Në një kamp ukrainas për robërit e luftës, në pjesën perëndimore të vendit, mbahen ushtarë që kanë shërbyer në ushtrinë ruse. Në mesin e tyre janë edhe shtetas ukrainas nga zonat e pushtuara, të cilët zgjodhën t’u bashkoheshin forcave ruse dhe të luftonin kundër Ukrainës.
Të lidhura
None found
Pas rrethimit me mure të larta dhe portave të kontrolluara të kampit ndodhen burra me origjinë nga qytete të ndryshme ruse, por edhe persona të lindur në Ukrainë.
Një pjesë e të burgosurve rusë janë rekrutuar në qendra të mëdha urbane, përfshirë Shën Petersburgun dhe Jekaterinburgun. Ndryshe nga periudha e parë e pushtimit në shkallë të gjerë, kur rekrutët vinin kryesisht nga zonat e varfra dhe periferike të Rusisë, përbërja e forcave duket se ka pësuar ndryshim.
Megjithatë, në këtë grup gjenden edhe ukrainas që kanë vendosur të luftojnë në krah të Rusisë.
“E konsideroj veten rus”
Anton ishte 10 vjeç kur forcat pro-ruse morën kontrollin e pjesës së Donbasit ku banonte. Kur Vladimir Putin nisi pushtimin e plotë të Ukrainës në vitin 2022, ai mbushi 18 vjeç dhe u regjistrua menjëherë në ushtrinë ruse.
Ai thotë se nuk është penduar për vendimin, pasi sipas tij shkoi për të mbrojtur tokën e vet. Anton tregon se edhe shokët e tij u paraqitën si vullnetarë, por shumë prej tyre nuk u kthyen.
“Më pas nisin të mbërrijnë mesazhet: i vdekur, i vdekur, i vdekur”, rrëfen ai. Të burgosur të tjerë përshkruajnë përvoja të ngjashme dhe thonë se pjesa më e madhe e atyre me të cilët u nisën në luftë janë vrarë.
Sipas dëshmive të tyre, numri i personave që regjistrohen për të zëvendësuar të vrarët po pakësohet, edhe pse Rusia ofron pagesa të larta për rekrutët.
Ukraina i akuzon për tradhti
Shtetasit ukrainas që kapen duke luftuar në anën ruse përballen me akuza për tradhti. Pas ndalimit, megjithatë, ata dërgohen në të njëjtat kampe ku mbahen edhe ushtarët rusë të zënë rob.
Pozicioni zyrtar i Kievit është se këta persona mbeten ukrainas dhe se kontrolli rus mbi territoret e tyre është i përkohshëm. Por rasti i tyre paraqet një realitet shumë më të ndërlikuar.
Petro Yatsenko, pjesë e strukturës ukrainase që merret me koordinimin e çështjeve të robërve të luftës, thotë se ata janë tepër pro-rusë dhe se identiteti i tyre kombëtar mbetet shumë i paqartë.
Anton nuk e pranon se është tradhtar.
“Unë e konsideroj veten rus. Për mua, shteti nuk ka rëndësi; gjithçka lidhet me kombësinë. E gjithë familja ime është nga Rusia dhe të gjitha rrënjët e mia janë atje”, shprehet ai.
Një brez i formuar nën kontrollin rus
Shumë nga ukrainasit që shërbejnë në forcat ruse janë rritur në territore të pushtuara që prej vitit 2014.
Për vite me radhë ata kanë jetuar nën ndikimin e sistemit arsimor dhe mediave ruse, ku autoritetet e Kievit përshkruheshin si të paligjshme dhe “naziste”.
Edhe Anton e ka përvetësuar këtë këndvështrim dhe për luftën përdor argumente të ngjashme me ato të propagandës ruse.
Ai e quan Vladimir Putinin “presidentin tim” dhe mendon se Rusia duhet të vijojë përpjekjet për të marrë kontrollin e të gjithë Donbasit.
“Është e turpshme që njerëzit vdiqën, sidomos ata që ishin të pafajshëm. Por lufta është luftë. Ajo mund të kishte përfunduar, por askush nuk donte ta bënte këtë”, thotë ai.
Ka edhe nga ata që thonë se u mobilizuan me forcë
Jo të gjithë ukrainasit e kapur nga forcat e Kievit pohojnë se iu bashkuan ushtrisë ruse me vullnetin e tyre. Një burrë nga Donetsku thotë se u detyrua të merrte pjesë në luftime.
Sipas tij, familja qëndroi në Donetsk pas pushtimit jo për arsye politike dhe as për shkak të një identiteti kombëtar, por sepse ajo ishte shtëpia e tyre. Tani ai dëshiron vetëm të kthehet te bashkëshortja dhe fëmijët, si edhe të mos dërgohet përsëri në front. “Thjesht do të fshihem”, shprehet ai.
Një vlerësim i bazuar në të dhëna të inteligjencës ukrainase sugjeron se më shumë se 50 mijë ukrainas mund të jenë rekrutuar me forcë në territoret e pushtuara. Burime të tjera japin shifra edhe më të mëdha.
Punë në kamp për ushqime dhe cigare
Për të siguruar të ardhura me të cilat blejnë ushqime shtesë dhe cigare, të burgosurit punojnë në punishte të ndryshme brenda kampit.
Në njërën prej tyre ndërtohen arkivole druri, ndërsa në një tjetër prodhohen pemë artificiale Krishtlindjesh dhe zbukurime festive. Pamja krijon një kontrast të fortë: disa nga këta burra mbërritën në Ukrainë për të luftuar, ndërsa tani, pasi janë kapur, kalojnë ditët duke prodhuar mallra për tregun.
Mes tyre ndodhet edhe Sergei, i lindur në Luhansk. Ai thotë se, njësoj si prindërit e tij, e sheh veten rus. Sergei iu bashkua ushtrisë ruse rreth një dekadë më parë, duke deklaruar se synonte të “mbronte atdheun”. Tani nuk dëshiron të kthehet në front. “E kam bërë pjesën time”, thotë ai.
Të dënuar që zgjodhën ushtrinë për t’i shpëtuar burgut
Kampi strehon edhe persona të dënuar, të cilët iu bashkuan ushtrisë ruse për t’u shmangur viteve të gjata të burgimit. Konstantin, 44 vjeç, tregon se ishte dënuar dhe se vendosi të shkonte në ushtri në vend që të vuante dënimin. “Për mua, 15 vite burg ishin shumë. Do të isha 60 vjeç kur të lirohesha”, thotë ai.
Por të rekrutuarit nga burgjet duhet të mbeten gjallë deri në fund të luftës për të fituar lirinë. Shumë prej tyre dërgohen në formacionet e sulmit, ku mundësia për të humbur jetën është veçanërisht e madhe.
Tre persona të dënuar për vrasje i thanë BBC-së se kishin besuar se do të liroheshin pas një viti shërbimi në front, por kontratat iu zgjatën automatikisht.
“Të gjithë duam që lufta të mbarojë”
Sergei nuk pranon të flasë kur pyetet për luftën kundër ukrainasve të tjerë dhe e quan këtë një pyetje “provokuese”.
Konstantin përgjigjet më hapur. Ai thotë se asnjë luftë nuk sjell diçka të mirë dhe se e njëjta gjë vlen edhe për këtë konflikt. Pavarësisht kësaj, ai ende mendon se vendimi për t’iu bashkuar ushtrisë ishte i duhuri.
As Sergei dhe as Konstantin nuk presin që lufta të përfundojë së shpejti. Ata besojnë se Putin nuk do të ndalet pa marrë Rusia kontrollin e gjithë Donbasit. Konstantin, megjithatë, pranon se njerëzit që njeh në atë rajon janë lodhur nga luftimet. “Dua vetëm që kjo të përfundojë sa më shpejt”, shprehet ai.
Jashtë vëmendjes edhe në marrëveshjet për shkëmbim
Për Ukrainën, robërit e luftës përbëjnë kryesisht një instrument negociatash për të siguruar kthimin e ushtarëve ukrainas që mbahen nga Rusia.
Por në listat e shkëmbimeve, ukrainasit nga Donbasi duket se nuk përbëjnë një përparësi për Moskën. Një prej të burgosurve pretendon se gjatë këtij viti janë shkëmbyer vetëm rreth një duzinë prej tyre. “Duket se nuk duan të na shkëmbejnë. Mendoj se do të jemi të fundit që do të largohen”, thotë ai.
Në këtë kamp, ku disa të burgosur ndërtojnë arkivole dhe të tjerë përgatisin zbukurime Krishtlindjesh, fati i këtyre burrave pasqyron një nga anët më të ndërlikuara të luftës në Ukrainë: persona të lindur në Ukrainë, të formuar nën ndikimin rus dhe që tani mbahen robër nga vendi i tyre i lindjes, pasi kanë luftuar në anën kundërshtare.
