Edi Rama./albeu.com/

The post Rama apel qytetarëve: Denonconi në Komisariatin Dixhital ata që na turpërojnë si shqiptarë (FOTO LAJM) appeared first on Albeu.com.

Pyetja e nëntë ka të bëjë me ndotjen e hapësirës publike, dhe Rama pyet nëse duhet që qeveria të tregohet më e ashpër jo vetëm me subjektet por edhe me individët.

“Çdo shtëpi shqiptare do të marrë me postë një pyetësor të Këshillimit Kombëtar, ku janë ngritur pyetje për vendime me rëndësi për familjet shqiptare, bashkëjetesën tonë demokratike dhe politikën e jashtme të Shqipërisë. Më të moshuarit mund ta plotësojnë pyetësorin me dorë dhe të na e ridërgojnë me postë pa asnjë shpenzim. Më të rinjtë mund ta japin opinionin e tyre përmes faqes së Këshillimit Kombëtar online

Është koha të flasim më shumë si shqiptarë, si qytetarë, si njerëz, se sa si luftëtarë llogoresh, mllefesh, inatesh kundër njëri-tjetrit… Është koha të dëgjohemi për mendimet dhe idetë e secilit për shtëpinë tonë të përbashkët, Shqipërinë”, shkruan Rama./albeu.com

The post Rama publikon pyetjen e nëntë të Këshillimit Kombëtar: A duhet të tregohet qeveria më e ashpër me ata që ndotin hapësirën publike? appeared first on Albeu.com.

Por le të shohim një renditje të qyteteve në botë përsa i përket pastërtisë dhe papastërtisë së ajrit.

10 qytetet me ajrin më të pastër:

Charlotte Amalie (Ishujt e Virgjër)
Stokholm (Suedi)
Helsinki (Finlandë)
Uellington (Zelanda e Re)
Talin (Estoni)
Oslo (Norvegji)
Reykjavik (Islandë)
Otava (Kanada)
Uashington (SHBA)
Quito (Ekuador)

10 qytetet me ajrin më të keq:

Katmandu (Nepal)
Xhakarta (Indonezi)
Manama (Bahrein)
Sarajevë (Bosnjë dhe Hercegovinë)
Bishkek (Kirgistan)
Doha (Katar)
Kabul (Afganistan)
Ulaan Baatar (Mongoli)
Daka (Bangladesh)
Delhi (Indi).

Përsa i përket Tiranës ,niveli i ndotjes së ajrit  është mbi normën e përcaktuar nga Bashkimi Evropian, përqendrimi i dioksidit të karbonit ka është dyfish mbi vlerën standarde .
Sektori që luan rol të rëndësishëm në ndotjen e ajrit është ai i transportit, i ndjekur më pas nga aktiviteti i ndërtimit.
Këto të dhëna janë si rezultat i një raporti të publikuar së fundmi nga Instituti për Zhvillimin e Habitatit “Co-Plan”./albeu.com/

2020 World Air Quality report: capital city ranking.#AFPgraphics ranking the world capital cities by pollution levels based on annual average PM2.5 concentration, according to the 2020 World Air Quality report published March 16 pic.twitter.com/OY1Z7KHa0s

— AFP News Agency (@AFP) March 16, 2021

The post Qytetet me ajrin më të pastër dhe më të ndotur në botë, po Tirana? appeared first on Albeu.com.