Marre nga Financial Times
Kur truprojat dhe shoferët e trajnuar dhe besnikë të zyrtarëve të lartë iranianë erdhën në punë pranë Rrugës Pasteur në Teheran – ku Ajatollah Ali Khamenei u vra në një sulm ajror izraelit të shtunën – izraelitët po vëzhgonin.
Pothuajse të gjitha kamerat e trafikut në Teheran ishin hakuar për vite me radhë, imazhet e tyre ishin të koduara dhe të transmetuara në servera në Tel Aviv dhe Izraelin jugor, sipas dy personave të njohur me çështjen.
Një kamer kishte një kënd që rezultoi veçanërisht i dobishëm, tha njëri prej personave, duke i lejuar ata të përcaktonin se ju ju pëlqente njerëzve të parkonin makinat e tyre personale dhe duke ofruar një dritare në funksionimin e një pjese të zakonshme të kompleksit të ruajtur nga afër.
Algoritme komplekse shtonin detaje në dosjet mbi anëtarët e këtyre rojeve të sigurisë, të cilat përfshinin adresat e tyre, orët e detyrës, rrugët që ndiqnin për në punë dhe, më e rëndësishmja, se kë caktoheshin zakonisht për të mbrojtur dhe transportuar — duke ndërtuar atë që oficerët e inteligjencës e quajnë një “model jete”.
Aftësitë ishin pjesë e një fushate inteligjence shumëvjeçare që ndihmoi në hapjen e rrugës për vrasjen e Ajatollahut. Ky burim i të dhënave në kohë reale – një nga qindra rrjedha të ndryshme të inteligjencës – nuk ishte e vetmja mënyrë që Izraeli dhe CIA ishin në gjendje të përcaktonin saktësisht se në çfarë ore do të ishte 86-vjeçari Khamenei në zyrat e tij këtë mëngjes fatal të shtunën dhe kush do t’i bashkohej.
As fakti që Izraeli ishte gjithashtu në gjendje të prishte pjesë të antenave të telefonisë celulare pranë Rrugës Pasteur, duke bërë që telefonat të dukeshin sikur ishin të zënë kur thirreshin dhe duke i ndaluar detajin e mbrojtjes së Khameneit të merrte paralajmërime të mundshme.
Shumë kohë para se të binin bombat, “ne e njihnim Teheranin siç e njohim Jerusalemin”, tha një zyrtar aktual i inteligjencës izraelite. “Dhe kur e njeh [një vend] aq mirë sa e njeh rrugën ku je rritur, vëren një gjë të vetme që nuk është në vendin e duhur.”
Pamja e perqendruar e inteligjencës së kryeqytetit të armikut të betuar ishte rezultat i mbledhjes së mundimshme të të dhënave, e bërë e mundur nga Njësia 8200 e inteligjencës së sinjaleve të sofistikuara të Izraelit, asetet njerëzore të rekrutuara nga agjencia e saj e inteligjencës së jashtme Mossad dhe malet e të dhënave të përpunuara nga inteligjenca ushtarake në raporte të përditshme.
Izraeli përdori një metodë matematikore të njohur si analiza e rrjeteve sociale për të analizuar miliarda pika të dhënash për të zbuluar qendra të papritura të gravitetit të vendimmarrjes dhe për të identifikuar objektiva të reja për t’i mbikëqyrur dhe vrarë, tha një person i njohur me përdorimin e saj. E gjithë kjo ushqeu një linjë montimi me një produkt të vetëm: objektivat.
“Në kulturën e inteligjencës izraelite, synimi i inteligjencës është çështja më thelbësore taktike – është projektuar për të mundësuar një strategji”, tha Itai Shapira, një gjeneral brigade në rezervat ushtarake izraelite dhe veteran 25-vjeçar i drejtorisë së saj të inteligjencës. “Nëse vendimmarrësi vendos që dikush duhet të vritet, në Izrael kultura është: ‘Ne do të ofrojmë inteligjencën e synimit’.”
Izraeli ka vrarë qindra njerëz jashtë shtetit, duke përfshirë udhëheqës militantë, shkencëtarë bërthamorë, inxhinierë kimikë – dhe duke vrarë shumë kalimtarë të pafajshëm në këtë proces. Por edhe me vrasjen e një udhëheqësi kaq të shquar politik dhe fetar si Khamenei, përdorimi agresiv prej dekadash i aftësive të tij teknologjike dhe teknike qe i ka hapur rrugën për përfitime të mëdha strategjike, debatohet ashpër si brenda ashtu edhe jashtë Izraelit.
Superioriteti i inteligjencës së vendit u shfaq plotësisht në luftën 12-ditore qershorin e kaluar, kur më shumë se një duzinë shkencëtarësh bërthamorë iranianë dhe zyrtarë të lartë ushtarakë u vranë brenda pak minutash në një breshëri.
Kjo ishte shoqëruar me një paaftësi të paparë të mbrojtjes ajrore të Iranit përmes një kombinimi sulmesh kibernetike, dronësh me rreze të ulët veprimi dhe municionesh precize të qëlluara nga jashtë kufijve të Iranit, duke shkatërruar radarët e lëshuesve të raketave të prodhuara në Rusi.
“Ne i morëm sytë e tyre të parët”, tha një zyrtar i inteligjencës. Si në luftën e qershorit ashtu edhe tani, pilotët izraelitë kanë përdorur një lloj specifik rakete të quajtur Sparrow, variante të së cilës janë në gjendje të godasin një objektiv aq të vogël sa një tavolinë ngrënieje nga më shumë se 1,000 km larg – larg Iranit dhe mundësisë së ndonjë prej sistemeve të tij të mbrojtjes ajrore.
Jo të gjitha detajet e operacionit të fundit dihen. Disa mund të mos bëhen kurrë publike, me qëllim mbrojtjen e burimeve dhe metodave që përdoren ende për të gjurmuar objektiva të tjerë.
Por vrasja e Khameneit ishte një vendim politik, jo thjesht një arritje teknologjike, thanë më shumë se gjysma e zyrtarësh aktualë dhe ish-zyrtarë të inteligjencës izraelite të intervistuar për këtë artikull.
Kur CIA dhe Izraeli përcaktuan se Khamenei do të mbante një takim të shtunën në mëngjes në zyrat e tij pranë Rrugës Pasteur, mundësia për ta vrarë atë së bashku me kaq shumë nga udhëheqja e lartë e Iranit ishte veçanërisht e përshtatshme.
Ata vlerësuan se gjuetia e tyre pasi një luftë të kishte filluar siç duhet do të kishte qenë shumë më e vështirë, pasi iranianët do të fillonin shpejt praktikat e shmangies, duke përfshirë edhe shkuarjen nën tokë në bunkerë imunë ndaj bombave izraelite.
Khamenei, ndryshe nga aleati i tij, udhëheqësi i Hezbollahut, Hassan Nasrallah, nuk jetoi i fshehur. Nasrallah kishte kaluar vite të jetës së tij në bunkerë nëntokësorë, duke shmangur disa përpjekje për vrasje nga Izraeli deri në shtator 2024, kur avionët luftarakë izraelitë hodhën deri në 80 bomba mbi strehën e tij në Bejrut.
Në vend të kësaj, Khamenei kishte folur publikisht për mundësinë e vrasjes, duke e konsideruar jetën e tij si të parëndësishme për fatin e Republikës Islamike – një fakt qe disa ekspertë të Iranit thanë se ai priste të martirizohej.
Por gjatë kohës së luftës, tha një nga personat e intervistuar, ai mori disa masa paraprake. “Ishte e pazakontë që ai të mos ishte në bunkerin e tij – ai kishte dy bunkerë – dhe nëse do të kishte qenë, Izraeli nuk do të kishte qenë në gjendje ta arrinte atë me bombat që kanë”, tha personi.
Edhe në qershor 2025, në mes të një lufte të plotë, Izraeli nuk bëri asnjë përpjekje të njohur për të bombarduar Khamenein. Në vend të kësaj, ajo kishte synuar kryesisht udhëheqjen e Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike, lëshuesit e raketave dhe rezervat, si dhe objektet dhe shkencëtarët bërthamorë të Iranit.
Ndërsa Donald Trump kishte kërcënuar vazhdimisht se do të sulmonte Iranin në javët e fundit, duke ndërtuar një “armadë” pranë brigjeve të tij, negociatat midis SHBA-së dhe Iranit mbi programin bërthamor të republikës islamike ishin menduar të vazhdonin këtë javë.
Ndërmjetësi nga Oman tha se Irani ishte i gatshëm të bënte lëshime që mund të ndihmonin në shmangien e një lufte dhe e përshkroi takimin më të fundit të enjten e kaluar si të frytshëm.
Publikisht, presidenti amerikan u ankua se gjërat po lëviznin shumë ngadalë. Por një person i njohur me çështjen tha se, privatisht, Trump ishte “i pakënaqur me përgjigjet iraniane”, duke hapur rrugën për luftë.
Një person i informuar mbi situatën tha se sulmi ndaj Iranit ishte planifikuar prej muajsh, por zyrtarët e përshtatën operacionin e tyre pasi inteligjenca amerikane dhe izraelite konfirmoi se Khamenei dhe zyrtarët e tij të lartë do të takoheshin në kompleksin e tij në Teheran të shtunën në mëngjes.
Gjurmimi i objektivave individualë dikur ishte një punë e mundimshme, që kërkonte konfirmime vizuale dhe analizimin e konfirmimeve të rreme, por mbledhja e gjerë e të dhënave të Izraelit e drejtuar nga algoritmet e kishte automatizuar këtë detyrë në vitet e fundit.
Por për një objektiv me vlerë të lartë si Khamenei, dështimi nuk ishte një mundësi. Doktrina ushtarake izraelite kërkon që dy oficerë të lartë të veçantë, duke punuar në mënyrë të pavarur nga njëri-tjetri, të konfirmojnë me siguri të lartë se një objektiv është në vendin që do të sulmohet dhe nga kush shoqërohet ai.
Në këtë rast, sipas dy personave të njohur me çështjen, inteligjenca izraelite kishte informacione nga inteligjenca e sinjaleve, të tilla si kamerat e trafikut të hakuara dhe rrjetet e telefonisë celulare të depërtuara thellë. Njëri nga personat tha se kjo tregonte se takimi me Khamenein ishte sipas planit, me zyrtarë të lartë që shkonin në vendndodhje.
Por amerikanët kishin diçka edhe më konkrete – një burim njerëzor, thanë të dy personat e njohur me situatën nderkohe qe CIA nuk pranoi të komentonte.
Në orën 3:38 te pasdites sipas kohës lindore të premten, Trump, duke udhëtuar me Air Force One për në Teksas, dha urdhrin për të vazhduar me Operacionin Epic Fury – sulmet e udhëhequra nga SHBA-të ndaj Iranit.
Ushtria amerikane hapi rrugën për avionët luftarakë izraelitë për të bombarduar kompleksin e Khameneit duke nisur sulme kibernetike “duke prishur, degraduar dhe verbuar aftësinë e Iranit për të parë, komunikuar dhe reaguar”, sipas Gjeneralit Dan Caine, kryetar i shefave të përbashkët të shtabit të SHBA-së.
Caine tha se sulmi ndaj kompleksit ndodhi gjatë ditës bazuar në një “ngjarje shkaktare” që Forcat Mbrojtëse të Izraelit ishin në gjendje ta kryenin me ndihmën e inteligjencës amerikane.
Avionët izraelitë, të cilët kishin fluturuar për orë të tëra për të mbërritur në kohë në vendndodhjen e duhur, qëlluan deri në 30 municione precize mbi kompleksin e Khameneit, tha një ish-zyrtar i lartë i inteligjencës izraelite.
Ushtria izraelite tha se sulmi gjatë ditës ofroi një avantazh. “Vendimi për të sulmuar në mëngjes në vend të natës i lejoi Izraelit të arrinte surprizë taktike për herë të dytë, pavarësisht përgatitjes së madhe iraniane”, shtoi ajo.
Suksesi taktik ishte kulmi i dy ngjarjeve të ndara, më shumë se 20 vjet larg njëra-tjetrës, tha Sima Shine, një ish-zyrtare në Mossad e cila ishte e fokusuar në Iran.
E para ishte një direktivë e dhënë në vitin 2001 nga ish-kryeministri Ariel Sharon për Meir Dagan, kreun e atëhershëm të Mossad – i preokupuar me Sirinë, militantët palestinezë, Hezbollahun në Liban dhe të tjerë – për ta bërë Iranin një përparësi.
“‘Të gjitha gjërat që Mossad po bën janë të mira dhe në rregull,’” i tha Sharon Dagan, sipas Shine. “‘Ajo që më duhet është Irani. Ky është objektivi juaj’.”
“Dhe që atëherë, ky është objektivi,” tha ajo. Izraeli kishte sabotuar programin bërthamor të Iranit, kishte vrarë shkencëtarët e tij, kishte luftuar kundër përfaqësuesve të tij dhe madje kishte shkatërruar infrastrukturën ushtarake të aleatit të tij të rëndësishëm, Sirisë, në ditët pas rrëzimit të diktatorit Bashar al-Assad.
Por agjencitë iraniane të inteligjencës ishin kundërshtarë të fuqishëm.
Në vitin 2022, një grup i lidhur me shërbimet iraniane të sigurisë publikoi të dhëna që supozohej se ishin vjedhur nga një telefon që i përkiste gruas së shefit të Mossadit. Irani gjithashtu hakoi kamerat CCTV në Jerusalem gjatë luftës së vitit 2025 për të marrë vlerësime në kohë reale të dëmeve që izraelitët i kishin censuruar nga transmetimi; bleu fotografi të mbrojtjes raketore; dhe madje hartëzoi rrugën e vrapimit të një politikani të madh duke i dhënë ryshfet qytetarëve izraelitë, sipas prokurorëve izraelitë.
Ngjarja e dytë, shtoi Shine, ishte sulmi ndërkufitar i 7 tetorit 2023 nga Hamasi, për të cilin Izraeli pretendon se mbështetej nga Irani dhe ndryshoi një llogaritje të gjatë në Izrael: se pavarësisht se kishin depërtuar në rrethet e disa krerëve të shteteve armike, nga Gamal Abdel Nasser i Egjiptit deri te Hafez al-Assad i Sirisë, vrasjet e tyre ishin të ndaluara edhe në kohë lufte.
Vrasja e udhëheqësve të huaj nuk është vetëm tabu, por edhe e mbushur me probleme operative. Dështimi vetëm sa i shton staturën e tyre, siç ndodhi pas shumë përpjekjeve të dështuara të CIA-s për të vrarë Fidel Castro të Kubës, ndërsa suksesi mund të vërë në lëvizje një kaos të paparashikueshëm.
Por, tha Shine, vargu i grushteve të shtetit të inteligjencës së Izraelit – përfshirë vrasjen e udhëheqësit të Hamasit Ismail Haniyeh në Teheran në vitin 2024 dhe një projekt klandestin shumëvjeçar prej 300 milionë dollarësh për të bllokuar mijëra pagerë dhe radio të Hezbollahut – ka fuqitë e veta joshëse.
“Në hebraisht, ne themi, ‘Me ushqimin vjen oreksi’,” tha ajo. “Me fjalë të tjera, sa më shumë të kesh, aq më shumë do.” Marre nga Financial Times /albeu.com/
