Ndryshimet në Ligjin e Speciales mund të tensionojnë raportet e Kosovës me aleatët

Propozimet për ndryshimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara të Kosovës kanë hapur pikëpyetje për marrëdhëniet e vendit me partnerët ndërkombëtarë. Bashkimi Evropian ka kërkuar që Kosova të përmbushë zotimet ndërkombëtare dhe të garantojë pavarësinë e Gjykatës Speciale.

Kritikët paralajmërojnë se këmbëngulja për ndryshime pa konsultime paraprake dhe pa iu përgjigjur shqetësimeve të Brukselit mund të sjellë kosto politike e institucionale, të lëkundë besimin e aleatëve dhe të pengojë procesin e integrimit evropian.

Ndërkaq, mbrojtja e dinjitetit të luftës çlirimtare të UÇK-së dhe e të drejtave themelore, theksohet, duhet të bëhet në përputhje me Kushtetutën dhe pa dëmtuar partneritetin me aleatët ndërkombëtarë.

Analisti dhe veprimtari Gani Qarri kritikon trajtimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë. Sipas tij, përpjekjet për të kufizuar mandatin e gjykatës po shërbejnë gjithashtu si mjet për përplasje brenda Partisë Demokratike të Kosovës (PDK).

Qarri pretendon se një grup në PDK po e përdor çështjen për të larguar kundërshtarët e brendshëm dhe për të vazhduar kundërshtimin ndaj qeverisë me mjete të tjera politike.

Ai thotë se rikthimi i ligjit në Kuvend nuk lidhet vetëm me synimin për t’ia kufizuar mandatin Gjykatës Speciale. Sipas tij, grupi më ekstrem në PDK po e shfrytëzon atë për përplasje me anëtarë që i konsideron të padëshiruar dhe për të vazhduar opozitën ndaj qeverisë në një formë tjetër. Kështu është shprehur Qarri për “Bota sot”.

Qarri vlerëson se ndryshimet e miratuara nuk mund të sjellin rezultatin që, sipas tij, u është paraqitur qytetarëve: ato nuk garantojnë lirimin e të dënuarve në Hagë dhe as ndryshimin e vendimeve të gjykatës.

“PDK-ja e di se ky ligj nuk mund t’i lirojë të dënuarit dhe as ta ndryshojë realisht vendimin në Hagë”, deklaron ai.

Analisti pretendon se çështja po përdoret edhe për të shtuar kontrollin mbi strukturat e PDK-së dhe për të dobësuar fraksionet pa bazë politike në Drenicë.

Ai thotë se, pas Bedri Hamzës, elementë që i cilëson destruktivë në PDK po veprojnë kundër emrave të tjerë të padëshiruar brenda partisë. Sipas Qarrit, kjo e kthen ligjin në mjet të rivalitetit të brendshëm partiak.

Qarri vë në pikëpyetje edhe mënyrën e miratimit të ligjit në Kuvend më 6 tetor, duke pohuar se procesi u zhvillua nën trysninë e protestave. Ai kërkon që qytetarët që protestuan në mbështetje të ndryshimeve të mos keqinformohen për efektet e tyre të mundshme.

Kuvendi e miratoi Ligjin për Dhomat e Specializuara më 6 tetor. Ndryshimet e parashikuara prekin juridiksionin e gjykatës, periudhën kohore të veprave që ajo mund të shqyrtojë, dënimet dhe mundësinë e faljes presidenciale për të dënuarit. Presidentja e Kosovës, Justina Shiroka Pula, e ktheu ligjin në Kuvend për rishqyrtim.

Sipas Qarrit, propozimet ngrenë çështje serioze juridike dhe duhen shqyrtuar në raport me Kushtetutën e Kosovës dhe detyrimet ndërkombëtare të vendit.

Ai kujton se Dhomat e Specializuara u themeluan mbi bazën e një ndryshimi kushtetues, të një ligji të posaçëm dhe të zotimeve ndërkombëtare të Kosovës. Për këtë arsye, argumenton ai, ndryshimet që prekin mandatin e tyre nuk janë thjesht çështje e zakonshme legjislative.

Qarri vëren se marrëveshja mes Kosovës dhe Bashkimit Evropian për Dhomat e Specializuara nuk mund të ndryshohet njëanshmërisht përmes një ligji vendor. Sipas tij, ndërhyrjet që prekin marrëveshjen duhet të ndjekin procedurat përkatëse dhe të marrin pëlqimin e palëve.

Një tjetër pikë e kritikës së tij lidhet me reagimin e BE-së. Qarri thotë se Bashkimi Evropian ka ngritur shqetësime për ndikimin që ndryshimet mund të kenë në zotimet ndërkombëtare të Kosovës, si dhe në pavarësinë e Dhomave të Specializuara dhe të Zyrës së Prokurorit të Specializuar.

Ai rikujton se BE-ja e përshëndeti vendimin e presidentes për ta kthyer ligjin në Kuvend dhe shprehu pritjen që të konsultohej, nëse diskutimet për këtë çështje rifillojnë.

Qarri përmend edhe tentativat e vitit 2020 për të ndryshuar nenin 162 të Kushtetutës, i cili përcakton bazën kushtetuese të Dhomave të Specializuara. Sipas tij, propozimet e asaj kohe u shqyrtuan nga Dhoma e Specializuar e Gjykatës Kushtetuese në Hagë, e cila konstatoi se amendamentet do të cenonin të drejtat dhe liritë themelore të garantuara me Kushtetutë.

Përpara se të ndërmarrin hapa të tjerë lidhur me ligjin, institucionet e Kosovës duhet, sipas Qarrit, të marrin parasysh kufizimet kushtetuese dhe detyrimet ndërkombëtare.

Ai paralajmëron se këmbëngulja e Kuvendit për ndryshimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara, pavarësisht shqetësimeve të Brukselit, mund ta ekspozojë Kosovën ndaj pasojave të rënda politike dhe institucionale në marrëdhëniet me Bashkimin Evropian, SHBA-të dhe faktorin ndërkombëtar.

Në përfundim, Qarri kërkon që Gjykata Speciale të mos shndërrohet në temë të përplasjeve partiake. Sipas tij, çdo nismë ligjore duhet vlerësuar mbi bazën e ndikimit të saj juridik, Kushtetutës dhe zotimeve ndërkombëtare të Kosovës.

Edhe veprimtari dhe analisti Adem Lushaj paralajmëron pasoja të mundshme politike e institucionale në raport me Bashkimin Evropian, nëse Kuvendi vijon me ndryshimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara pa konsultime paraprake dhe pa trajtuar me seriozitet shqetësimet e shprehura nga Brukseli.

Lushaj thotë se kjo çështje kërkon kujdes dhe përgjegjësi nga institucionet, pasi vendimet e Kuvendit duhet të jenë në pajtim me Kushtetutën dhe detyrimet ndërkombëtare të Kosovës.

Ai thekson se BE-ja ka shfaqur shqetësim për ndryshimet e miratuara më 6 tetor 2026 dhe ka kërkuar ruajtjen e pavarësisë së Dhomave të Specializuara.

“Kjo çështje kërkon trajtim të matur, përgjegjësi institucionale dhe argumentim juridik. Kuvendi i Kosovës ka të drejtë ta shqyrtojë legjislacionin, por duhet ta ushtrojë këtë të drejtë në pajtim me Kushtetutën dhe detyrimet ndërkombëtare të vendit”, deklaroi Lushaj për “Bota sot”.

Sipas tij, kërkimi i drejtësisë, respektimi i të drejtave themelore dhe mbrojtja e dinjitetit të luftës çlirimtare të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës nuk duhet të prodhojnë një konflikt të panevojshëm me partnerët ndërkombëtarë.

Lushaj vlerëson se ndryshimet e shtyra pa konsultime dhe pa adresuar shqetësimet e BE-së mund ta dobësojnë besimin politik, ta vështirësojnë bashkëpunimin me institucionet evropiane dhe ta ngadalësojnë integrimin e Kosovës.

Megjithatë, ai nënvizon se këto rreziqe nuk nënkuptojnë se pasojat janë të sigurta apo automatike. Ato, sipas tij, do të varen nga zhvillimet e ardhshme dhe reagimi i institucioneve evropiane.

Nëse Kuvendi vendos t’i hapë sërish diskutimet për ligjin, Lushaj propozon konsultime me Bashkimin Evropian dhe ekspertë juridikë të pavarur. Kjo, sipas tij, do të mundësonte shqyrtimin e kujdesshëm të dispozitave që mund të ngrenë shqetësime kushtetuese ose ndërkombëtare.

“Kosova duhet të mbrojë dinjitetin e luftës çlirimtare, të drejtat e qytetarëve dhe interesat e shtetit, por edhe të ruajë partneritetin me aleatët ndërkombëtarë. Këto synime nuk janë të papajtueshme”, përfundoi Lushaj.