Ndryshimet për Dhomat e Specializuara hapin debat mes Kosovës dhe BE-së: sovraniteti, drejtësia dhe pasojat e mundshme

Ndryshimet e bëra në Ligjin për Dhomat e Specializuara të Kosovës kanë rikthyer në vëmendje raportin mes sovranitetit të vendit, pavarësisë së drejtësisë dhe detyrimeve ndërkombëtare, si dhe marrëdhëniet me Bashkimin Evropian.

Zyrtarë evropianë i kanë kundërshtuar ndryshimet, duke i vlerësuar si të papajtueshme me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës. Kjo ka ngritur pikëpyetje për vlefshmërinë dhe zbatimin e tyre, si edhe për ndikimin e mundshëm në rrugëtimin evropian të vendit.

Në këto rrethana, nevojiten sqarime për bazën juridike të ndryshimeve dhe komunikim mes Prishtinës e Brukselit. Synimi, sipas vlerësimeve të dhëna, duhet të jetë gjetja e një zgjidhjeje që respekton Kushtetutën, sovranitetin e Kosovës dhe zotimet ndërkombëtare, pa dëmtuar raportet me partnerët strategjikë.

“Kosova duhet t’i mbrojë kompetencat e saj shtetërore, pa cenuar pavarësinë e drejtësisë dhe detyrimet ndërkombëtare”

Deklaratat e komisionares evropiane për Zgjerim, Marta Kos, si dhe qëndrimet e Shërbimit Evropian të Veprimit të Jashtëm dhe Ambasadës së Gjermanisë në Prishtinë, kanë nxitur diskutime pas kundërshtimeve të tyre ndaj ndryshimeve në ligj.

Analisti Shefqet Avdimetaj, në një prononcim për gazetën “Bota sot”, thotë se institucionet e Kosovës duhet t’u përgjigjen shqetësimeve të partnerëve ndërkombëtarë përmes argumenteve juridike dhe me përgjegjësi institucionale.

Ai kujton se Kosova është shtet i pavarur dhe sovran, me të drejtë të ushtrojë kompetencat e veta nëpërmjet institucioneve demokratike. Sidoqoftë, kjo e drejtë, sipas tij, nuk e përjashton respektimin e detyrimeve kushtetuese dhe atyre ndërkombëtare.

“Republika e Kosovës është shtet sovran dhe i pavarur, me Kushtetutën e vet, me institucione demokratike dhe me të drejtën për të vendosur përmes institucioneve të saj legjitime. Sovraniteti i Kosovës nuk është privilegj që na jepet nga jashtë, por një e drejtë themelore e shtetësisë sonë, e fituar përmes një historie të gjatë sakrifice dhe përpjekjeje për liri”, shprehet Avdimetaj.

Duke iu referuar vlerësimit të Marta Kos, e cila i ka quajtur të papranueshme ndryshimet, Avdimetaj thotë se BE-ja duhet të tregojë se mbi cilat baza ligjore i kundërshton ato.

Sipas tij, qëndrimet politike nuk mund ta zëvendësojnë shqyrtimin juridik. Nga ana tjetër, institucionet e Kosovës duhet të dëshmojnë se ndryshimet janë në pajtim me Kushtetutën dhe marrëveshjet ndërkombëtare.

“Kosova ka të drejtë të kërkojë që BE-ja të shpjegojë qartë se cilat dispozita të ndryshimeve konsiderohen në kundërshtim me cilat detyrime ndërkombëtare dhe mbi çfarë baze juridike mbështetet ky vlerësim”, deklaron ai.

Avdimetaj vlerëson se kundërshtimet dhe shqetësimet e shprehura nga Shërbimi Evropian i Veprimit të Jashtëm dhe Ambasada e Gjermanisë në Prishtinë, përfshirë ato që lidhen me pavarësinë e Dhomave të Specializuara, duhen marrë seriozisht.

Megjithatë, ai thotë se diskutimi nuk duhet të kufizohet te deklaratat politike. Sipas tij, duhet të shqyrtohet lidhja mes Kushtetutës së Kosovës, ligjit të posaçëm dhe marrëveshjeve ndërkombëtare që rregullojnë funksionimin e Dhomave të Specializuara.

“Kosova nuk duhet të pranojë që një debat kaq i rëndësishëm të mbetet vetëm në nivelin e deklaratave politike”, thekson Avdimetaj.

Për pretendimet e PDK-së dhe deputetit Përparim Gruda se ndryshimet nuk shkelin zotimet ndërkombëtare dhe nuk synojnë mbylljen e Gjykatës Speciale, por kufizimin e mandatit të saj, analisti thotë se duhet parë përmbajtja e tyre dhe efektet juridike.

Ai nënvizon se propozimet për ta ulur dënimin maksimal në 15 vjet, për të lejuar ankimim në Gjykatën Supreme të Kosovës dhe për t’i vuajtur dënimet në Kosovë kërkojnë vlerësim të hollësishëm ligjor.

“Nuk mjafton të thuhet se ndryshimet janë të ligjshme; kjo duhet të argumentohet. Por, në të njëjtën kohë, nuk mjafton as që ato të shpallen të paligjshme vetëm për shkak se kundërshtohen nga një institucion ndërkombëtar”, shprehet ai.

Avdimetaj mendon se kjo çështje nuk duhet trajtuar si një tjetër përballje mes pozitës dhe opozitës. Për qëndrimin e kryeministrit Albin Kurti, i cili i ka konsideruar ndryshimet të nxituara dhe të analizuara pamjaftueshëm, ai thotë se institucionet duhet të bëjnë publike argumentet dhe të sqarojnë problemet e mundshme juridike.

Sipas analistit, Kuvendi, Qeveria dhe institucionet juridike duhet të bashkërendojnë veprimet, që interesat e Kosovës të mos dëmtohen nga përplasjet partiake.

Ai shton se sovraniteti dhe drejtësia e paanshme mund të mbrohen njëkohësisht. Të akuzuarve u takon e drejta për gjykim të drejtë, viktimave dhe familjarëve të tyre u takon drejtësia, ndërsa dëshmitarëve duhet t’u sigurohet mbrojtje e plotë.

“Këto parime nuk janë kundërshtuese. Ato janë pjesë e së njëjtës ide të shtetit të së drejtës”, deklaron ai.

Avdimetaj kërkon që historia e luftës çlirimtare të Kosovës të ndahet nga përgjegjësia penale individuale. Sipas tij, asnjë proces gjyqësor nuk duhet të krijojë fajësi kolektive për një popull apo të mohojë të drejtën e tij për liri dhe pavarësi.

Duke komentuar paralajmërimin e Marta Kos se vendet që bëjnë hapa prapa në sundimin e ligjit largohen nga perspektiva e anëtarësimit në BE, analisti thotë se Kosova duhet ta marrë seriozisht mesazhin, por pa lënë mënjanë interesat e veta shtetërore.

“Sovraniteti dhe integrimi evropian nuk janë dy qëllime që e përjashtojnë njëri-tjetrin. Kosova mund t’i mbrojë interesat e saj dhe njëkohësisht të respektojë detyrimet që ka marrë përsipër”, shprehet ai.

Ai kërkon shqyrtim të plotë juridik të ndryshimeve dhe përgjigje transparente ndaj shqetësimeve të partnerëve ndërkombëtarë. Çdo dyshim për kushtetutshmërinë ose përputhshmërinë me marrëveshjet ndërkombëtare, sipas Avdimetajt, duhet të trajtohet nga organet kompetente dhe pa ndërhyrje politike në pavarësinë e gjyqësorit.

Në përfundim, analisti thotë se dialogu me BE-në duhet të vazhdojë mbi bazën e sovranitetit të Kosovës, me argumente juridike, transparencë dhe respekt të ndërsjellë.

“Dinjiteti i shtetit tonë nuk mbrohet me deklarata të forta, por me institucione të forta, me argumente juridike dhe me vendime që i shërbejnë interesit afatgjatë të Kosovës”, përfundon Shefqet Avdimetaj për gazetën “Bota sot”.

Burjani vlerëson se Kosova dhe Bashkimi Evropian duhet të diskutojnë ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara, për të sqaruar vlefshmërinë dhe zbatimin e tyre

Juristi Blerim Burjani thotë se çështja duhet të zgjidhet përmes bisedimeve mes palëve, në mënyrë që të përcaktohet qartë nëse ndryshimet ligjore janë të vlefshme dhe si mund të zbatohen.

Në një bashkëbisedim me “Bota sot”, ai vëren se rrethanat kanë ndryshuar dhe se Kosova e BE-ja duhet të diskutojnë normat ligjore e mundësinë për t’i harmonizuar qëndrimet.

Burjani thekson se ndryshimet nuk duhet të trajtohen vetëm përmes kundërshtimeve politike dhe deklaratave publike, por të bëhen temë e një dialogu mes Kosovës dhe Bashkimit Evropian.

“BE-ja dhe Kosova duhet të bisedojnë për këtë ligj, sepse rrethanat kanë ndryshuar. Duhet të diskutohet për normat ligjore dhe, në të kundërtën, njëra palë duhet të tërhiqet, ose Kosova ose BE-ja”, shprehet Burjani për “Bota sot”.

Ai e konsideron dialogun të domosdoshëm për të sqaruar mospajtimet dhe për të përcaktuar hapat që do të pasojnë. Zgjidhja, sipas tij, duhet të sjellë siguri juridike e institucionale dhe të shmangë paqartësitë në zbatimin e ligjit.

Burjani thotë se ndryshimet e miratuara nga institucionet e Kosovës duhet të diskutohen me BE-në, për të qartësuar nëse mund të hyjnë në fuqi dhe të zbatohen pa sjellë përplasje të tjera mes palëve.

“Duhet të diskutohen dhe të miratohen ndryshimet edhe nga BE-ja, për të pasur vlefshmëri këto ndryshime, pastaj të zbatohet ligji”, deklaron ai.

Ai shton se nevojitet komunikim i drejtpërdrejtë për të sqaruar qëndrimet, pasi mospajtimet mund të krijojnë paqartësi për veprimet e institucioneve.

Megjithatë, çështja nëse ndryshimet janë të vlefshme dhe nëse kërkohet miratimi i BE-së, sipas artikullit, mbetet një çështje juridike që duhet sqaruar në bazë të kornizës ligjore dhe marrëveshjeve përkatëse.

Juristi vlerëson se zbatimi i ligjit mbetet i diskutueshëm, derisa të sqarohet raporti mes ndryshimeve të miratuara dhe qëndrimit të Bashkimit Evropian.

“Kështu si është, është e diskutueshme se si do të zbatohet ky ligj aktual”, thekson Burjani.

Sipas tij, paqartësitë duhet të zgjidhen në diskutime institucionale, për të parandaluar mospajtime të tjera dhe për të përcaktuar rrugën që duhet ndjekur. Kosova dhe BE-ja, thotë ai, duhet t’i bëjnë të qarta pozicionet e tyre para se të nisë zbatimi i ndryshimeve.

Sa u përket pasojave të mundshme, Burjani thotë se ende nuk dihet se çfarë hapash mund të ndërmarrë Bashkimi Evropian ndaj Kosovës.

“Pasojat nuk dihen, se a do të ndërmarrë diçka kundër Kosovës BE-ja”, shprehet ai.

Burjani përfundon se diskutimet dhe sqarimi i bazës juridike janë të nevojshme për të përcaktuar veprimet e ardhshme, për të qartësuar zbatimin e ligjit dhe për të kuptuar ndikimin e mundshëm në marrëdhëniet me BE-në.