Fati i Kuvendit dhe Qeverisë në dorë të Gjykatës Kushtetuese, ekspertët sinjalizojnë rrezikun e shkuarjes në zgjedhje

Procesi i krijimit të Kuvendit dhe formimit të ekzekutivit të ri në Kosovë ka hyrë në një territor të panjohur ligjor, teksa pritet që çështjet kryesore t’i kalojnë për shqyrtim Gjykatës Kushtetuese.

Përtej shkeljes së afatit prej 30 ditësh për themelimin e legjislativit, tani vihet në dyshim edhe vetë ligjshmëria e këtij akti, për shkak se një prej pozitave të nënkryetarit mbetet ende e paplotësuar.

Avokati Ardian Bajraktari thekson se kjo mangësi krijon premisa për të kundërshtuar pretendimin se Kuvendi është konstituuar, ndërsa eksperti i së drejtës Blerim Burjani tërheq vërejtjen se një vendim i pafavorshëm nga Gjykata Kushtetuese mund të shembë të gjithë strukturën institucionale, duke përfshirë legjislativin dhe qeverinë, e për pasojë vendin ta çojë në zgjedhje të parakohshme.

Në këtë kontekst, e gjithë vëmendja është përqendruar te vendimarrja e ardhshme e Gjykatës Kushtetuese dhe mundësia që ajo të vendosë një masë të përkohshme për të bllokuar përshkallëzimin e situatës. Por, sa mund të zgjasë kjo pritje për një aktgjykim përfundimtar mbi formimin e institucioneve? A ekziston një kornizë kohore ligjore për vendimin e saj dhe çfarë skenarësh parashikohen në ditët dhe javët në vijim?

Burjani: Një vendim negativ mund të shkatërrojë të gjithë procesin institucional

Juristi Blerim Burjani, në një prononcim për “Bota sot”, ka analizuar krizën e shkaktuar nga kontestimi i themelimit të Kuvendit në Gjykatën Kushtetuese, duke paralajmëruar se një aktgjykim i pafavorshëm do të kishte implikime të rënda për shtetin.

Sipas tij, kërcënimi më i madh qëndron te mundësia që i gjithë procesi të shpallet i pavlefshëm nëse gjykata e cilëson si jolegjitim. Megjithatë, ai lë një shteg shprese nëse vendimi është i fragmentuar dhe nuk e zhbën tërësisht konstituimin.

“Rreziku i madh është që i gjithë konstituimi të dështojë me një vendim negativ të Kushtetueses. Nëse aktgjykimi është i pjesshëm, atëherë mund të ruhet një pjesë e procesit, duke mos e shpallur Kuvendin të paligjshëm”, ka deklaruar Burjani për “Bota sot”.

Ai e përshkruan skenarin më të errët si një zinxhir që rrënon të gjithë aktivitetin shtetëror dhe e detyron vendin të rikthehet në kutitë e votimit.

“Në atë rast, bie gjithçka, Kuvendi dhe Qeveria, dhe brenda 45 ditëve shteti shkon në zgjedhje”, ka shtuar Burjani.

Lidhur me kohën e pritjes për vendim, Burjani thekson mungesën e një afati ligjor, por shpreh besimin për një zgjidhje të shpejtë.

“Gjykata nuk ka një afat të caktuar për t’u përgjigjur, por unë pres që kjo të ndodhë shumë shpejt”, ka pohuar ai.

Bajraktari: Pa plotësuar Kryesinë, konstituimi mbetet i cenueshëm ligjërisht

Ndërkohë, avokati Ardian Bajraktari ka vënë gishtin mbi një problematikë thelbësore kushtetuese që shkon përtej shkeljes së afatit 30-ditor. Ai bazohet në nenin 67 të Kushtetutës dhe në precedentët e vendosur nga vetë Gjykata Kushtetuese në çështjet KO119/14 dhe KO124/25, për të argumentuar se shpallja e konstituimit më 13 shtator 2026 është e goditshme.

Një pikë nevralgjike, sipas Bajraktarit, është se Kuvendi funksionon pa njërit prej nënkryetarëve të tij. Ai thekson se themelimi i legjislativit nuk përbën thjesht një formalitet që mbyllet me zgjedhjen e Kryetarit, pasi e drejta kushtetuese dhe praktika gjyqësore e ndërthurin ngushtë formimin e Kryesisë me procesin konstituiv.

“Përpos çështjes së afatit 30-ditor për themelimin e Kuvendit, i cili është një afat i detyrueshëm dhe tashmë i shkelur, ka edhe një problem tjetër me peshë kushtetuese”, ka deklaruar Bajraktari.

Ai thekson se vonesa në zgjedhjen e nënkryetarit përbën argument të mjaftueshëm për të konkluduar se procesi nuk është mbyllur.

“Konstituimi nuk është thjesht një formalitet që përmbyllet me zgjedhjen e Kryetarit. Për sa kohë që Kushtetuta dhe praktika e Gjykatës e lidhin formimin e Kryesisë me procesin konstituiv, atëherë mungesa e njërit prej nënkryetarëve është një bazë e fortë për të thënë se ky proces mbetet i hapur”, ka sqaruar ai.

Në këto rrethana, Bajraktari e sheh si ligjërisht të dobët deklaratën e Kryetares së Kuvendit për përfundimin e konstituimit.

“Rrjedhimisht, konstatimi i bërë sot nga Kryetarja e Kuvendit se Kuvendi është konstituuar, në aspektin juridik është i kontestueshëm”, ka thënë Bajraktari për “Bota sot”.

Ai nuk e hedh poshtë mundësinë që, nëse lënda arrin në Gjykatën Kushtetuese nga subjektet e autorizuara, ajo të shqyrtojë edhe vënien e masës së përkohshme për të evituar dëme të pakthyeshme dhe për të ruajtur fuqinë e vendimit përfundimtar.

Në përmbyllje, avokati këmbëngul se debati publik nuk duhet të fokusohet vetëm te respektimi ose jo i një afati, por edhe te thelbi i konceptit kushtetues të krijimit të Kuvendit.

“Në këtë fazë, pra, çështja nuk sillet më vetëm rreth asaj nëse u respektua afati 30-ditor, por edhe rreth pyetjes nëse, në kuptimin kushtetues, Kuvendi mund të konsiderohet i themeluar pa e përfunduar formimin e Kryesisë, një standard ky që tashmë është vendosur”, ka përfunduar Bajraktari.